Tiết 31 - BÀI 26
TÌNH HÌNH XÃ HỘI Ở NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX VÀ CÁC CUỘC ĐẤU TRANH CỦA NHÂN DÂN
CẤU TRÚC CỦA BÀI HỌC
1. Tình hình xã hội và đời sống nhân dân
- Hãy đọc thông tin dưới đây và đọc sách giáo khoa, em hãy nêu nhận xét về tình hình xã hội và đời sống nhân dân Việt Nam dưới thời nhà Nguyễn (nửa đầu thế kỉ XIX).
- “Con ơi mẹ bảo con này/ cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan”
- Muốn nói gian thì làm quan mà nói.
Nguyễn Công Trứ
Cái hại của quan
lại là một hai phần,
còn cái hại của
cường hào đến
8,9 phần
Nhà nước phong kiến chuyên chế khủng hoảng trầm trọng.
Xã hội có hai giai cấp:
+ Giai cấp thống trị: vua, quan và địa chủ, cường hào.
+ Giai cấp bị trị: nhân dân lao động, đông nhất là nông dân.
Đọc các bài vè và quan sát các hình ảnh dưới đây, đọc thông tin trong sách giáo khoa, hãy nêu những điểm nổi bật về đời sống nhân dân đầu thế kỉ XIX.
b) Đời sống của nhân dân
- Trong bài “Tố khuất khúc” của dân Nam Sơn có câu:
“Một năm ba bận công trình
Hỏi rằng mọt sắt dân tình biết bao.”
Một bài vè thời Tự Đức tố cáo chế độ lao dịch có câu:
“Bắt dân đào kênh…
…Đo đất đếm người…
…Vợ con thêm nheo nhóc
Chồng lại phải phu phen
Muốn vạch cả trời lên
Kêu gào cho hả dạ”
Cơm thì chẳng có
Rau cháo cũng không
Đất trắng xóa ngoài đồng
….
Vất vơ đi ăn mày
Ngồi xó chợ lùm cây
Qôa kêu vang bốn phía
Xác đầy nghĩa địa
Thây thối bên cầu
Trời ảm đạm u sầu
Cảnh hoang tàn đói rét...
Ruộng ngập nước
Lụt lội

- Chịu nhiều gánh nặng: sưu thuế, chế độ lao dịch
- Thiên tai, mất mùa, đói kém thường xuyên
b) Đời sống của nhân dân
=> Mâu thuẫn giai cấp gay gắt.
2. Phong trào đấu tranh của nhân dân và binh lính
Nông Văn Vân
(1833-1835)
Họ Quách
(1832-1838)
Người Khơ-me
(1840-1848)
Phan BáVành
(1821- 1827)
Lê Văn Khôi
(1833-1835)
Cao Bá Quát
(1854-1855)
Phan BáVành
Lê Văn Khôi
Cao Bá Quát
Em hãy đọc thông tin SGK và hoàn thành bảng sau:
Phan Bá Vành
- Phan Bá Vành (? - 1827), thủ lĩnh phong trào khởi nghĩa nông dân Bắc Kỳ đầu thế kỉ 19.
- Quê: làng Minh Giám, huyện Vũ Tiên (Thái Bình).
1821-1822 vùng châu thổ sông Hồng gặp đói lớn, trong khi nhà nước phong kiến, địa chủ tăng cường bóc lột nhân dân vùng Nam Định, Thái Bình, Hải Dương Tập hợp lực lượng phát động khởi nghĩa
Phan Bá Vành
- Khởi nghĩa đi đến đâu đều lấy của nhà giàu chia cho người nghèo Nhiều người tham gia
1826 Minh Mạng đàn áp khởi nghĩavề Trà Lũ (Nam Định)
1827 khởi nghĩa thất bại.
“Trên trời có ông sao Tua
Ở làng Minh Giám có vua Ba Vành”
Cao Bá Quát (1809 - 1855)
- Quê: Phú Thụy- Gia Lâm- Hà Nội.
- 1831: Đỗ cử nhân, sống nghèo khổ nhưng nhân cách cứng rắn, nổi tiếng văn hay chữ tốt đi thi bị đánh hỏng
1841: làm quan Bộ Lễ tại Huế
1847 :làm ở Viện Hàn Lâm từ quan.
Ông là một nhà thơ lớn, để lại nhiều bài thơ chữ Nôm và chữ Hán.
Cao Bá Quát
1853- 1854 các tỉnh Bắc Ninh, Sơn tây bị hạn hán, châu chấu hoành hành cắn phá lúa nhân dân đói khổ bất mãn với triều đình ông đã tổ chức cuộc khởi nghĩa.
Do bị bại lộ nên khởi nghĩa chỉ kéo dài được mấy tháng Cao Bá Quát hi sinh tại trận địa Tự Đức ra lệnh chu di tam họ sách vở của ông cũng bị đốt hủy.
* Đặc điểm chung của phong trào:
+ Bùng nổ ra ngay sau khi nhà Nguyễn lên cầm quyền.
+ Nổ ra liên tục, số lượng lớn.
+ Đa số đều thất bại.
3. Đấu tranh cảa các dân tộc ít ng­ười
Họ Quách
Nông Văn Vân
Họ Quách
Người Khơ-me
Nông Văn Vân
- Là thủ lĩnh cuộc nổi dậy của các dân tộc thiểu số Bắc Việt Nam chống triều Nguyễn.
- Vốn là tù trưởng người Tày vì liên kết với các tri châu, chống lại triều đình năm 1833 bị cách chức.
- Ngày 2.7.1833, ông tự xưng là “Tiết chế thượng tướng quân” quân nổi dậy nhanh chóng mở rộng hoạt động ra các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, đánh chiếm các tỉnh thành.
 

Nông Văn Vân
- Vua Minh Mạng phải sai hàng chục vạn quân, hàng trăm voi chiến, ngựa chiến đàn áp.
Cuối 1834 hoạt động của quân nổi dậy bị thu hẹp dần.
Ngày 11.3.1835 quân triều đình phóng hoả đốt khu rừng Thẩm Bát, nơi ẩn náu của Nông Văn Vân và quân nổi dậy. Cuộc nổi dậy bị dập tắt.