Quan sát video, lắng nghe và nêu suy nghĩ sau khi nghe ca khúc
Gánh mẹ - Quách Beem.

Bài 7:
Thơ

Mẹ và quả
(Nguyễn
Khoa Điềm)

I.

Đọc – tìm hiểu
chung

1. Đọc, chú thích

Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.
Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi. Và chúng tôi, một thứ quả trên đời

Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?
1982

2. Tìm hiểu chung
Nêu những hiểu biết của em
về tác giả và tác phẩm

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
Nguyễn Khoa Điềm sinh ngày 15/4/1943
Quê: Thừa Thiên - Huế
Thơ của Nguyễn Khoa Điềm lấy chất
liệu từ văn học Việt Nam và cảm hứng
từ quê hương, con người, tinh thần
chiến đấu của người chiến sĩ Việt Nam
yêu nước... Thơ ông hấp dẫn bởi sự kết
hợp giữa cảm xúc nồng nàn và suy tư
sâu lắng của người trí thức về đất nước

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
Các tác phẩm nổi tiếng
Người con gái chằm nón bài
thơ, Nơi Bác từng qua, Nỗi
nhớ, Đất nước…

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
- Xuất xứ: Trích Thơ Nguyễn Khoa Điềm, Tuyển
tập 40 năm do tác giả chọn, NXB Văn
học, Hà Nội, 2012
- Thể loại: Thơ tự do
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm kết hợp miêu tả

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1: Khổ 1, 2: Hình ảnh mẹ và quả
+ Phần 2: Khổ 3: Suy ngẫm và tâm trạng của “tôi”.

1. Hình ảnh mẹ
và những mùa
quả

- Bài thơBài
là lời
tác của
giả trong
vai một người con,
thơcủa
là lời
ai, nói
nói với mình,
là điều
nói với
và với mọi người về
với aicũng
và về
gì?mẹTâm
công lao của người mẹ.
trạng và thái độ của người
- Tác giả thể hiện sự thấu hiểu với những vất vả, nhọc
nói mẹ
nhưđãthế
nhằn mà người
trảinào?
qua, ca ngợi công lao của
mẹ, day dứt khi chưa đền đáp được công lao to lớn ấy.

a. Khổ thơ thứ nhất

Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.

* Hình ảnh những mùa quả

- Biện pháp So  Tác dụng: mọc rồi lại lặn như Mặt
Giải thích ý nghĩa của từ
sánh: những mùa Trời, Mặt Trăng là quy luật của tự
“lặn” và “mọc” trong khổ
quả lặn rồi lại mọc nhiên. Mặt Trăng, Mặt Trời gợi lên
thơ? Phânhình
tích ảnh
các biện
pháp
của
thời gian, gợi lên thời
- như khi Mặt Trời,
nghệ thuậtgian
đượctuần
sử dụng
trong
hoàn,
gợi lên hình ảnh mẹ
như khi Mặt Trăng
khổvẫn
thơ thứ
baonhất.
năm tần tảo sớm hôm chăm
sóc cho vườn quả, cho các con mà

a. Khổ thơ thứ nhất
Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.

- Phép điệp:  Tác dụng:
Những mùa + Nhấn mạnh, làm nổi bật ý.
+ Làm tăng tính tượng hình và giá trị biểu
quả, mẹ.
cảm cho lời thơ. Gây ấn tượng, gợi lên sự
ân thầm, cần mẫn, tần tảo sớm hôm chăm
sóc cho vườn quả, cho các con mà không
- Từ ngữ,
hìnhnhọc
ảnh bình
dị được miêu tả: lặn, mọc, như
quản
nhằn.
Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.

a. Khổ thơ thứ nhất
Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.

-> Giọng thơ tự sự, lời tâm tình.
=> Gợi đến vườn cây của người mẹ ở nơi quê nhà, yên
bình, xanh tươi, đầy màu sắc. Cứ hết mùa quả này mẹ lại
trồng mùa quả khác, cũng giống như vòng tuần hoàn lặp
đi lặp lại của Mặt Trời và Mặt Trăng.

a. Khổ thơ thứ nhất
Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.

* Hình ảnh người mẹ
Ở khổ
hìnhchịu
ảnhkhó, thức khuya
- Vất vả, lam lũ,
tần thơ
tảo, thứ
chịunhất,
thương
đượcsóc
khắc
dậy sớm, vunngười
trồng,mẹ
chăm
câyhọa
tráinhư
nhưng mẹ vẫn lạc
nào?
quan, tin tưởng quả đượcthế
mùa.

b. Khổ thơ thứ hai
Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

Nhân hóa: bí và bầu
Tác hiểu
dụng:
Nêu cách
của từ
cũng “lớn”, đối lập: “lớn
“Bí lên”
và bầu”
là thành quả lao động
và “lớn
lớn lên, lớn xuống,
vun trồng
củacác
mẹ còn “Con” là kết
xuống”.
Phân tích
hoán dụ (tay mẹ). biệnquả
sự sinh
pháp của
tu từ được
sử thành, dưỡng
dục,
là niềm
tin, sự kỳ vọng của
dụng
trong
khổ thơ.
mẹ.

b. Khổ thơ thứ hai
Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

* Hình ảnh đối lập:
- Con cái “lớn lên”>< bí bầu “lớn xuống”.
 Thể hiện sự trái ngược trong quá trình phát triển của
cây cối và con người.

b. Khổ thơ thứ hai
Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

+ “Giọt mồ hôi mặn” là hình ảnh liên tưởng, so sánh độc đáo,
tạo ấn tượng mạnh mẽ về những hi sinh lặng thầm mà lớn lao
của mẹ. Từ đó ta thấy được tình cảm sâu nặng của đứa con với
công lao suốt đời của người mẹ.

Qua hai khổ thơ, tác giả cho thấy
những
tốtảnh
đẹp của
Qua phẩm
hai khổ chất
thơ, hình
ngườingười
mẹ:mẹ
trông
mọi thành
được chờ
hiện lên
quả vào đôi
tay lao động của
nhưbàn
thế nào?
mình; lao động chăm chỉ, cần cù,
yêu thương, nuôi nấng, dạy dỗ
các con; lặng thầm chịu đựng
những gian truân, vất vả;...
Cảm xúc của nhà thơ dành cho
mẹ là cảm xúc yêu thương, kính
trọng.

2. Những suy
tư của người
con

Và chúng tôi, một thứ quả trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?

Ở hai dòng thơ cuối, vì sao nhà thơ lại
“hoảng sợ” khi nghĩ mình vẫn còn là
“một thứ quả non xanh”? (Gợi ý: “Quả
non xanh” chỉ điều gì? Tại sao điều ấy
làm tác giả “hoảng sợ”?. Bài thơ thể
hiện được vẻ đẹp gì trong suy nghĩ,
tình cảm của nhà thơ

Và chúng tôi, một thứ quả trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?

- “Quả non xanh”: Nghĩa đen – quả chưa chín; Nghĩa bóng –
người con chưa trưởng thành, chín chắn, chưa báo đáp được ơn
sinh thành và dưỡng dục của mẹ.
- Tác giả hoảng sợ khi nghĩ đến lúc mẹ già yếu, gần
đất xa trời mà mình vẫn chưa khôn lớn, trưởng thành
hoặc chưa đáp đền được công ơn của cha mẹ.

Và chúng tôi, một thứ quả trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?

- Các biện pháp tu từ:
+ Hoán dụ: “bàn tay mẹ mỏi” để nói đến sự già yếu của mẹ
+ Nói giảm nói tránh: “Ngày bàn tay mẹ mỏi” chính là
nhắc đến lúc mẹ già yếu, không còn được ở bên mẹ.
+ Ẩn dụ: “một thứ quả non xanh” – chỉ người con, ý
nói người con vẫn còn non nớt chưa trưởng thành,
chín chắn, chưa báo đáp được ơn sinh thành và
dưỡng dục của mẹ.

Bài thơ cho thấy tình yêu
thương, sự trân trọng của
Bài thơ thể hiện tâm
nhà thơ đối với mẹ, đồng thời
trạng, thái độ nào của tác
bộc lộ sự day dứt, xót xa khi
giả?
chưa làm cho mẹ được thanh
thản đến suốt đời.

3. Nhan đề

? Nhan đề của văn bản
gợi cho em suy nghĩ gì?

Mẹ: Gợi hình dáng thân thương,
người thân yêu nhất trong cuộc
đời ta.
Quả: Vừa là quả thực, những lại
hoa trái tay mẹ vun trồng vừa
mang ý nghĩa biểu tượng cho
những thành quả mẹ gặt hái
được từ sự tần tảo, lam lũ, hi
sinh.
 Mẹ và những loài hoa trái mẹ
vun trồng, những thành quả cuộc
đời mẹ. Trong đó có cả con.

1. Nghệ thuật
- Thể thơ tự do với nhịp thơ, giọng điệu tha thiết,
trầm lắng giàu chất suy tư.
- Sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ ẩn dụ,
hoán dụ, so sánh, điệp ngữ…
- Hình ảnh thơ giản dị, gần gũi, mang ý nghĩa biểu
tượng.
2. Nội dung
- Hình ảnh người mẹ tần tảo, vất vả, lam
lũ, giàu đức hi sinh và tình yêu thương
con.
- Tình yêu và lòng biết ơn, nỗi lo lắng của

Em hãy chia sẻ với cả lớp về
những điều mà em muốn nói với
cha mẹ mình? (những lỗi lầm, sự
biết ơn, những câu chuyện ý
nghĩa, những bài học đáng nhớ...)

Cây biết ơn

Sưu tầm thêm những câu ca
dao, tục ngữ, bài hát, bài thơ về
viết về mẹ.

Hoạt động nhóm:
- Hoàn thiện phiếu học tập
bằng cách trả lời các câu hỏi
(chú ý các yếu tố từ ngữ, hình
ảnh, vần, nhịp, biện pháp tu
từ,...)
- Thời gian hoạt động: 5 phút