TRƯỜNG THCS MỸ HÓA
MÔN: NGỮ VĂN 7
? Em hãy nhắc lại khái niệm Văn tự sự và Văn miêu tả ?
Văn tự sự là loại văn trình bày một chuỗi các sự việc, có mở đầu, diễn biến, kết thúc, thể hiện một ý nghĩa.

- Văn miêu tả là loại văn nhằm giúp người đọc, người nghe hình dung những đặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, con người, phong cảnh,…
Kiểm tra kiến thức cũ
TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN BIỂU CẢM
Tiết 13
I- Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm
1. Nhu cầu biểu cảm của con người:
Nhu cầu biểu cảm là mong muốn được bày tỏ những rung động của bản thân ra bên ngoài.
2. Văn biểu cảm
Khái niệm
* Tìm hiểu bài ca dao SGK/71


1. “Thương thay con cuốc giữa trời
Dầu kêu ra máu có người nào nghe.”
→ Nỗi đau của con chim cuốc không được ai đoái hoài.
2. “Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát.
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông.
Thân em như chẽn lúa đòng đòng,
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.”
→ Niềm vui của cô thôn nữ trước cảnh đẹp cuả cánh đồng và vẻ đẹp của bản thân
 Khơi gợi niềm xót xa, đồng cảm với những con người bé mọn trong XH.
 Gợi lên tình yêu quê hương đất nước con người.
I- Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm
1. Nhu cầu biểu cảm của con người:
Nhu cầu biểu cảm là mong muốn được bày tỏ những rung động của bản thân ra bên ngoài.
2. Văn biểu cảm
Khái niệm
* Tìm hiểu bài ca dao SGK/71
Bài 1: thể hiện sự thương cảm cho thân phận người lao động (hình ảnh con chim cuốc) trong XH cũ đầy đau xót và uất ức.

Bài 2: Cảm xúc tự hào, hạnh phúc trước vẻ đẹp của cánh đồng và vẻ đẹp của bản thân. (ca ngợi đất nước, con người)
→ Văn bản biểu cảm. (ghi nhớ dấu chấm 1,2)
Ghi nhớ chấm 1, 2: (sgk/71)
-Văn biểu cảm là văn bản viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc.

- Văn biểu cảm còn gọi là văn trữ tình: bao gồm các thể loại văn học như thơ trữ tình, ca dao trữ tình, tùy bút, những bức thư, …
*Tìm hiểu ví dụ : (sgk/72)
b. Đặc điểm chung của văn biểu cảm

Xét hai đoạn văn sau:
(1) Thảo thương nhớ ơi ! Mới ngày nào Thảo còn ngồi chung một bàn với Hồng, Minh, Ngọc, thế mà nay Thảo đã theo cha mẹ vào Thành phố Hồ Chí Minh, để cho bọn mình xiết bao mong nhớ. Thảo có nhớ những lần chúng mình cùng dạo Hồ Tây, cùng chơi Thủ Lệ, cùng tham quan Ao Vua? Thảo có nhớ một lần mình ốm dài, Thảo chép bài cho mình?
(Bài làm của học sinh)
- Nỗi nhớ về một người bạn thân đã đi xa: “Thảo thương nhớ ơi!”, “xiết bao mong nhớ”.
 * Đoạn văn 1:
 Biểu cảm trực tiếp.
 Cảm xúc được thể hiện trực tiếp bằng từ ngữ.
 * Đoạn văn 2:
- Thể hiện tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước.
* Ghi nhớ chấm 3, 4: (sgk/71)
 Cảm xúc được thể hiện thông qua việc kể, miêu tả tâm trạng của tác giả.
=> Biểu cảm gián tiếp thông qua tự sự, miêu tả.
b) Ghi nhớ chấm 3, 4: (sgk/73).
Tình cảm trong văn biểu cảm thường là những tình cảm tốt đẹp, thấm nhuần tư tưởng nhân văn (như yêu con người, yêu thiên nhiên, yêu Tổ quốc, ghét những thói tầm thường, độc ác,…).
Ngoài cách biểu cảm trực tiếp như tiếng kêu, lời than, văn biểu cảm còn sử dụng các biện pháp tự sự, miêu tả để khêu gợi tình cảm.
II. Đặc điểm của văn biểu cảm (SGK/84,85)
*VD1: Bài văn “Tấm gương”

Nội dung tình cảm chủ yếu:
Cách biểu đạt tình cảm:

Bố cục:
Ca ngợi đức tính trung thực, ghét thói xu nịnh dối trá.
Mượn hình ảnh tấm gương làm điểm tựa để bộc lộ tình cảm, cảmxúc ( ẩn dụ)
3 Phần:
*MB: Giới thiệu cảm nghĩ.
*TB: Trình bày cảm nghĩ.
Những phẩm chất cao đẹp của tấm gương
*KB: Khẳng định cảm nghĩ.
Khẳng định lại phẩm chất đó.
 gián tiếp.
* VD 2: Đoạn văn trích trong “Những ngày thơ ấu”
Mẹ ơi! Con khổ quá mẹ ơi! Sao mẹ đi lâu thế? Mãi không về! Người ta đánh con vì con dám cướp lại đồ chơi của con mà con người ta giằng lấy. Người ta lại còn chửi con, chửi cả mẹ nữa! Mẹ xa con, mẹ có biết không?
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

Nội dung tình cảm chủ yếu:
Cách biểu đạt tình cảm:
Trực tiếp bằng lời than, tiếng kêu, câu hỏi biểu cảm…
Tình cảm cô đơn, cầu mong sự giúp đỡ cảm thông
 trực tiếp.
Ca ngợi đức tính trung thực, ghét thói xu nịnh dối trá.
Mượn hình ảnh tấm gương làm điểm tựa để bộc lộ tình cảm, cảmxúc ( ẩn dụ)
3 Phần:
*MB: Giới thiệu cảm nghĩ.
*TB: Trình bày cảm nghĩ.
*KB: Khẳng định cảm nghĩ.
Giới thiệu phẩm chất cao đẹp của tấm gương.
Những phẩm chất cao đẹp của tấm gương
Khẳng định lại phẩm chất đó.
Tình cảm cô đơn, cầu mong sự giúp đỡ cảm thông
Trực tiếp
bằng lời than, tiếng kêu, câu hỏi biểu cảm…
 gián tiếp.
 trực tiếp.
1. Bài văn : Tấm gương
2. Đoạn trích trong “Những ngày thơ ấu”
?
* Nhận xét:
Ghi nhớ: SGK/ 86
- Mỗi bài tập trung biểu đạt một tình cảm chủ yếu.
- Để biểu đạt tình cảm ấy, người viết có thể chọn một hình ảnh cócó ý nghĩa ẩn dụ, tượng trưng (là một đồ vật, loài cây, hiện tượng nào đó) để gửi gắm tình cảm, tư tưởng, hoặc biểu đạt bằng cách biểu lộ trực tiếp những nỗi niềm cảm xúc trong lòng.
- Bài văn biểu cảm thường có 3 phần
- Tình cảm rõ ràng, trong sáng, chân thực thì bài văn biểu cảm mới có giá trị.
III- Luyện tập
Bài tập 1: (SGK/73)
? So sánh hai đoạn văn sau và cho biết đoạn nào là văn biểu cảm? Vì sao? Hãy chỉ ra nội dung biểu cảm của đoạn văn ấy.
a) Không phải là văn biểu cảm. Vì chỉ nêu đặc điểm hình dáng, công dụng hoa hải đường, không bộc lộ cảm xúc.
b) Là đoạn văn biểu cảm. Vì bộc lộ tình cảm, cảm xúc, thái độ của tác giả (hạnh phúc, hân hoan, say đắm; phản đối cách đánh giá của các nhà nho xưa; bồi hồi nhớ lại kỉ niệm cũ).
BT2: SGK/74 Hãy chỉ ra nội dung biểu cảm trong bài thơ Sông núi nước Nam và Phò giá về kinh.
*Bài “Sông núi nước Nam”

Tình cảm: niềm tự hào về một đất nước có chủ quyền và niềm tin vào sức mạnh chiến thắng.


*Bài “Phò giá về kinh:

Tình cảm: niềm hân hoan về hào khí chiến thắng và khát vọng thái bình.

=> Biểu cảm trực tiếp
Bài tập 1: SGK/87 Đọc bài văn "Hoa học trò" và trả lời câu hỏi?
a) -> Bày tỏ nỗi buồn nhớ khi phải xa trường, xa bạn.
-> Hoa phượng đóng vai trò thể hiện tình cảm của tác giả.
-> Vì nhà thơ Xuân Diệu đã biến hoa phượng, một loại hoa nở rộ vào dịp kết thúc năm học thành biểu tượng chia ly ngày hè đối với học trò
->Vì hoa phượng gắn bó với ngôi trường, gắn bó với tuổi học trò, và luôn cùng vai, sát cánh với học trò.

b. Hãy tìm mạch ý của bài văn?
Đoạn 1: Nỗi buồn khi sắp phải chia tay.
Đoạn 2: Sự trống vắng khi hè về.
Đoạn 3: Cảm giác cô đơn.
-> Theo mạch cảm xúc.
c. Bài văn biểu cảm trực tiếp hay gián tiếp?
Gián tiếp: dùng hoa phượng nói hộ lòng người: Phượng nhớ, phượng khóc…
Trực tiếp:Thể hiện nỗi niềm: xa trường, rời bạn buồn xiết bao…
Bài tập 2: Bằng một đoạn văn ngắn, hãy bày tỏ cảm nghĩ của em về một trong hai loài hoa sau?
Hoa Sen
Hoa Đào
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP Ở NHÀ
- Học và làm các phần bài tập còn lại.
- Chuẩn bị bài : Đề văn biểu cảm và cách làm văn bản biểu cảm.
25