Cảnh ngày hè
(Bảo kinh cảnh giới - Nguyễn Trãi)
2
1
Tác giả
Click here to add to the title
I. Tìm hiểu chung
- Nguyễn Trãi ( 1380 – 1442 ), hiệu là Ức Trai, quê ở làng Chi Ngại (Chi Linh, Hải Dương) sau rời về Nhị Khê (Thường Tín, Hà Tây, nay thuộc Hà Nội)
- Là nhà văn chính luận xuất sắc nhất trong lịch sử văn học trung đại Việt Nam
- Phong cách sáng tác: là nhà văn chính luận kiệt xuất và là nhà thơ trữ tình sâu sắc.
- Sự nghiệp sáng tác: Nguyễn Trãi là tác giả xuất sắc về nhiều thể loại văn học, bao gồm cả chữ Hán và Nôm ( Bình Ngô đại cáo, Ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập... )
2
3
Tập thơ “Quốc âm thi tập”
I. Tìm hiểu chung
- Là tập thơ Nôm sớm nhất Việt Nam – mở đường cho sự phát triển của thơ tiếng Việt.
- Gồm 254 bài thơ, là tập thơ Nôm cổ nhất và được đánh giá vào loại hay nhất, chia làm 4 phần: vô đề (ngôn chí, mạn thuật, tự thán, tự thuật, bảo kính cảnh giới), môn thì lệnh, môn hoa mộc, môn cầm thú.
- Nội dung: Phản ánh vẻ đẹp toàn diện Nguyễn Trãi: người anh hùng với lí tưởng nhân nghĩa, yêu nước, thương dân; nhà thơ với tình yêu thiên nhiên, con người, cuộc sống,...
- Nghệ thuật: sáng tạo trong thể thơ Nôm Đường luật, có xen câu lục ngôn với câu thất ngôn.
3
Tác phẩm
I. Tìm hiểu chung
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1 (6 câu thơ đầu): Bức tranh cảnh ngày hè
+ Phần 2 (2 câu thơ còn lại): Tấm lòng và mong ước của nhà thơ.
- Thể thơ: Thất ngôn xen lục ngôn
- Hoàn cảnh sáng tác (xuất xứ): Bài thơ là bài số 43 trong số 61 bài thơ của mục Bảo kính cảnh giới (thuộc phần “Vô đề” của tập thơ Quốc âm thi tập)
1
Bức tranh cảnh ngày hè
II. Đọc - hiểu văn bản
a, Bức tranh thiên nhiên
- Hình ảnh, đường nét:
+ Hoè lục:
đùn đùn
rợp trương
+ Thạch lựu – phun thức đỏ
+ Hồng liên – tịnh mùi hương
Sức sống mãnh liệt, tràn đầy
- Sử dụng các động từ mạnh:“đùn đùn”, “giương”, “phun”, “tiễn” =>Cảnh vật được miêu tả với những động từ mạnh thể hiện một sức sống mãnh liệt như có một cái gì đó thôi thúc bên trong, sức sống như ứa căng, tràn đầy.
=>Bức tranh thiên nhiên ngày hè hiện lên với những hình ảnh rất đặc trưng, rực rỡ, đầy sức sống qua sự cảm nhận tinh tế của nhà thơ
1
Bức tranh cảnh ngày hè
II. Đọc - hiểu văn bản
b, Bức tranh cuộc sống
- Âm thanh:
⇒ Cuộc sống vui tươi , yên ả, thanh bình. Tình yêu thiên nhiên và tình cảm gắn bó sâu đậm với cuộc sống ở quê nhà. Điểm kết tụ trong tâm hồn nhà thơ là cuộc sống của con người, là người dân
Tiếng chợ cá: lao xao
Tiếng ve: dắng dỏi
→Từ láy tượng thanh, đối, đảo ngữ
- Hình ảnh thơ: gần gũi “chợ cá làng ngư phủ”, “lầu tịch dương”
2
Tâm hồn nhà thơ
II. Đọc - hiểu văn bản
a, Hoàn cảnh làm thơ
- Rồi: rỗi rãi
- Hóng mát: dạo chơi, tâm hồn thanh thản
- Thuở ngày trường: ngày dài
→ Thời gian rảnh rỗi, tâm hồn thư thái, thanh thản, 1 hoàn cảnh đặc biệt hiếm hoi trong cuộc đời con người “thân” ko nhàn mà “tâm” cũng ko nhàn.
→ Một ngày với khí trời mát mẻ, trong lành.
→ Hoàn cảnh lí tưởng cả điều kiện khách quan và chủ quan để Nguyễn Trãi làm thơ và yêu say cảnh đẹp.
2
Tâm hồn nhà thơ
II. Đọc - hiểu văn bản
b, Tình yêu thiên nhiên
- Cảm nhận tinh tế thiên nhiên, cảnh vật bằng một tâm hồn tinh tế nhaỵ cảm.
- Thiên nhiên hiện lên sống động , đẹp đẽ, gợi cảm
c ,Tấm lòng ưu ái với dân, với nước
- Ung dung, tự tại, không muốn vướng bận đến chuyện quan trường nhưng nhà thơ luôn nghĩ về dân, về nước.
- Thức dậy nỗi niềm trăn trở sâu kín của tác giả-suốt đời vì nước, vì dân.Tư tưởng nhân nghĩa-điểm kết tụ của hồn thơ Ức trai→là lý tưởng hoài bão một đời ôm ấp, canh cánh bên lòng của Nguyễn Trãi.
- Ngu cầm- đàn của vua Ngu Thuấn, bậc minh quân gắn với khúc hát Nam Phong→mơ ước cho nhân dân có cuộc sống giàu đủ.
2
1
Nội dung
Nghệ thuật
III. Tổng kết
- Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên ngày hè
- Tâm hồn chan chứa tình yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu nhân dân, đất nước tha thiết của tác giả.
- Từ ngữ giản dị, giàu sức biểu cảm
- Hình ảnh thơ gần gũi, bình dị.
- Sử dụng câu thơ lục ngôn tạo nên sự thay đổi âm điệu, có hiệu quả to lớn trong việc thể hiện cảm xúc, mong ước của tác giả.
Sơ đồ tóm tắt nội dung bài “Cảnh ngày hè”
Cảnh ngày hè
Bức tranh TN
Tâm thế ngắm cảnh
-T/gian rỗi rãi (rồi), lúc mặt trời sắp lặn (tịch dương)
-TT thư thái, ko ràng buộc bởi danh lợi
H/ảnh
-Màu sắc hòa trộn: hòe lựu, thạch lựu thức đỏ, hồng liên.
-Sức sống mãnh liệt: đùn đùn, phun, tiễn
Âm thanh c/s
-Lao xao chợ cá: Â/thanh rộn rã đ/s ngày thường
-Dắng dỏi cầm ve: Â/thanh đặc trưng của mùa hè
Vẻ đẹp tâm hồn
Tình yêu TN
-Cảm nhận bằng nhiều giác quan: Thị giác, khứu giác, thính giác
-Đồng nhất thiên nhiên với tâm hồn: thanh thô, an nhàn, tiếng lòng vui tươi, rạng rỡ
Tình yêu c/s
-Gắn bó với c/s, con người, thiên nhiên
-Ca ngợi vẻ đẹp thái bình
-Ước mơ khát vọng vì dân, vì nước, luôn hướng về hòa bình, hạnh phúc
ÔN TẬP
Câu 1 : Cảnh sắc thiên nhiên trong bài thơ là?
A. Buổi sáng hè nhẹ nhàng, tươi tắn.
B. Buổi trưa hè nồng nàn rực rỡ.
C. Buổi chiều hè sinh động, tràn đầy sức sống.
D. Một đêm hè thanh tĩnh, bình yên.
Câu 2 : Dòng nào không phải là thành công nghệ thuật của bài thơ ?
A. Sử dụng từ ngữ giản dị, quen thuộc, giàu sức biểu cảm.
B. Nhiều điển cố Hán học sâu sắc, hàm súc dư ba.
C. Hình ảnh trong sáng, hài hoà màu sắc, âm thanh cuộc sống.
D. Câu thơ thất ngôn xen lục ngôn, từ láy độc đáo.
Câu 3: Nhận xét nào không nêu đúng đặc điểm của thể thơ mà Nguyễn Trãi sử dụng trong bài thơ “Cảnh ngày hè”?
A. Đây là thể thơ mang tính chất dân tộc, được sử dụng nhiều ở các thế kỉ XV, XVI, XVII.
B. Đây là thể thơ được Nguyễn Trãi sử dụng phổ biến trong tập Quốc âm thi tập.
C. Thể thơ này đã đánh dấu bước sáng tạo đầu tiên của thơ viết bằng tiếng Việt so với thể thơ thất ngôn truyền thống của Trung Hoa.
D. Cấu trúc và cách ngắt nhịp của thể thơ này rất phù hợp để diễn tả những tâm trạng buồn thương, day dứt triền miên của nhân vật trữ tình.
Câu 4 : Vẻ đẹp cảm xúc của bài thơ là gì?
A. Nhà thơ tìm hiểu về với thiên nhiên là tìm về nơi trú ngụ của tâm hồn.
B. Nhà thơ đến với thiên nhiên để tìm chốn dừng chân, lãng quên cuộc đời.
C. Nhà thơ miêu tả cảnh sắc thiên nhiên để gửi gắm những tâm tư thầm kín khó nói của mình.
D. Điểm kết tụ của hồn thơ Nguyễn Trãi không phải ở thiên nhiên tạo vật mà chính ở con người.
Câu 5: Lí tưởng và ước vọng nào của Nguyễn Trãi được thể hiện qua bài thơ “Cảnh ngày hè”?
A. Mong muốn khắp nơi nhân dân được hưởng cuộc sống thanh bình, yên vui.
B. Mong muốn tránh xa chốn quan trường đầy ghen ghét, đố kị hãm hại lẫn nhau.
C. Mong muốn được về lại nơi thôn dã gần gũi với thiên nhiên cây cỏ, chan hòa với lối sống bình dị của những người dân lao động.
D. Mong muốn có vị vua anh minh như các vua Ngu, Thuấn để tạo dựng được cảnh thái bình thịnh trị.
Câu 6. Đọc câu thơ: "Lao xao chợ cá làng ngư phủ - Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương." (trích Cảnh ngày hè). Những âm thanh được nhắc đến trong các câu thơ trên gợi nhắc đến cuộc sống như thế nào?
A. Cuộc sống bình dị, no ấm, thanh bình của những người dân lao động nơi thôn dã
B. Cuộc sống nhàn tản, thư thái của một nhà nho ẩn dật, lánh đục về trong.
C. Cuộc sống ồn ã, sôi động đầy sức sống của Nguyễn Trãi những ngày trí sĩ ở Côn Sơn.
D. Cuộc sống thị thành tấp nập bán mua với những âm thanh hết sức chân thực và sinh động của hiện thực.