TRƯỜNG THCS CẨM THÀNH
TỔ XÃ HỘI

CHUYÊN ĐỀ
KỸ NĂNG ĐỌC HIỂU
TÁC PHẨM THƠ HIỆN ĐẠI

Tiết 91: THĐH

-- Anh Thơ --

Tiết 91: THĐH: Chiều xuân
I.Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Anh Thơ (1921-2005), tên khai sinh là Vương
Kiều Ân, quê gốc ở thị xã Bắc Giang, tỉnh Kiên
Giang.
- Ham thích văn học từ nhỏ, bà tìm đến thơ ca để
thoát khỏi cuộc đời tù túng, buồn tẻ và tự khẳng
định giá trị người phụ nữ đương thời.
- Từ 1937, Anh Thơ có thơ đăng báo và được tặng
giải Khuyến khích của Tự lực văn đoàn 1939.

I.Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Sở trường: viết về cảnh sắc nông thôn, gợi
được không khí và nhịp sống nơi đồng quê
miền Bắc nước ta. Được trao tặng giải
thưởng Hồ Chí Minh về văn học - nghệ thuật
2007.
- Tác phẩm chính: Bức tranh quê, Kể chuyện
Vũ Lăng, Từ bến sông Thương, Tuyển tập
Anh Thơ.

I. Tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
- Xuất xứ: Trích trong tập Bức tranh quê
- Nội dung: Miêu tả, hiện ra khung cảnh buổi
chiều mùa xuân trên một bến đò ở thôn quê vùng
đồng bằng châu thổ sông Hồng, miền Bắc Việt
Nam năm xưa.

2. Hướng dẫn đọc:
a. Đọc – chú thích:

KT đọc: Đọc tưởng tượng: hình
ảnh của cảnh xuân trên bến vắng,
cảnh xuân ngoài đường đê, cảnh
xuân trong đồng lúa.

2. Hướng dẫn đọc:
a. Đọc – chú thích:
Tiêu chí
Đọc to, rõ, trôi chảy

 

Ngắt nhịp đọc hợp lí

 

Tốc độ đọc phù hợp

 

Lựa chọn được giọng đọc phù  
hợp với nội dung tình
cảm,cảm xúc được thể hiện
trong bài thơ

Đạt

Chưa đạt
 
 
 
 

2. Hướng dẫn đọc:
a. Đọc – chú thích:
b. Đặc điểm thể loại:
PHIẾU HỌC TẬP 01:

Các yếu tố
Số chữ, số dòng trong một
khổ thơ
Gieo vần
Ngắt nhịp
Đối tượng trữ tình
 Kết luận: …

Thể hiện trong bài thơ
…
…
…

PHT 1: Tìm hiểu đặc điểm thơ tám chữ trong văn bản “Chiều xuân”
Yếu tố
Thể hiện trong văn bản
Số chữ, số dòng trong một khổ thơ
Bài thơ gồm 3 khổ, mỗi khổ
gồm 4 dòng
Mỗi dòng thơ có tám tiếng
“Mưa đổ bụi// êm êm trên bến vắng,
Gieo
Vần chân “vắng”-“lặng”
Đò biếng lười// nằm mặc nước sông trôi;
vần
Ngắt
Nhịp 3/5
Quán
tranh
đứng//
im
lìm trong vắng
lặng
nhịp
Bên chòm xoan// hoa tím rụng tơi bời.”
Cảnh vật thiên nhiên quê hương
Đối
tượng
trữ tình
Kết
->Âm điệu nhẹ nhàng sâu lắng gợi tả được sự yên bình êm ả của buổi
luận
chiều xuân nơi làng quê.

II. Đọc hiểu văn bản
1. Bố cục, mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo:
* Bố cục: 3 phần:
- Phần 1: Bến vắng chiều xuân. (Khổ 1)
- Phần 2: Đường đê chiều xuân. (Khổ 2)
- Phần 3: Cuộc sống chiều xuân. (Khổ 3)
* Mạch cảm xúc: Bài thơ triển khai mạch cảm xúc theo
trình tự không gian: từ cảnh xuân yên bình đến cảnh nông
thôn bình dị ( từ bến vắng-> đường đê-> ruộng lúa) 
* Cảm hứng chủ đạo: ca ngợi vẻ đẹp
của mùa xuân xứ Bắc qua đó bày tỏ tình
yêu thiên nhiên, yêu vẻ đẹp làng quê, đất
nước.

Mưa đổ bụi êm êm trên bến vắng,
Đò biếng lười nằm mặc nước sông trôi;
Quán tranh đứng im lìm trong vắng lặng
Bên chòm xoan hoa tím rụng tơi bời.
Ngoài đường đê cỏ non tràn biếc cỏ,
Đàn sáo đen sà xuống mổ vu vơ;
Mấy cánh bướm rập rờn trôi trước gió,
Những trâu bò thong thả cúi ăn mưa.
Trong đồng lúa xanh rờn và ướt lặng,
Lũ cò con chốc chốc vụt bay ra,
Làm giật mình một cô nàng yếm thắm
Cúi cuốc cào cỏ ruộng sắp ra hoa.

II. Đọc hiểu văn bản:
2. Tìm hiểu từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ trong bài thơ:
a. Hình ảnh bức tranh chiều xuân:
PHIẾU HỌC TẬP 02:

Khổ
thơ

Từ ngữ,chi tiết,hình Cách sử
Ý nghĩa, Nhiệm vụ
ảnh?
dụng từ ngữ tác dụng?
và BPTT?

Khổ 1  

 

 

 Nhóm 1

Khổ 2  

 

 

 Nhóm 2

Khổ 3  

 

 

 Nhóm 3

Nhận xét về bức tranh cảnh chiều xuân?Từ đó bộc lộ tình cảm,
thái độ gì của tác giả?

PHIẾU HỌC TẬP 02:
Khổ
thơ
Khổ
1:
Cảnh
xuân
cảnh
xuân
nơi
bến
vắng

Từ ngữ, chi tiết, Cách sử dụng từ ngữ và
hình ảnh
BPTT?
- mưa bụi, con đò,
nước sông trôi,
quán tranh vắng,
hoa xoan tím,…
Mưa bụi: hạt
mưa nhỏ, nhẹ:
Nét đặc trưng của
mùa xuân.

-> liệt kê: Những hình ảnh quen
thuộc, đặc trưng cho làng quê
Bắc Bộ Việt Nam
- Từ láy: êm êm, im lìm, tơi bời
- Nhân hóa: Đò “biếng lười”,
quán tranh “đứng im lìm”::
- Điệp từ “vắng” : bến vắng,
vắng lặng

Ý nghĩa, tác dụng?
 -> gợi nên cảnh đẹp, yên bình
nhưng lại vắng lặng đến đượm
buồn của chiều quê.
-> Hình ảnh con đò, quán tranh
trở nên có hồn hơn, làm nổi bật
khung cảnh yên bình của làng
quê.
 nhấn mạnh nét tĩnh lặng của
cảnh vật.
 

=> Bức tranh chiều xuân nhẹ nhàng, êm ả ,sự vật hiện lên như những sinh thể
có hồn, nhắm nhấn mạnh sự yên tĩnh, vắng lặng của cảnh vật làng quê Bắc Bộ.
-Mọi thứ dường như chậm rãi, từ tốn, tạo nên không khí thanh bình, yên ả

Khổ
thơ

Khổ
2:
Đườn
g đê
chiều
xuân

PHIẾU HỌC TẬP 02:

Từ
Cách sử dụng từ
ngữ,hình ngữ và BPTT?
ảnh

- cỏ non,
đàn sáo,
cánh
bướm,
trâu bò..

Ý nghĩa, tác dụng?

-> Liệt kê các sự  -> rất nhiều, thể hiện sự chen chúc của cỏ non ngoài
vật, loài vật quen đường đê xen lẫn với cỏ biếc đã mọc được nhiều ngày
thuộc của làng quê -> Hình ảnh xanh tươi của bờ ruộng ven con đê, sự
-ĐT mạnh “tràn”: chao nghiêng, lên xuống, không vững vàng của những
- Hình ảnh độc đáo cánh bướm trước con gió
cúi ăn mưa
- Các từ láy rập . sự thong dong, thoải mái và nhàn rỗi của đàn sáo,
rờn, vu vơ, thong sự ung dung không vướng bận, lo âu của đàn trâu…
thả:
 
=> Bức tranh có sự chuyển đổi từ gam màu buồn sang sự sống, gam màu xanh "biếc"
của cỏ, từ tĩnh sang động. Cảnh vật thân thương và bình yên quá đỗi, độc đáo và nên thơ,
cảnh quen thuộc trở nên mới mẻ, sinh động, làm vơi đi nỗi cô đơn của bến vắng.

Trong đồng lúa xanh rờn và ướt lặng,

a. Hình ảnh bức tranh chiều xuân:
Lũ cò con chốc chốc vụt bay ra,
* Cuộc sống chiều xuân (Khổ 3):
Làm giật mình một cô nàng yếm thắm
- Từ ngữ đặc sắc:
Cúi cuốc cào cỏ ruộng sắp ra hoa.
+ Xanh rờn: màu xanh nhẹ nhàng đầy sức sống của mùa xuân.
+ Ướt lặng: tạo cảm giác đọng lại.
+Vụt bay ra: cái động duy nhất của bài thơ, càng làm nổi bật cái tĩnh lặng của chiều xuân.
-> Tác giả muốn nhìn xuống chân đê, quay trở lại cảm giác tĩnh lặng, ngắm nhìn
những hình ảnh cuối cùng của ngày.
- Từ láy chốc chốc: mang tính đột ngột, thoáng qua.
- Thủ pháp nghệ thuật lấy động tả tĩnh ” : giật mình cô nàng yếm thắm =>Diễn tả cái
“vụt bay ra” của những chú cò và cái khẽ “giật mình” của cô nàng yếm thắm chỉ nhằm
làm rõ cái tĩnh lặng, thanh thản của cánh đồng lúa “xanh rờn và ướt lặng” vào một buổi
“chiều xuân”.
- Hoạt động: cúi, cuốc, cào, chốc chốc vụt bay ra.
=> nhấn mạnh nhịp sống bình yên ,khoan thai nơi đồng quê.

? Cảm nhận của em về bức
tranh cảnh chiều xuân qua
bài thơ?

Cảnh xuân cảnh xuân nơi bến vắng, cảnh xuân ngoài triền
đê, cảnh xuân trong ruộng lúa trong bài thơ hợp lại thành một bức
tranh chiều xuân đẹp một vẻ đẹp giản dị mà không kém chất thơ
mộng, lãng mạn. Phải là người yêu hương đồng gió nội, am hiểu
và gắn bó với đồng ruộng quê hương Anh Thơ mới có thể dùng
chất liệu ngôn từ để vẽ lên một bức tranh chiều xuân đẹp đến
mức xao xuyến lòng người, gieo vào lòng người yêu thơ bao thế
hệ nỗi niềm làng mạc, quê hương từ đó biết yêu, trân trọng và tự
hào về vẻ đẹp quê hương xứ sở.

3. Kết cấu, ngôn ngữ thơ
- Kết cấu: theo một trình
tự hợp lí: không gian làng
quê: từ bến vắng, đường
đê, đồng lúa xanh chiều
xuân
- Ngôn ngữ thơ:
+Hàm súc giàu giá trị gợi
hình, gợi cảm
+ Giàu chất nhạc, chất
họa

? Nêu nhận xét về
kết cấu và ngôn
ngữ của bài thơ?

4. Chủ đề, tư tưởng, thông điệp của bài thơ
- Chủ đề: bài thơ thể hiện những cảm xúc tinh tế của Anh Thơ về vẻ đẹp của mùa
xuân ở làng quê gắn với những không gian thân thuộc. Qua đó thể hiện tình yêu ,
sự gắn bó với quê hương của tác giả
-Tư tưởng của tác giả: muốn trao đổi, nhắn gửi đến bạn đọc hãy yêu, gắn bó,
trân trọng và tự hào về những vẻ đẹp bình dị của quê hương, luôn có niềm tin
niềm hi vọng vào tương lai tươi sáng.
-Thông điệp:
+ Yêu khung cảnh yêu bình nơi làng quê, có ý thức bảo vệ môi trường thiên
nhiên làng quê. Trân trọng những giây phút được sống ở quê hương.
+ Mỗi chúng ta cần có ý thức giữ gìn bản sắc văn hoá làng quê  trong bối cảnh đô
thị hoá nông thôn nói riêng và quá trình hội nhập nói chung.
+ hãy biết yêu quê hương từ những gì quen thuộc, bình thường nhất như con đò,
bến nước, dòng sông... Hãy biết trân trọng và giữ gìn quá khứ

III/ TỔNG KẾT

PHIẾU HỌC TẬP 04: TỔNG KẾT

Nội dung
…………………………
…………………..
…………………………
………………….
…………………………
………………

Nghệ thuật
…………………………
…………………..
…………………………
………………….
…………………………
………………

III/ TỔNG KẾT
1. Nội dung:
- Ca ngợi vẻ đẹp chiều xuân yên ả,
thanh bình, giản dị mộc mạc của
làng quê Việt Nam
- Thể hiện tình yêu quê hương đất
nước của tác giả
2. Nghệ thuật:
- Giọng điệu chậm rãi, nhẹ nhàng
- Nhiều biện pháp tu từ: liệt kê,
nhân hóa, điệp ngữ, ẩn dụ...
- Ngôn ngữ cô đọng, hàm súc, giàu
chất nhạc, chất họa..

3. Cách đọc hiểu VB thơ tám chữ:
- Bước 1: Đọc kĩ VB, tìm hiểu thông tin về tác giả, hoàn cảnh ra đời/ xuất xứ
của văn bản
- Bước 2: Xác định các đặc điểm thơ tám chữ được thể hiện trong VB (số
dòng, số chữ, vần nhịp,...)
- Bước 3: Phân tích đặc sắc nghệ thuật (từ ngữ- hình ảnh- BPTT) và tác dụng
của chúng trong việc bộc lộ cảm xúc nhân vật trữ tình.
- Bước 4: Chỉ ra bố cục và mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo của VB.
- Bước 5: Phân tích nét độc đáo của kết cấu, ngôn ngữ thơ
- Bước 6: Khái quát chủ đề tư tưởng thông điệp của bài thơ, liên hệ bản thân
và kết nối cuộc sống để hiểu sâu sắc hơn về VB.

IV. Luyện tập- vận dụng

IV. Luyện tập- vận dụng
Từ nội dung bài thơ, em hãy:
- Vẽ một bức tranh thiên nhiên cảnh mùa xuân.
- Viết một đoạn văn miêu tả bức tranh chiều xuân theo sự hình dung
tưởng tượng của em.
- Sáng tác bài thơ 8 chữ
- Phổ nhạc bài thơ.
- Bài văn cảm nhận bài thơ.

Bài 2: Chỉ ra ít nhất một điểm khác nhau về nội dung và một điểm khác nhau về hình
thức nghệ thuật của bài Chiều xuân với bài thơ sau:

MÙA XUÂN CHÍN
Trong làn nắng ửng: khói mơ tan.
Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng.
Sột soạt gió trêu tà áo biếc,
Trên giàn thiên lí. Bóng xuân sang.

Tiếng ca vắt vẻo lưng chừng núi,
Hổn hển như lời của nước mây,
Thầm thì với ai ngồi dưới trúc,
Nghe ra ý vị và thơ ngây...

Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời.
Bao cô thôn nữ hát trên đồi:
- Ngày mai trong đám xuân xanh ấy
Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi…

Khách xa, gặp lúc mùa xuân chín,
Lòng trí bâng khuâng sực nhớ làng.
- “Chị ấy, năm nay còn gánh thóc.
Dọc bờ sông trắng nắng chang chang?”
(Hàn Mặc Tử, dẫn theo Hoài
Thanh – Hoài Chân, Thi nhân Việt
Nam,NXB Văn học, Hà Nội, 1996)

Điểm khác
nhau

nội dung

hình
thức

Chiều xuân
- ngợi ca về vẻ đẹp của mùa xuân
xứ Bắc, vẻ đẹp đầy tĩnh lặng của
cảnh chiều xuân, không khí và
nhịp sống vùng thôn dã trong
trẻo, yên bình, gần gũi,
->qua đó cũng bày tỏ được tình
yêu quê hương sâu sắc của tác
giả.
Thơ tám chữ

Mùa xuân chín
-> cảnh sắc thiên nhiên mùa xuân
trong bài thơ đang ở độ tươi đẹp
nhất, viên mãn nhất. Nhưng trạng
thái đó cũng đồng nghĩa với việc
mùa xuân đang và sẽ trôi qua, cái
đẹp không tồn tại vĩnh hằng, mãi
mãi,
-> để lại trong lòng nhà thơ sự
nuối tiếc khôn nguôi.
Thơ bảy chữ