- Bùi Hồng-

I

ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
2. Tác phẩm

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1.Các yếu tố của văn bản nghị luận
2. Những đặc sắc của “Đất rừng phương Nam”
3. Cách miêu tả loài vật, cảnh vật trong truyện
4. Nghệ thuật miêu tả nhân vật
III TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật
2.Nội dung

I

ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

Bùi Hồng

- Tên: Bùi Văn Hồng (1931-2012)
- Quê quán: Phù Việt, Thạch Hà, Hà Tĩnh
- Bắt đầu viết và in các truyện ký, phê
bình sách từ 1951
- Sau khi tốt nghiệp Đại học Tổng hợp
Văn, năm 1962 đến 1992 làm biên tập rồi
Trưởng ban và Tổng biên tập NXB Kim
Đồng
- Tác phẩm chính: Trên đất Cẩm
Bình; Cá rô ron không vâng lời mẹ; Hoa
trái đầu mùa; Cô gái bướng bỉnh…

I

ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

- Thể loại: Văn nghị luận
- Phương thức biểu đạt: Nghị luận
- Nhan đề:
+ Nhan đề: do người biên soạn sách đặt
+ Vấn đề: Tác phẩm “Đất rừng phương Nam” của Đoàn Giỏi đã thể
hiện một cách sinh động thiên nhiên và con người Nam Bộ.
+ Nhan đề Thiên nhiên và con người trong truyện “Đất rừng phương
Nam” đã nêu rõ vấn đề được thể hiện trong văn bản.

I

ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Phần 1

Từ đầu… đại chúng trẻ em: Giới
thiệu về những đặc sắc của tác
phẩm Đất rừng phương Nam

Phần 2

Ngày thứ Năm … mùa sóng ở đây:
Nghệ thuật miêu tả khung cảnh
thiên nhiên trong tác phẩm Đất
rừng phương Nam.

Phần 3

Mặt trời… nhịp cánh: Nghệ thuật
miêu tả con người trong tác
phẩm Đất rừng phương Nam.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Các yếu tố của văn bản nghị luận

Đặc sắc về nội
dung trong
truyện ngắn
“Đất rừng
phương Nam”

Đặc sắc về
nghệ thuật
trong truyện
ngắn “Đất rừng
phương Nam”

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Các yếu tố của văn bản nghị luận

- Mục đích của văn bản: Cho người đọc thấy được vẻ đẹp của
khung cảnh và nghệ thuật miêu tả con người trong tác phẩm. Từ
đó, người đọc có được những hiểu biết về con người, thiên nhiên
Nam Bộ, khơi gợi sự yêu thích đối với nơi này.

Vấn đề nghị luận
Tác phẩm “Đất rừng phương Nam” của Đoàn Giỏi đã thể hiện một cách
sinh động thiên nhiên và con người Nam Bộ.
Ý
kiến
1

Ý
kiến
2

Ý
kiến
3

Những đặc sắc của
tác phẩm

Nghệ thuật miêu tả
thiên nhiên

Nghệ thuật miêu tả
con người

Lí lẽ + Dẫn chứng

Lí lẽ + Dẫn chứng

Lí lẽ + Dẫn chứng

Một số ví dụ về lí lẽ và các bằng chứng được tác giả nêu lên
trong bài viết.
Lí lẽ
Dẫn chứng
Trong Đất rừng phương Nam, ông chỉ sử
dụng một phần rất nhỏ vốn sống phong
phú đó mà đã làm người đọc đi từ ngạc
nhiên này đến ngạc nhiên khác
Cảm giác ngây ngất trước vẻ đẹp rừng U
Minh dưới ánh Mặt Trời vàng óng
Nỗi rợn ngợp trước dòng sông Năm Căn
……..

Lí lẽ
Trong Đất rừng phương Nam, ông
chỉ sử dụng một phần rất nhỏ vốn
sống phong phú đó mà đã làm
người đọc đi từ ngạc nhiên này đến
ngạc nhiên khác

Dẫn chứng
+ ba ba to bằng cái nia
+ kì đà lớn hơn chiếc thuyền tam bản
+ cá sấu phải mười hai trai tráng lực lưỡng
mới khiêng nổi.

Cảm giác ngây ngất trước vẻ đẹp + Những thân cây tràm vỏ trắng vươn
rừng U Minh dưới ánh Mặt Trời thẳng lên trời, chẳng khác gì những cây
vàng óng
nến khổng lồ, đầu lá rủ phất phơ như
những đầu lá liễu bạt ngàn.
+ Từ trong biển lá xanh rờn đã bắt đầu
ngả sang màu úa, ngát dậy một mùi hương
lá tràm bị hun nóng... tiếng chim không
ngớt vang ra, vọng mãi lên trời cao xanh
thẳm không cùng

Lí lẽ
Dẫn chứng
Nỗi rợn ngợp trước dòng sông + nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm
Năm Căn
như thác..
+ cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô
lên hụp xuống như người bơi ếch giữa
những đầu sóng trắng...
+ con sông rộng hơn ngàn thước,
trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên
cao ngất như hai dãy trường thành vô
tận...

Lí lẽ

Dẫn chứng

Cùng với thiên nhiên được
Đoàn Giỏi vẽ với những màu
sắc lộng lẫy, cuồn cuộn, tràn trề
sức sống là những con người
Nam Bộ với những nét sắc sảo
lạ lùng

Ông không nhiều lời, đôi khi chỉ vài
ba nét: những lời nói ngọt nhạt, cái túi
tiền thâm đen, căng phồng, bóng mỡ
của dì Tư Béo; cái áo vắt vai và
những câu đối thoại ngật ngưỡng, hài
hước, dở tỉnh, dở say của lão Ba Ngù.

Lí lẽ

Dẫn chứng

Loại tiểu thuyết Tàu vốn rất Bởi phương Nam mới khai phá, đất
được phổ cập ở Nam Bộ. Hình hoang, rừng rậm, chim trời cá nước
thức mà cũng là nội dung.
mênh mông, làm sao người nông dân
lại chịu cảnh như anh Pha, chị Dậu,...
Họ có nhiều tự do hơn, trước kẻ thù
(hai chân và bốn chân), họ chống trả
quyết liệt. Với bạn bè giai cấp, họ gắn
bó thủy chung. Họ hào hiệp, phóng
khoáng kiểu Lương Sơn Bạc.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Những nét đặc sắc của “Đất rừng phương
Nam”

- Nhân vật: thuộc nhiều tầng lớp, nhiều
ngành nghề.
- Kết cấu chương hồi kiểu truyền thống:
không gian, thời gian rạch ròi, nhân vật
thiện ác, trắng đen tách bạch và bộc lộ
qua hành động, hình dáng, ngôn ngữ.
 Tác giả cho người đọc cái nhìn bao
quát về những đặc sắc của tác phẩm

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Cách miêu tả loài vật, cảnh vật trong truyện

- Tác giả có vốn hiểu biết sâu rộng về các
loài vật.
Dẫn chứng:
+ Ông đã từng viết nhiều sách về các con
vật.
+ Các tác phẩm của ông không chỉ cung cấp
kiến thức về các sinh vật mà còn kể những
mẩu chuyện có thật, sinh động, xen lẫn
những huyền thoại có xuất xứ.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Cách miêu tả loài vật, cảnh vật trong truyện

- Tác giả làm người đọc ngạc nhiên bởi vốn sống phong phú khi miêu tả
thiên nhiên phương Nam

 Dẫn chứng:
ba ba to bằng cái nia, kì đà lớn hơn
chiếc xuồng tam bản, cá sấu phải
12 trai tráng lực lưỡng mới khiêng
nổi.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Cách miêu tả loài vật, cảnh vật trong truyện

- Tác phẩm thấm đẫm cảm xúc, bởi Đoàn Giỏi
là một nhà thơ, một “thi sĩ của đất rừng
phương Nam” (ý của Trần Đình Nam)
+ Ngây ngất trước vẻ đẹp rừng U Minh:
+ Nỗi rợn ngợp trước dòng sông Năm Căn:
 Dẫn chứng:
- “Những thân cây tràm....không cùng”
- “nước ầm ầm đổ ra biển ...vô tận..”

Tác giả đưa ra những nhận định đúng đắn, giúp người đọc
hiểu hơn về vẻ đẹp thiên nhiên của Đất rừng phương Nam.
Để làm sáng tỏ lí lẽ của mình, tác giả nêu rõ những dẫn
chứng được trích từ trong tiểu thuyết của Đoàn Giỏi. Chắc
hẳn phải rất yêu thích, hiểu rõ về tác phẩm, Bùi Hồng mới
có thể đưa ra những nhận định xác đáng và dẫn chứng rõ
ràng, thuyết phục như vậy.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

4 Nghệ thuật miêu tả nhân vật

- Con người Nam Bộ hiện lên với những nét sắc sảo lạ lùng, chỉ dùng vài ba
nét khi khắc họa nhân vật
 Dẫn chứng:
+ Những lời nói ngọt nhạt, cái túi tiền thâm đen, căng phồng, bóng mỡ của
dì Tư Béo;
+ Cái áo vắt vai và những câu đối thoại ngật ngưỡng, hài hước, dở tỉnh, dở
say của lão Ba Ngù.
+ Nhân vật ông Hai bán rắn và chú Võ Tòng

Dựa vào bài viết, em hãy chỉ ra những điểm giống nhau và
khác nhau giữa hai nhân vật ông Hai và chú Võ Tòng.
Ông Hai
Giống nhau

Khác nhau

Chú Võ Tòng

Ông Hai

Chú Võ Tòng

Điểm - Đều không có đất, quanh năm ở đợ làm thuê cho địa chủ.
giống - Đều bị cướp công, cướp người yêu, cướp vợ.
nhau - Đều đánh trả và bị tù.
- Trốn tù, đón vợ rồi bỏ vào
rừng U Minh.
- Kiếm sống bằng đủ thứ
nghề: câu rắn, lấy mật, săn
Điểm cá sấu,...
khác - Gương mặt khoáng đạt, rất
dễ mến. Làn da mặt như
nhau người trẻ, chỉ ở đôi khóe
mắt và trên vầng trán cao là
có xếp mấy đường nhăn

Theo lời truyền tụng:
- Gây án tự đến nhà việc nộp mình. Mãn hạn tù trở về,
con chết, vợ trở thành vợ nhỏ của địa chủ.
- Làm nghề săn bẫy thú.
- Ngoại hình: Hai hố mắt sâu hoắm, từ trong đáy hố sâu
thâm đó, một cặp tròng mắt trắng dã, long qua, long lại,
sắc như dao. Mái tóc hung hung như bờm ngựa phủ dài
xuống gáy. Chỗ gò má bên phải có năm cái sẹo dài sả
xuống từ thái dương vắt đến cổ, như đầu móng cọp
cào...

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

4 Nghệ thuật miêu tả nhân vật

 Tác giả đã phân tích nghệ thuật miêu tả nhân vật đặc sắc trong
tiểu thuyết:
+ Sự hòa trộn cổ điển phương Tây và phương Đông.
+ Kết hợp giữa thực và ảo
+ Sự ảnh hưởng của tiểu thuyết Tàu đến đời sống văn hóa tinh thần
của người Nam Bộ.
 Từ đó, tính cách của nhân vật được làm rõ

III

TỔNG KẾT

1 Nghệ thuật

- Lí lẽ xác đáng, thuyết phục.
- Dẫn chứng cụ thể, rõ ràng.
- Ngôn ngữ giản dị, giàu cảm xúc.

III

TỔNG KẾT

2 Nội dung

Làm rõ được vẻ đẹp của con
người và thiên nhiên trong tác
phẩm Đất rừng phương Nam và
tình cảm của người viết đối với
nhà văn Đoàn Giỏi.

Câu hỏi: Văn bản Thiên nhiên và con người trong truyện “Đất rừng
phương Nam” đã giúp em hiểu văn học góp phần mở rộng kiến thức
về con người và thế giới xung quanh như thế nào?

Qua tác phẩm của Đoàn Giỏi, Bùi Hồng thấy được vẻ đẹp của con người
và thiên nhiên ở đất rừng phương Nam; còn chúng ta, qua cả tác phẩm
của Đoàn Giỏi và bài viết của Bùi Hồng, hiểu thêm được những kiến
thức về con người và cuộc sống xung quanh, cụ thể ở đây là con người và
thiên nhiên Nam Bộ

2

7

10

7

1

8

VÒNG QUAY
VĂN HỌC
10

STOP

8

4

9

3

9

QUAY

1. Đoạn trích trên viết về vấn đề gì?
A. Kể chuyện về vùng đất B. Phân tích giá trị nội dung và
nghệ thuật trong tác phẩm “ Đất
phương Nam
rừng phương Nam”
C. Miêu tả về vùng đất D. Giới thiệu về nhà văn
phương Nam
Đoàn Giỏi
QUAY
VỀ

2. Vì sao văn bản “Thiên nhiên và con người trong
truyện "Đất rừng phương Nam" là văn bản nghị
luận?
A. Vì văn bản tập trung miêu tả
vùng đất phương Nam

B. Vì tác giả kể về cái hay cái đẹp
của văn bản “ Người đàn ông cô
độc giữa rừng”

C. Vì tác giả giúp người đọc hiểu
người đàn ông cô độc là ai

D. Vì tác giả phân tích cái hay về
nghệ thuật và nội dung của tác
phẩm “ Đất rừng phương Nam”

QUAY
VỀ

3. Theo em mục đích chính của người viết đoạn
trích trên là gì”?
B. Chỉ ra cái hay của tác phẩm
“ Đất rừng phương Nam”

A. Ca ngợi Võ Tòng

C. Nêu lên cách xây dựng D. Ca ngợi vẻ đẹp của thiên
nhân vật của tác giả Đoàn Giỏi nhiên vùng đất phương Nam
QUAY
VỀ

4. Người viết đã bày tỏ cảm xúc về tác
phẩm qua câu văn nào?
C. Người đọc không chỉ ngạc nhiên
mà còn thấm đẫm cảm xúc bởi
Đoàn Giỏi là một nhà thơ, một thi sĩ
của đất rừng phương Nam.

B. Đoàn Giỏi đã từng viết một
loạt sách về các con vật trên rừng
dưới biển…

A. Nhân vật trong Đất rừng phương
Nam có nhiều tầng lớp, nhiều
ngành nghề như một xã hội thu nhỏ

D. Cả ba ý trên đều đúng

QUAY
VỀ