MÔN NGỮ VĂN 8
CHÀO MỪNG HỌC SINH ĐẾN VỚI LỚP HỌC TRỰC TUYẾN “CHỐNG COVID – 19”
Giáo viên: Diệp Xuân Huy
Trường THCS Đại Phúc
Chủ đề:
TRUYỆN KÍ VIỆT NAM
Sáng đầu thu trong xanh
Em mặc quần áo mới
Đi đón ngày khai trường
Vui như là đi hội.
(Trích Ngày khai trường - Nguyễn Bùi Vợi)
Chủ đề:
TRUYỆN KÍ VIỆT NAM
Văn bản:
TÔI ĐI HỌC
Thanh Tịnh
KẾT QUẢ CẦN ĐẠT

- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên trong đời.
Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, trữ tình man mác của nhà văn Thanh Tịnh.
- Hiểu thế nào là chủ đề? Tính thống nhất của chủ đề trong một văn bản.
I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả:
- Thanh Tịnh (1911 - 1988) quê ở Thừa Thiên - Huế.
- Có sở trường về truyện ngắn.
- Các sáng tác của ông toát lên vẻ đằm thắm, tình cảm trong trẻo, êm dịu.
I. TÌM HIỂU CHUNG:
2. Tác phẩm:
Các tác phẩm tiêu biểu
I. TÌM HIỂU CHUNG:
2. Tác phẩm:
- Thể loại: Truyện ngắn trữ tình.
- Xuất xứ: Truyện ngắn Tôi đi học in trong tập Quê mẹ, xuất bản 1941.
- Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm.
- Ngôi kể: Ngôi thứ nhất.
Hằng năm cứ vào cuối thu, khung cảnh thiên nhiên làm cho “tôi” nhớ về kỷ niệm ngày đầu tiên đi học. “Tôi” lần đầu được mẹ đưa đến trường, lòng tràn ngập cảm giác mới lạ. “Tôi” cảm thấy mình đã lớn và muốn tự mình cầm bút thước. Khi tới trường, “tôi” và nhiều bạn học sinh khác đều cảm thấy bỡ ngỡ, rụt rè như những chú chim con. Khi nghe hồi trống thúc giục vào lớp, “tôi” cũng run run theo hồi trống. Khi ông đốc điểm danh, “tôi” giật mình và lúng túng nhưng với những cử chỉ thân mật, trìu mến của thầy đã làm cho học sinh bớt lo lắng hơn. Vào lớp, “tôi” được gặp thầy giáo trẻ tươi cười chào đón. Những bức tranh treo trên tường, cả người bạn nhỏ bên cạnh khiến “tôi” bỗng thấy thân thương, thích thú vô cùng. Bây giờ “tôi” đã tự tin chờ đón bài học đầu tiên: “Tôi đi học”.


I. TÌM HIỂU CHUNG:
2. Tác phẩm:
- Thể loại: Truyện ngắn.
- Xuất xứ: Truyện ngắn Tôi đi học in trong tập Quê mẹ, xuất bản 1941.
- Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm.
- Ngôi kể: Ngôi thứ nhất.
- Trình tự sự việc trong văn bản:
Từ hiện tại hồi tưởng về quá khứ
theo trình tự thời gian của một buổi tựu trường.
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
a. Những sự việc khiến nhân vật “tôi” hồi tưởng về ngày đầu tiên đi học của mình:


Kỉ niệm về buổi tựu trường của nhân vật “tôi” được khơi nguồn từ đâu?
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
a. Những sự việc khiến nhân vật
“tôi” hồi tưởng về ngày đầu tiên đi học
của mình:
- Thời điểm cuối thu, lá rụng nhiều,
mây bàng bạc; những em bé rụt rè núp
dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường.

Khi ấy tâm trạng của nhân vật “tôi” như thế nào?
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
a. Những sự việc khiến nhân vật
“tôi” hồi tưởng về ngày đầu tiên đi học
của mình:
- Thời điểm cuối thu, lá rụng nhiều,
mây bàng bạc; những em bé rụt rè núp
dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường.
- Tâm trạng náo nức, mơn man, tưng
bừng rộn rã.

II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
a. Những sự việc khiến nhân vật
“tôi” hồi tưởng về ngày đầu tiên đi học
của mình:
- Thời điểm cuối thu, lá rụng nhiều,
mây bàng bạc; những em bé rụt rè núp
dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường.
- Tâm trạng náo nức, mơn man, tưng
bừng rộn rã.
=> Từ láy, so sánh, nhân hóa khắc họa
cảm xúc bồi hồi, trong sáng, hồn nhiên
khi nhớ lại ngày đầu tiên đi học.
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Trên đường đến trường:
Trong kí ức, khi “tôi” cùng mẹ đến trường, con đường, cảnh vật có gì đặc biệt? Tại sao như thế?
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Trên đường đến trường:
+ Trước đây, con đường quen thuộc, nhưng
hôm nay tự nhiên thấy lạ, cảnh vật đều thay đổi.
=> “Tôi” cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng.
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Trên đường đến trường:
+ Trước đây, con đường quen thuộc, nhưng
Hôm nay tự nhiên thấy lạ, cảnh vật đều thay đổi.
=> “Tôi” cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng.
+ Cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn hơn.
+ Vừa lúng túng, vừa muốn thử sức mình.
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
a. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Trên đường đến trường:
+ Trước đây, con đường quen thuộc, nhưng
Hôm nay tự nhiên thấy lạ, cảnh vật đều thay đổi.
=> “Tôi” cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng.
+ Cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn hơn.
+ Vừa lúng túng, vừa muốn thử sức mình.
=> Sử dụng từ láy, động từ miêu tả chính xác; hình ảnh so sánh đẹp.
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Khi tới trường:

Cảm nhận của “tôi” về ngôi trường như thế nào? Lúc ấy tâm trạng của “tôi” ra sao?
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Khi tới trường:
+ Thấy ngôi trường xinh xắn, oai nghiêm.
+ Lo sợ vẩn vơ.
+ Bỡ ngỡ đứng nép bên người thân.
=> So sánh, miêu tả sinh động, chân thực hình ảnh và tâm trạng các em nhỏ lần đầu tới trường Thể hiện khát vọng bay cao khám phá những chân trời tri thức mới.
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Khi nghe gọi tên và xếp hàng vào lớp:

Tâm trạng của “tôi” khi nghe gọi tên như thế nào?
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
a. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Khi nghe gọi tên và xếp hàng vào lớp:
+ Cảm thấy chơ vơ.
+ Quả tim như ngừng đập.
+ Giật mình và lúng túng.

Tâm trạng của “tôi” khi xếp hàng vào lớp như thế nào?
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Khi nghe gọi tên và xếp hàng vào lớp:
+ Cảm thấy chơ vơ.
+ Quả tim như ngừng đập.
+ Giật mình và lúng túng.
+ Thấy người nặng nề một cách lạ.
+ Dúi đầu vào lòng mẹ nức nở khóc.

II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Khi nghe gọi tên và xếp hàng vào lớp:
+ Cảm thấy chơ vơ.
+ Quả tim như ngừng đập.
+ Giật mình và lúng túng.
+ Thấy người nặng nề một cách lạ.
+ Dúi đầu vào lòng mẹ nức nở khóc.
=> So sánh, từ láy gợi tả gợi cảm  Miêu tả chân thực diễn biến tâm lí của trẻ thơ ngày đầu tiên đến trường.
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Khi vào lớp học:

Tâm trạng của “tôi” khi vào lớp học như thế nào?
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
b. Những hồi tưởng và tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:
- Khi vào lớp học:
+ Cảm thấy vừa xa lạ vừa gần gũi với
mọi vật, với người bạn ngồi bên cạnh.
+ Vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin khi bước
vào giờ học đầu tiên.

Cách kết thúc truyện tự nhiên bất ngờ - Dòng chữ “Tôi đi học” vừa khép lại bài văn vừa mở ra một thế giới mới, một khoảng không gian, thời gian mới, một tâm trạng, tình cảm mới, một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ. Đồng thời dòng chữ đã chốt lại chủ đề bài văn.
II. PHÂN TÍCH:
1. Nội dung:
c. Thái độ của người lớn đối với các em nhỏ lần đầu tiên đi học:
- Các bậc phụ huynh: Chuẩn bị chu đáo cho con mình, trân trọng tham dự buổi lễ, hồi hộp, lo lắng cho con.
- Ông đốc: Từ tốn, bao dung.
- Thầy giáo: Gương mặt tươi cười, đón học sinh trước cửa lớp.
=> Thể hiện tấm lòng thương yêu, sự quan tâm và tinh thần trách nhiệm của gia đình và nhà trường đối với thế hệ tương lai.

II. PHÂN TÍCH:
2. Nghệ thuật:
- Kết hợp hài hòa tự sự + miêu tả + biểu cảm.
- Miêu tả tinh tế, chân thực diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” trong ngày đầu tiên đi học.
- Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, giọng điệu trữ tình trong sáng.
- Các hình ảnh so sánh độc đáo.



Qua dòng hồi tưởng tác giả muốn nói điều gì?
Những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường.
Vậy chủ đề của văn bản là gì?
Chủ đề là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt.
Căn cứ vào đâu mà ta biết được văn bản nói lên những kỉ niệm của tác giả về buổi tựu trường đầu tiên?
Nhan đề (Tôi đi học), nội dung các đoạn (trên đường đến trường, khi tới trường, khi nghe gọi tên và xếp hàng vào lớp) , các từ ngữ (nao nức, đứng đắn, chơ vơ, thút thít),…
Thế nào là tính thống nhất chủ đề của văn bản?
Văn bản có tính thống nhất về chủ đề khi các nội dung tập trung thể hiện vấn đề chính, không xa rời hoặc lạc sang chủ đề khác.
Vậy khi ta viết một văn bản có tính thống nhất về chủ đề thì trước hết ta cần phải xác định được chủ đề (viết về vấn đề gì?), tiếp đó ta xác lập hệ thống ý và diễn đạt cho phù hợp với chủ đề mà ta đã chọn. Nội dung của các phần, các câu, từ ngữ phải liên quan mật thiết với nhau và cùng hướng về và làm sáng tỏ chủ đề.
III. TỔNG KẾT:
Buổi tựu trường đầu tiên không thể nào quên trong kí ức của nhà văn Thanh Tịnh.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1. Bài vừa học:
- Nắm lại nội dung và nghệ thuật của văn bản.
- Hiểu được thế nào là chủ đề của văn bản và tính thống nhất của chủ đề trong một văn bản.
2. Chuẩn bị bài mới:
- Văn bản “Trong lòng mẹ”:
Đọc và trả lời các câu hỏi trong phần đọc – hiểu của văn bản.
- Bố cục của văn bản:
Tìm bố cục 3 phần của văn bản “Tôi đi học” và cho biết nội dung và nhiệm vụ của từng phần.
TIẾT HỌC KẾT THÚC