Ghép câu

thần tốc

Trời mưa. Em không đi học được.
Em thích đọc sách. Sách mang lại nhiều
kiến thức. Em thường đọc sách vào
buổi tối.
Hôm qua trời mưa. Em không thể ra
ngoài chơi. Em ở nhà đọc sách.
Cây xanh được trồng quanh trường.
Cây giúp không khí trong lành hơn. Học
sinh rất thích chăm sóc cây.

Lan là một học sinh giỏi. Cô bé
luôn chăm chỉ học tập. Các bạn
trong lớp đều yêu mến Lan.
Buổi sáng sớm. Gió nhẹ thổi qua
cánh đồng. Hương lúa thơm
ngát lan tỏa trong không khí
Học sinh tham gia hoạt động
ngoại khóa. Các em học được
nhiều kỹ năng. Hoạt động giúp
các em thư giãn sau giờ học.

Bài 6:
Giải mã những bí mật
Tiết 81
Thực hành tiếng Việt: lựa chọn câu đơn câu
ghép

I. Lựa chọn câu đơn- câu ghép:
1.Bài tập:

- H. Phân tích cấu tạo của các câu văn sau? Câu trên thuộc kiểu câu nào? Tác dụng của
kiểu câu trong việc biểu đạt nội dung?

a. Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị.
( Hồ CHí Minh- Tuyên ngôn đọc lập)
b. “Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết
thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó
khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước.”
(Hồ Chí Minh).

c. Nhan đề “Sang thu” vừa bao trùm lại vừa thấm vào từng từ ngữ, cảnh vật. Hương
quả sang thu. Ngọn gió sang thu. Dòng sông, bầy chim, đám mây, bầu trời sang thu.
Nắng sang thu. Mưa sang thu. Sấm chớp, dông bão, cây cối sang thu. Nhưng trong
từng cảnh sang thu của thiên nhiên, đất trời, tạo vật là lồng lộng hồn người sang thu.
(Theo Vũ Nho, Đi giữa miền thơ)

Pháp chạy, Nhật hàng, vua Pháp chạy. Nhật hàng. vua
Bảo Đại thoái vị.
Bảo Đại thoái vị.
Câu ghép đẳng lập
3 câu đơn
Tác dụng: liệt kê sự kiện; Tác dụng: liệt kê sự kiện
nhấn mạnh sự tiếp nối và nhưng rời rạc, thiếu tiếp nối
mối quan hệ chặt chẽ giữa 3 giữa các sự kiện.
sự kiện.
 Khi diễn đạt một nội dung phức tạp (hoặc muốn thể
hiện mối quan hệ chặt chẽ về nghĩa)  sử dụng câu ghép.

b. “Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết
thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó
khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước.”
(Hồ Chí Minh).

- Đây là câu ghép chính phụ (có xen các vế đẳng lập).
- Khi tách ra 4 câu đơn, liệt kê sự kiện nhưng rời rạc, thiếu sự liên kết giữa các
sự kiện.

c. Nhan đề “Sang thu” vừa bao trùm lại vừa thấm vào từng từ ngữ, cảnh vật. Hương
quả sang thu. Ngọn gió sang thu. Dòng sông, bầy chim, đám mây, bầu trời sang thu.
Nắng sang thu. Mưa sang thu. Sấm chớp, dông bão, cây cối sang thu. Nhưng trong
từng cảnh sang thu của thiên nhiên, đất trời, tạo vật là lồng lộng hồn người sang thu.
(Theo Vũ Nho, Đi giữa miền thơ)
- Tất cả các câu trên đều là câu đơn ( 1 cụm C-V)
- Tác dụng
+ Việc sử dụng các câu đơn liên tiếp tạo ra nhịp điệu dồn dập, thể hiện cảm xúc sôi
nổi, háo hức của tác giả trước cảnh sắc mùa thu.
+ Các câu văn ngắn gọn, súc tích, tập trung miêu tả những đặc trưng của mùa thu.
+ Việc sử dụng từ ngữ gợi hình, gợi cảm giúp cho bức tranh mùa thu thêm sinh
động, hấp dẫn.

- H. Theo em, chúng ta sử dụng câu đơn trong trường hợp nào, sử dụng câu
ghép trong trường hợp nào. Vì sao?

2.Kết luận:
Tuỳ thuộc vào mục đích, kiểu loại VB, ngữ cảnh và
nội dung cần biểu đạt mà người nói (người viết)
lựa chọn câu đơn hay câu ghép cho phù hợp.
- Khi diễn đạt một nội dung đơn giản  sử dụng
câu đơn.
- Khi diễn đạt một nội dung phức tạp (hoặc muốn
thể hiện mối quan hệ chặt chẽ về nghĩa)  sử dụng
câu ghép.

ii.
Luyện tập

Bài tập 1 (SGK/28,29)

HĐCN (3') làm bài tập 1

Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong những câu ghép dưới đây.
Có thể tách mỗi vế của câu ghép thành một câu đơn được không? Vì
sao?
a. Chẳng những thái ấp của ta không còn, mà bổng lộc các ngươi cũng
mất; chẳng những gia quyến của ta bị tan, mà vợ con các ngươi cũng
khốn; chẳng những xã tắc tổ tông ta bị giày xéo, mà phần mộ cha mẹ các
ngươi cũng bị quật lên; chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục, rồi đến
trăm năm sau, tiếng dơ khôn rửa, tên xấu còn lưu, mà đến gia thanh các
ngươi cũng không khỏi mang tiếng là tướng bại trận.
(Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ)
b. Nếu con chưa đi, cụ Nghị chưa giao tiền cho, u chưa có tiền nộp sưu thì
không khéo thầy con sẽ chết ở đình, chứ không sống được.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

a. Chẳng những thái ấp của ta không còn, mà bổng lộc các ngươi
cũng mất; chẳng những gia quyến của ta bị tan, mà vợ con các
ngươi cũng khốn; chẳng những xã tắc tổ tông ta bị giày xéo, mà
phần mộ cha mẹ các ngươi cũng bị quật lên; chẳng những thân ta
kiếp này chịu nhục, rồi đến trăm năm sau, tiếng dơ khôn rửa, tên xấu
còn lưu, mà đến gia thanh các ngươi cũng không khỏi mang tiếng là
tướng bại trận.
- Các vế câu có quan hệ liệt kê, tăng cấp.
- Tác dụng: Nhấn mạnh hậu quả, tai hại khôn lường của việc mất nước
 Không nên tách mỗi vế câu thành câu đơn vì ý nghĩa của các vế câu
có quan hệ chặt chẽ với nhau.

b. Nếu con chưa đi, cụ Nghị chưa giao tiền cho, u chưa có tiền nộp
sưu thì không khéo thầy con sẽ chết ở đình, chứ không sống được.

- Các vế câu có quan hệ giả thiết – hệ quả.
- Trong vế nêu giả thiết (Nếu con chưa đi, cụ Nghị chưa giao tiền cho, u
chưa có tiền nộp sưu) có ba vế thể hiện ba sự việc tiếp nối nhau theo
trật tự thời gian, có quan hệ nguyên nhân – kết quả.
- Tác dụng: cho thấy người mẹ đã giải thích cẩn thận, cặn kẽ để cố
gắng thuyết phục con hiểu được sự cấp bách và hệ quả của giả thiết
(nếu con chưa đi)
 Không thể tách mỗi vế của câu ghép thành một câu đơn.

Bài tập 2

HĐCĐ(4') làm bài tập 2

Hãy chuyển đổi các câu đơn trong mỗi trường hợp sau thành câu ghép và
nhận xét sự khác biệt về ý nghĩa giữa các câu đơn ban đầu và câu ghép có
được sau khi chuyển đổi.
a. Rõ ràng Phạm Xuân Ẩn có cuộc đời của nhân vật tiểu thuyết. Nhưng các nhà báo
Việt Nam cũng như nhà báo nước ngoài mới chỉ có được “vài chớp đèn flash” nắm
bắt những nét thoáng qua nào đó của cuộc đời ông theo một số sự kiện lịch sử lớn
lao.
(Nguyễn Thị Ngọc Hải, Phạm Xuân Ẩn - tên người như cuộc đời)
b. Thầy dạy rất ân cần, tỉ mỉ, chỉ bảo cho chúng tôi từng ti từng tí: cách tô màu,
đánh bóng, cả cách gọt bút chì như thế nào cho đẹp và dễ vẽ. Nhưng thú vị hơn cả
là những câu chuyện của thầy.
(Xuân Quỳnh, Thầy giáo dạy vẽ của tôi)
c. Chắc cô giáo rất vui trước món quà của em, giữa bao món quà của các bạn. Và
em sẽ không để tên mình – tên người mang cánh buồm tặng cô.
(Lâm Thị Mỹ Dạ, Cánh buồm ngũ sắc)

Ví dụ (câu đơn)
a. Rõ ràng Phạm Xuân
Ẩn có cuộc đời của
nhân vật tiểu thuyết.
Nhưng các nhà báo Việt
Nam cũng như nhà báo
nước ngoài mới chỉ có
được “vài chớp đèn
flash” nắm bắt những
nét thoáng qua nào đó
của cuộc đời ông theo
một số sự kiện lịch sử
lớn lao.

Câu chuyển đổi (câu
ghép)
Rõ ràng Phạm Xuân Ẩn
có cuộc đời của nhân
vật tiểu thuyết nhưng
các nhà báo Việt Nam
cũng như nhà báo nước
ngoài mới chỉ có được
“vài chớp đèn flash”
nắm bắt những nét
thoảng qua nào đó của
cuộc đời ông theo một
số sự kiện lịch sử lớn
lao

Sự khác biệt của 2 câu
(câu đơn, câu ghép)
Việc diễn đạt bằng một
câu ghép có tác dụng
nhấn mạnh hơn thông
tin hơn.

Ví dụ (câu đơn)
b. Thầy dạy rất ân cần,
tỉ mỉ, chỉ bảo cho chúng
tôi từng ti từng tí: cách
tô màu, đánh bóng, cả
cách gọt bút chì như thế
nào cho đẹp và dễ vẽ.
Nhưng thú vị hơn cả là
những câu chuyện của
thầy.

Câu chuyển đổi (câu
ghép)

Sự khác biệt của 2 câu
(câu đơn, câu ghép)

Thầy dạy rất ân cần, tỉ
mỉ, chỉ bảo cho chúng
tôi từng li từng tí: cách
tô màu, đánh bóng, cả
cách gọt bút chì thế nào
cho đẹp và dễ vẽ nhưng
thú vị hơn cả là những
câu chuyện của thầy.

So với việc diễn đạt
bằng một câu ghép, diễn
đạt bằng các câu đơn có
tác dụng nhấn mạnh hơn
thông tin hơn.

Ví dụ (câu đơn)

Câu chuyển đổi (câu
ghép)

Sự khác biệt của 2 câu
(câu đơn, câu ghép)

c. Chắc cô giáo rất vui
trước món quà của em,
giữa bao món quà của
các bạn. Và em sẽ
không để tên mình – tên
người mang cánh buồm
tặng cô.

Chắc cô giáo rất vui
trước món quà của em,
giữa bao món quà của
các bạn và em sẽ không
để tên mình – tên người
mang cánh buồm tặng
cô.

So với việc diễn đạt
bằng một câu ghép, diễn
đạt bằng các câu đơn có
tác dụng nhấn mạnh hơn
thông tin: “em” sẽ
không để tên mình trên
món quà tặng cô.

Bài tập 3(SGK/29): HĐCĐ(4') làm bài tập 3

Các ví dụ sau vừa có câu đơn vừa có câu ghép. Hãy chỉ ra sự phù hợp giữa kiểu cấu
trúc câu và ý nghĩa cần biểu đạt của mỗi câu.

Sự phù hợp giữa kiểu cấu trúc câu
Ví dụ
Kiểu câu
và ý nghĩa cần biểu đạt
Chúng ta muốn hoà bình, câu ghép gồm hai vế diễn tả mong muốn và thái độ
chúng ta phải nhân nhượng.
của nhân dân Việt Nam đối với thực dân
Pháp.

a. 

Nhưng chúng ta càng nhân
nhượng, thực dân Pháp càng
lấn tới, vì chúng quyết tâm
cướp nước ta lần nữa!

câu ghép

có hai vế, trong đó, vế 1 nêu thực tế xảy
ra vế 2 giải thích nguyên nhân. Vế 1 tuy
là một bộ phận của câu, nhưng có cấu
trúc như một câu ghép gồm hai vế có
quan hệ tăng cấp.

Không!
câu đặc biệt.
Chúng ta thà hi sinh tất cả, câu đơn
thể hiện tinh thần quyết tâm đứng lên cứu
chứ nhất định không chịu mất
nước
của
nhân
dân
ta.
nước, nhất định không chịu
làm nô lệ.

Kiểu
câu

Sự phù hợp giữa kiểu cấu trúc
câu và ý nghĩa cần biểu đạt

Vì sao sau khi đất nước giải phóng, cả câu
nước và thế giới biết rõ ông là tình ghép
báo, vậy mà người Mỹ trong giới báo
chí hoạt động cùng thời với ông nay
trở lại Việt Nam vẫn đem lòng tin
tưởng và kính trọng ông?

câu ghép có quan hệ tương phản
(đối lập) nhằm diễn tả ý nghĩa:
thế giới biết rõ ông là tình báo
nhưng người Mỹ vẫn tin tưởng,
kính trọng ông.

Ví dụ

b.
Đó là một nhân cách, một tài năng.

câu đơn khẳng định, ca ngợi con người
và cuộc đời Phạm Xuân Ẩn.
Đời ông là một câu trả lời lớn cho câu đơn
nhiều câu hỏi vẫn làm đau đầu nhiều
người bạn Mỹ của ông.

Bài tập 4(SGK/29) HSHĐCN(4') Làm bài tập
Viết đoạn văn (khoảng 5 - 7 câu) trình bày cảm nghĩ của em về nhà tình báo
Phạm Xuân Ẩn sau khi đọc văn bản Phạm Xuân Ẩn - tên người như cuộc đời,
trong đoạn văn có ít nhất một câu ghép.
Viết ra giấy một
vài từ ngữ nêu
đặc điểm nổi bật
của Phạm Xuân
Ẩn được khắc
họa trong văn
bản.

Tìm một số từ
ngữ nêu cảm
nhận, duy nghĩ
của em về nhân
vật.

Diễn đạt thành
các câu và liên
kết chúng thành
một đoạn văn.

Sau khi đọc văn bản về nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn, em cảm thấy
vô cùng kính trọng và thán phục trước tài năng, bản lĩnh và lòng yêu
nước nồng nàn của ông. Ông là một con người phi thường, đã dành
cả cuộc đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Em đặc biệt ấn
tượng với những chiến công vang dội của ông trong lòng địch, với
khả năng cải trang tài tình và tinh thần dũng cảm, mưu trí. Ẩn trong
hình ảnh một nhà báo bình thường là một điệp viên xuất sắc, ông
luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Việc giải mã giúp
người đời và hậu thế hiểu rõ hơn về cuộc đời của con người đặc biệt,
hiểu hơn về lịch sử dân tộc, những giá trị nhân văn. Ông là tấm
gương sáng cho thế hệ trẻ noi theo, là niềm tự hào của dân tộc Việt
Nam.
- Câu ghép: Ẩn trong hình ảnh một nhà báo bình thường là một điệp viên
xuất sắc, ông luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

Hướng dẫn học bài
a. Bài cũ: Nắm được các kiểu câu ghép và các phương tiện nối các vế câu, biết
lựa chọn kiểu câu trong quá trình tạo lập văn bản.
b. Bài mới: Đọc và soạn bài: Viết truyện ngắn sáng tạo (truyện có yếu tố trinh
thám). Viết bài văn cho đề bài sau: