CHỦ ĐỀ 1:
MÁY TÍNH VÀ XÃ HỘI
TRI THỨC
BÀI 1:
THÔNG TIN VÀ XỬ LÍ
THÔNG TIN

1

10/01/2024

Tin học được định nghĩa là khoa học nghiên cứu các phương
pháp và quá trình xử lí thông tin tự động bằng các phương
tiện kĩ thuật, chủ yếu bằng máy tính. Chúng ta đã biết ở lớp
dưới, thông tin được biểu diễn trong máy tính bằng các dãy bit
(gồm các kí hiệu 0, 1), máy tính xử lí dữ liệu là các dãy bit
trong bộ nhớ. Vậy dữ liệu và thông tin khác nhau như thế nào?

SÁCH, BÁO

TIVI

INTERNET

SMART PHONE
2

1. Thông tin và dữ liệu
a) Quá trình xử lí thông tin
- Thông tin là tất cả những gì mang lại cho chúng ta hiểu biết.
=> Như vậy thông tin gắn với quá trình nhận thức. Máy tính chỉ là công
Nhiều sao thì
cụ hỗ trợ cho con người trong quá trình nhận thức
nắng
Vắng sao thì
mưa.

3

Em hãy quan sát Hình 1.1 trong sgk rồi phân tích quá trình xử lí
thông tin trong máy tính?

4

- Quá trình xử lí thông tin của máy tính gồm các bước sau:
+ Bước 1. Tiếp nhận dữ liệu: Máy tính tiếp nhận dữ liệu thường theo hai cách:
- Cách 1. Từ thiết bị

- Cách 2. Từ bàn phím do con người nhập
5

+ Bước 2. Xử lí dữ liệu: Biến
đổi dữ liệu trong bộ nhớ máy
tính để tạo ra dữ liệu mới.
Dữ liệu vào: nhiệt độ trung
bình của nhiều năm
Dữ liệu mới: Phần mềm
chuyên dụng cho ta biết
khuynh hướng Trái đất đang
nóng dần lên

6

+ Bước 3. Đưa ra kết quả: Máy
tính có thể đưa ra kết quả theo hai
cách:
- Cách 1. Dữ liệu được thể hiện
dưới dạng văn bản, âm thanh, hình
ảnh,… mà con người có thể hiểu
được. Như vậy dữ liệu đã được
chuyển thành thông tin.
- Cách 2. Lưu dữ liệu lên một vật
mang tin như thẻ nhớ hoặc chuyển
thành dữ liệu đầu vào cho một hoạt
động xử lí khác.
7

Như vậy:
• Quá trình xử lí thông tin/dữ liệu có:
+ Đầu vào: có thể là thông tin hoặc dữ liệu
+ Đầu ra: cũng có thể là dữ liệu hoặc thông tin.
• Trong tin học: Dữ liệu là thông tin (âm thanh, hình ảnh, văn bản, số,
…) đã được đưa vào máy tính để máy tính có thể nhận biết và xử lí
được.
• Trong máy tính, xử lí thông tin chính là xử lí dữ liệu.
8

HOẠT ĐỘNG 1

Có thể đồng nhất thông tin
với dữ liệu được không?

Có các ý kiến như sau về dữ liệu của một bài giảng môn Ngữ
Văn:
An: Bài ghi trong vở của em là dữ liệu.
Minh: Tệp bài soạn bằng Word của cô giáo là dữ liệu.
Khoa: Dữ liệu là tệp video ghi lại tiết giảng của cô giáo.
Theo em bạn nào nói đúng?

Tất cả 3 bạn đều nói đúng
9

b) Phân biệt dữ liệu và thông tin
Thông tin và dữ liệu độc lập tương đối với nhau:
+ Có thể có nhiều loại dữ liệu khác nhau của một thông tin, bài ghi trong vở
của trò, tệp bài soạn của cô hay video ghi lại tiết giảng đều là dữ liệu của
một bài giảng.

10

+ Nếu dữ liệu không đầy đủ thì không xác định được chính xác thông tin.
Ví dụ: dữ liệu “400C” trong một bộ dữ liệu về thời tiết mang thông tin “trời
rất nóng” nhưng dữ liệu “40oC” trong bộ dữ liệu bệnh án lại mang thông tin
“sốt cao”.

=> Như vậy, thông tin có tính toàn vẹn, được hiểu đúng khi có đầy đủ dữ
liệu, nếu thiếu dữ liệu thì có thể làm thông tin bị sai hoặc không xác định
được.

Với cùng một bộ dữ liệu, cách xử lí khác nhau có thể đem lại những
thông tin khác nhau.
Ví dụ: dữ liệu thời tiết một ngày nào đó có thể được tổng hợp theo vùng
để biết phân bố lượng mưa trong ngày, nhưng cũng có thể xử lí để cho
dự báo thời tiết ngày hôm sau.
Việc xử lí các bộ dữ liệu khác nhau cũng có thể đưa đến cùng một thông
tin.
Ví dụ: xử lí dữ liệu về băng tan ở Bắc Cực hay cường độ bão ở vùng
nhiệt đới đều có thể dẫn đến kết luận về sự nóng lên của Trái Đất.

12

Kết luận
o Trong máy tính, dữ liệu là thông tin đã được đưa vào máy tính để máy
tính có thể nhận biết và xử lí được.
o Thông tin là ý nghĩa của dữ liệu. Dữ liệu là các yếu tố thể hiện, xác định
thông tin. Thông tin và dữ liệu có tính độc lập tương đối. Cùng một
thông tin có thể được thể hiện bởi nhiều loại dữ liệu khác nhau. Ngược
lại, một dữ liệu có thể mang nhiều thông tin khác nhau.
o Với vai trò là ý nghĩa, thông tin có tính toàn vẹn. Dữ liệu không đầy đủ
có thể làm thông tin sai lệch, thậm chí không xác định được.
13

1. Em hãy cho một ví dụ về thông tin
có nhiều cách thể hiện dữ liệu khác
nhau

Lời giải:
Mỗi dân tộc có hệ thống các chữ cái của riêng mình
để biểu diễn thông tin dưới dạng văn bản. Cùng 1 thông tin
thì mỗi ngôn ngữ có cách viết khác nhau.
14

2. Em hãy cho một ví dụ về dữ liệu thể
hiện nhiều thông tin khác nhau. Tính
toàn vẹn của thông tin được thể hiện
như thế nào trong ví dụ này?
Lời giải:
Dữ liệu “39oC” trong bộ dữ liệu về thời tiết mang
thông tin “trời rất nóng”, nhưng trong bộ dữ liệu bệnh án
lại mang thông tin “sốt cao”. Thông tin có tính toàn vẹn,
nếu dữ liệu không đầy đủ thì không xác định được chính
xác thông tin hoặc làm sai lệch thông tin.

15

2. Đơn vị lưu trữ dữ liệu
- Máy tính không truy cập trong bộ nhớ tới từng bit mà truy cập theo từng
nhóm bit. Nghĩa gốc của “byte” là một đơn vị dữ liệu dưới dạng một dãy
các bit có độ dài nhỏ nhất có thể truy cập được.
- Các máy tính ngày nay đều tổ chức bộ nhớ trong thành những đơn vị lưu
trữ có độ dài bằng bội của byte như 2, 4 hay 8 byte.
- Byte là đơn vị đo lượng lưu trữ dữ liệu (thường được gọi là đơn vị lưu
trữ thông tin)
- Các đơn vị đo dữ liệu hơn kém nhau 210 = 1024 lần
16

- Bảng các đơn vị lưu trữ dữ liệu
Đơn vị

Kí hiệu

Lượng dữ liệu

Bit

Bit

1 bit

Byte

B (Byte)

8 bit

Kilobyte

KB

210 B

Megabyte

MB

210 KB

Gigabyte

GB

210 MB

Terabyte

TB

210 GB

Petabyte

PB

210 TB

Exabyte

EB

210 PB

Zettabyte

ZB

210 EB

Yottabyte

YB

210 ZB

17

1. Định nghĩa nào về Byte là đúng?
a) Là một kí tự
b) Là đơn vị dữ liệu 8 bit
c) Là đơn vị đo tốc độ của máy tính
d) Là một dãy 8 chữ số

18

2. Quy đổi các lượng tin sau ra KB
a) 3 MB

b) 2 GB

c) 2048 B

Lời giải:
a) 3x210 KB
b) 221KB
c) 2048/210 = 2KB

19

HOẠT ĐỘNG 2

Thiết bị số và ưu điểm của thiết bị số

1. Các thiết bị làm việc với thông tin số như lưu trữ, truyền dữ liệu hay xử
lí thông tin số đều được gọi là thiết bị số. Trong các thiết bị dưới đây, thiết
bị nào là thiết bị số? Nếu thiết bị không thuộc loại số thì thiết bị số tương
ứng với nó (nếu có) là gì?

2. Hãy so sánh thiết bị không thuộc loại số ở hình 1.2 với thiết số tương
ứng, nếu có
20

3. Lưu trữ, xử lí và truyền thông tin bằng thiết bị số
- Thẻ nhớ, bộ thu phát wifi, máy tính xách tay là các thiết bị số.

21

Về lưu trữ:
- Có thể lưu trữ một lượng thông tin rất lớn trong một thiết bị nhớ gọn
nhẹ với chi phí thấp.
Ví dụ: Một đĩa cứng khoảng 2 TB, có thể chứa một khối lượng thông tin
ngang với một thư viện sách của một trường đại học.
- Lưu trữ thông tin trên thiết bị số còn giúp cho việc tìm kiếm thông tin
dễ dàng và nhanh chóng.

22

Về xử lí:
- Máy tính xử lí thông tin với tốc độ nhanh và chính xác. Tốc độ xử lí
ngày càng được nâng cao. Một máy tính cỡ trung bình ngày nay có thể
thực hiện vài chục tỉ phép tính một giây. Thậm chí, một số siêu máy tính
trên thế giới đã đạt tốc độ tính toán lên tới hàng trăm triệu tỉ phép tính số
học trong một giây.
- Máy tính thực hiện tính toán nhanh, cho kết quả chính xác và ổn định.

23

How Fast Can a Computer Get?

Về truyền thông.
- Xem phim qua Internet, tương tác với nhau qua mạng xã hội “một cách
tức thời”.
- Các gia đình có thể sở hữu các đường cáp quang với tốc dộ vài chục
Mb/s, tương đương với vài triệu kí tự một giây

25

=> Thiết bị số có các ưu điểm:
•Giúp xử lí thông tin với năng suất rất cao và ổn định
•Có khả năng lưu trữ với dung lượng lớn, giá thành rẻ, tìm kiếm nhanh và
dễ dàng.
•Có khả năng truyền tin với tốc độ rất lớn
•Giúp thực hiện tự động, chính xác, chi phí thấp và tiện lợi hơn một số
việc.

26

1. Em hãy so sánh việc gửi thư qua đường bưu
điện và gửi thư điện tử
Lời giải:
- Giống nhau: Đều nhằm chuyển thư tới người nhận
- Khác nhau: 
Đặc điểm
Thư

Gửi thư theo đường bưu điện
Viết tay, bằng giấy mực, bút

Tốc độ

Chậm hơn nhiều

Chi phí

Cao hơn, tuỳ vào khoảng cách

Khối lượng gửi và nhận

Nhỏ hơn

Gửi thư điện tử
Gõ chữ từ bàn phím và biết
dùng phần mềm thư điện tử
Rất nhanh
Rất nhỏ chỉ vài giây tới vài
phút tuỳ tốc độ mạng
Lớn hơn rất nhiều

2. Giả sử để số hóa một cuốn sách kể cả văn bản
và hình ảnh cần dữ liệu khối lượng dữ liệu
khoảng 50 MB. Thư viện của trường có khoảng
2000 cuốn sách, Nếu số hóa thì cần khoảng bao
nhiêu GB để lưu trữ? Có thể chứa nội dung đó
trong thẻ nhớ 256GB hay không?

Lời giải:
Tổng dữ liệu cần: 50x2000=105MB = 105/210 ≈ 97,7GB <
256GB
⇒ Có thể chứa được

Bài 1. Từ dữ liệu điểm các môn học của học sinh, có thể rút ra những
thông tin gì. Mô tả sơ bộ xử lí để rút ra một thông tin trong số đó.
Bài 2. Hình 1.3 là danh sách các tệp ảnh lấy ra từ thẻ nhớ của một máy
ảnh số. Em hãy tính toán một thẻ nhớ 15 GB có thể chứa tối đa bao
nhiêu ảnh tính theo dộ lớn trung bình của ảnh.

29

Bài 1. Trong thẻ căn cước công dân có gắn chip có thông tin về số căn
cước, họ tên, ngày sinh, giới tính, quê quán,… được in trên thẻ để đọc
trực tiếp. Ngoài ra, các thông tin ấy còn được mã hóa trong QR code và
ghi vào chip nhớ. Theo em, điều đó có lợi gì?
Bài 2. Hãy tìm hiểu và mô tả vai trò của thiết bị số trong việc làm thay
đổi cơ bản việc chụp ảnh

30

31

THANH YOU

10/01/2024