Bài 7: TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
VÀ CHẤT XÚC TÁC

I. Khái niệm tốc độ phản ứng

Theo em,Các hiện tượng trên là hiện
tượng gì? Hiện tượng nào xảy ra nhanh
hơn?

Phiếu học tập số 1:

• TN1: Cho 1 thìa bột đá vôi và 1 mẩu đá vôi có khối lượng bằng nhau lần
lượt vào hai ống nghiệm 1 và 2, sau đó cho đồng thời vào mỗi ống
nghiệm 5ml dd HCl cùng nồng độ. Quan sát hiện tượng

a)Tốc độ tan của đá vôi trong dd acid HCl ở hai ống nghiệm:

Phiếu học tập số 1:
• b. Dựa vào đâu để kết luận phản ứng nào xảy ra nhanh hơn?
• c. Thế nào là tốc độ phản ứng?

Phiếu học tập số 1: TN1
a. Tốc độ tan của đá vôi trong dd acid HCl ở hai ống nghiệm

b. Dựa vào đâu để kết luận phản ứng nào xảy ra
nhanh hơn?
- Dựa vào độ tan của đá vôi, lượng khí sinh ra và
lượng
đálà
vôi
trong
hai ống
nghiệm
c. Thế
nào
tốc
độ phản
ứng?

- Tốc độ phản ứng là đại lượng chỉ mức độ nhanh
hay chậm của một phản ứng hóa học.

1) Hãy cho biết, trên đây là những hiện tượng gì?
2) Trong thực tế phản ứng nào sau đây xảy ra
nhanh hơn? Chậm hơn?

Tốc độ phản ứng là đại lượng chỉ mức độ nhanh hay chậm
của một phản ứng hóa học
VD: Phản ứng đốt cháy cồn trong không khí xảy ra
nhanh hơn, phản ứng oxi hóa sắt (iron) xảy ra
chậm hơn

II. Một số yếu tố ảnh hưởng
đến tốc độ phản ứng

Quan sát các hình ảnh và dự đoán các yếu tố ảnh
hưởng đến tốc độ phản ứng?

Phiếu học tập số 2:
a. TN2: cho 2 đinh sắt giống nhau lần lượt vào hai ống nghiệm 1 và 2. Tiếp tục cho vào ống nghiệm 1
5ml dd HCl 0,1M ; ống nghiệm 2 5ml dd HCl 1M. Quan sát hiện tượng:

- Hiện tượng xảy ra ở hai ống nghiệm?
- Phản ứng ở ống nghiệm nào xảy ra nhanh hơn?
- Nồng độ ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng như thế nào?
b. TN3: lấy hai cốc nước, cốc 1 đựng nước lạnh, cốc 2 đựng nước nóng; cho đồng thời vào mỗi cốc
một viên C sủi. Quan sát hiện tượng

- Phản ứng ở cốc nào xảy ra nhanh hơn
• - Nhiệt độ ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng như thế nào?

• TN2:
Ống nghiệm 1

Ống nghiệm 2

- Có bọt khí thoát ra ít hơn - Có bọt khí thoát ra nhiều
ống nghiệm 2, đinh sắt tan hơn ống nghiệm 1, đinh sắt
dần

tan dần

- Phản ứng xảy ra chậm hơn

- Phản ứng xảy ra chậm hơn

Nồng độ các chất phản ứng càng cao, tốc độ phản ứng
càng nhanh

• TN3:

Cốc 2 đựng nước nóng phản ứng xảy ra nhanh hơn, viên C
sủi tan nhanh
Khi tăng nhiệt độ, phản ứng diễn ra với
tốc độ nhanh hơn

Phiếu học tập số
3:
• TN4: Cho khoảng 3ml dd H2O2 3% vào ống nghiệm 1 và 2. Cho vào ống
nghiệm 2 một ít bột MnO2. Quan sát sự thoát khí.

- Hiện tượng xảy ra ở hai ống nghiệm? Phản ứng ở ống nghiệm nào xảy ra
nhanh hơn?

• TN4
ỐNG NGHIỆM 1:

Không có MnO2,
khí thoát ra ít
hơn, phản ứng
xảy ra chậm hơn
ống nghiệm 2

ỐNG NGHIỆM 2:

Có MnO2, khí
thoát ra nhiều
hơn, phản ứng
xảy ra nhanh
hơn

Tốc độ của phản ứng hóa học phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như: diện tích bề mặt tiếp
xúc, nhiệt độ, nồng độ, sự có mặt của chất xúc tác...

•- Diện tích bề mặt tiếp xúc càng lớn, tốc độ phản ứng càng nhanh
•VD: thanh củi nhỏ sẽ cháy nhanh hơn thanh củi to
•- Khi tăng nhiệt độ, phản ứng diễn ra với tốc độ nhanh hơn
•VD: Thực phẩm được bảo quản trong tủ lạnh lâu bị hỏng hơn
•- + Nồng độ các chất phản ứng càng cao, tốc độ phản ứng càng nhanh
-Chất xúc tác là chất làm tăng tốc độ phản ứng nhưng không bị thay đổi cả về khối lượng và tính chất hóa học
•VD: Enzym amilaza có trong nước bọt là chất xúc tác để chuyển hóa tinh bột thành đường...

BÀI TẬP VẬN DỤNG
• Bài 1: Vì sao người ta thường tạo các hàng lỗ trong các viên than tổ ong?
• Người ta thường tạo các hàng lỗ trong các viên than tổ ong để tăng diện
tích tiếp xúc của than (carbon) với oxygen, làm tăng tốc độ phản ứng

• Bài 2: Trong thực tế để bảo quản cá thịt, người ta thường dùng những phương pháp nào? Vì
sao?

• - Ướp muối: vì muối ức chế hoạt động của enzym
• - Cho vào ngăn mát hoặc ngăn đông của tủ lạnh tùy loại thực phẩm và
tùy vào thời gian cần bảo quản thực phẩm: vì nhiệt độ tủ lạnh thấp làm
giảm tốc độ phản ứng sinh hóa nên thực phẩm lâu bị hỏng.

• - Phơi khô...

• Bài 4: Cho 5g hạt kẽm (zinc) vào dd H2SO4 (sulfuric acide) nồng độ 1,5M (dư) ở nhiệt độ
phòng.

a. Viết PTHH của phản ứng, biết sản phẩm tạo thành gồm zinc sulfat (kẽm sulfat) ZnSO4 và
Khí Hydrogen

b. Nếu giữ nguyên các điều kiện khác, chỉ tác động một trong các điều kiện sau đây thì tốc độ
phản ứng thay đổi như thế nào (tăng lên, giảm xuống hay không đổi)? Giải thích?

- Thay 5g hạt kẽm bằng 5g bột kẽm
- Thay dd H2SO4 1,5M bằng dd H2SO4 1M
- Thực hiện phản ứng ở 60oC
- Tăng nồng độ dd H2SO4 lên gấp đôi

a. Viết PTHH của phản ứng: Zn + H2SO4  ZnSO4 + H2
b. Nếu giữ nguyên các điều kiện khác, chỉ tác động một trong các điều kiện sau
- Thay 5g hạt kẽm bằng 5g bột kẽm: tốc độ phản ứng tăng lên, vì bột kẽm có
diện tích bề mặt tiếp xúc lớn hơn hạt kẽm

- Thay dd H2SO4 1,5M bằng dd H2SO4 1M: tốc độ phản ứng giảm xuống vì nồng
độ các chất phản ứng giảm

- Thực hiện phản ứng ở 60oC: tốc độ phản ứng tăng lên, vì nhiệt độ tăng
- Tăng nồng độ dd H2SO4 lên gấp đôi: tốc độ phản ứng tăng lên, vì nồng độ tăng

• NHIỆM VỤ VỀ NHÀ:
• Bài 1. Giải thích vì sao khi muối dưa, cà... người ta thường
sử dụng một ít nước muối dưa chua có sẵn?

• Bài 2. Thực hành muối dưa, cà theo 2 cách: lên men tự

nhiên và cho vào 1 ít nước dưa chua có sẵn. So sánh kết
quả và kết luận.

• Bài 3. Lấy thêm 1 số VD về cách tăng hoặc giảm tốc độ
phản ứng trong thực tiễn.