Trân trọng giới thiệu

Người thực hiện: Nguyễn Hồng Lương
Trường THPT Hòn Gai
Hạ Long

Thơ Hai-cư
(Chương trình nâng cao)
I. Gi?i thi?u tỏc gi?, thể loại
Tác giả
a. Thi sỹ Ba-sô
- Tiểu sử: Matsuô Basho (1644-1694), sinh ra ở U-ê-nô, trong một gia đình Võ sĩ đạo
- Cuộc đời: lãng du như một ?vị hành giả của cát bụi và ánh sáng?
- Sự nghiệp: Được coi là người sáng tạo thể thơ Hai-cư, nổi tiếng nhất là tập thơ ?Lối lên miền Ôku?
b.Yosa Ba-son:
- Là hậu duệ của Basho, phát huy tinh hoa thơ Hai-kư.
- Viết nhiều về đề tài mùa xuân-> ?thi sỹ của mùa xuân?
2. Thơ Hai-cư
a. Đặc trưng
- Hình thức: ngắn gọn, chỉ gồm 17 âm tiết, ngắt làm 5/7/5 (khoảng 7-8 chữ Nhật vì tiếng Nhật đa âm)
- Tứ thơ: ghi lại phong cảnh, sự vật, sự việc trong một khoảnh khắc hiện tại, từ đó khơi gợi cảm xức, suy tư (quy tắc sử dụng ?ki-go? -từ chỉ mùa)
- Quan niệm về con người và thiên nhiên:
+) con người-vạn vật nằm trong cái nhìn nhất thể hoá
+) thiên nhiên ở trong quy luật chuyển hoá, tương giao
- Cảm thức thẩm mỹ: đề cao cái Đơn sơ, Vắng lặng, U huyền, Mềm mại, Nhẹ nhàng,?
- Ngôn ngữ: chấm phá, chỉ gợi mà không tả?

b. Lịch sử thơ Hai- cư:
- Từ thơ Hai- ca (thơ hài hước)-> Ba-shô thu ngắn, biến đổi thành thể Hai-cư tinh tế, giàu chất triết lí.
II. Hướng dẫn đọc- hiểu chú thích
Hướng dẫn đọc
-> đọc chậm, trầm, nhẹ nhàng, trữ tình mỗi dòng thơ là một lần ngắt nhịp, theo đúng cách chia đoạn của thơ
Hai-cư

III. Đọc hiểuv?n b?n
1. Thơ Ba-shô.
a. Bài 1
-Hình ảnh:
+ Cành khô: -> trơ trụi.
+ Con quạ: vắng lặng, cô đơn, ảm đạm
- Quý ngữ: chiều thu
=> chuỗi hình ảnh kết hợp với không gian chiều thu.
=>Trường liên tưởng, gợi mở một bức tranh chiều thu cô tịch, tàn úa và vắng lặng, thấm đượm nỗi hiu quạnh, cô đơn của người lữ khách.
b) Bài thơ Ba-shô thứ 2
Quý ngữ: hoa anh đào
+) biểu tượng cho vẻ đẹp thiên nhiên và tâm hồn con người Nhật Bản (Quốc hoa)
+) gợi cảm nhận cái Đẹp rực rỡ mà mong manh, ngắn ngủi.


+ Chuỗi hình ảnh liên kết thế giới sự vật:
áng mây xa(Không gian)
Hoa anh đào tiếng chuông
(màu sắc) (âm thanh)
-> Gợi cảm giác cả không gian mang sắc hồng, vang ngân tiếng chuông chiều trong trẻo
Bức tranh mùa xuân giao hòa, mềm mại, nhẹ nhàng, thể hiện quan niệm vạn vật tưương giao.
? Gợi nỗi buồn cô đơn man mác trong buổi chiều xuân.

2. Hướng dẫn tìm hiểu thơ Bu-son
a. Bài số 1:
+ âm thanh: gần xa đâu đây-> không xác định, ấn tượng chỉ là cái vang vọng mơ hồ
+ thác: Biểu tượng cho sức mạnh, của sự vậnđộng không ngừng
sức sống bất diệt, mạnh mẽ
+ Hình ảnh liên kết: Lá non tràn đầy-> sự sinh sôi nảy nở, tươi thắm và tràn đầy sức xuân
=>Bức tranh xuân tràn trề nhựa sống, thể hiện tình yêu thiên nhiên của Bu-son.
b. Bài số 3:
- Từ chỉ mùa: hoa xuân
- Chuỗi hình ảnh liên kết: Hoa xuân nở tràn+ lầu+ đai lưng người con gái đẹp -> cái đẹp hài hoà của đất trời và con người khi xuân về-> cảm hứng ngợi ca
- Hình ảnh người kĩ nữ (du nữ) vốn là tầng lớp bị khinh rẻ nhưng ông vẫn nhìn thấy và sẵn sàng thừa nhận, ngợi ca vẻ đẹp của họ-> cái nhìn nhân ái, giàu chất nhân văn.
=> Qua cả ba bài thơ cho thấy nhân sinh quan trẻ trung tươi tắn của Bu-sôn khi ông viết về mùa xuân.

Aó Kimônô và đai lưng thêu hoa lá
III. Tổng kết, luyện tập
1. Tæng kÕt
Con ®­êng tiÕp cËn th¬ Hai-c­:
- T×m quý ng÷, x¸c ®Þnh kh«ng gian mïa.
- X©u chuçi, liªn kÕt c¸c h×nh ¶nh, chi tiÕt cã trong bµi th¬.
- Tõ chuçi h×nh ¶nh më réng liªn t­ëng, t­ëng t­îng, kÝ øc t©m hån ®Ó kh¸m ph¸ c¸c líp nghÜa cña v¨n b¶n th¬.
2. LuyÖn tËp
IV. Bài tập củng cố: 1. Thử sáng tác thơ Hai-cư
Lời khuyên của nhà thơ Nhật Soichi Furuta:
- Quan sát, khám phá
- Mở rộng tâm hồn để liên tưởng, tưởng tượng
- Cảm nhận nhiên nhiên ở quanh ta và ở trong ta
- Ghi chép lại những ý tưởng bất ngờ
- Tránh dùng hình ảnh sáo mòn, dùng tính từ nếu không cần thiết
- Đọc nhiều thơ Hai-cư của các bậc thầy đi trước

2. So sánh thơ tứ tuyệt Đường Luật và thơ Hai-cư




Chúc các em thêm hiểu biết và yêu thích thể thơ độc đáo này!
Về nhà: So sánh sự khác nhau trong phong cách thơ Ba-shô và thơ Bu-sôn