CHỦ ĐỀ 1
KÍ ỨC TUỔI THƠ TRONG VĂN BẢN “TÔI ĐI HỌC”, “TRONG LÒNG MẸ” VÀ TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ, BỐ CỤC CỦA VĂN BẢN
Thời lượng: 08 tiết
Tiết 1+ 2: CHỦ ĐỀ 1

Văn bản: TÔI ĐI HỌC
- Thanh Tịnh-


1. Tác giả
I. TÌM HIỂU CHUNG
- Thanh Tịnh (1911 -1988 ) tên thật là Trần Văn Ninh, quê ở ngoại ô thành phố Huế.

- Ông vừa là nhà giáo, nhà văn, nhà thơ có sáng tác từ trước năm 1945. Là tác giả của nhiều tập truyện ngắn như Quê mẹ, Hận chiến trường, Sức mồ hôi, Những giọt nước biển....
- Sáng tác của ông toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo.
- Ông được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 2007).
1. Tác giả
I. TÌM HIỂU CHUNG
- Thanh Tịnh (1911 -1988 ) tên thật là Trần Văn Ninh, quê ở ngoại ô thành phố Huế.

- Sáng tác của ông nhìn chung toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo.
2. Tác phẩm:
- Truyện ngắn Tôi đi học in trong tập Quê mẹ, xuất bản 1941.
- Thể loại: Truyện ngắn.
- Phương thức biểu đạt: Tự sự + miêu tả + biểu cảm.
- Bố cục: 3 phần
BỐ CỤC
Tâm trạng của nhân vật tôi khi đứng trước sân trường.
Tâm trạng của nhân vật tôi trên đường đến trường.
Tâm trạng nhân vật tôi ở trong lớp học.
Đoạn 1:
Từ đầu đến lướt ngang trên ngọn núi.
Đoạn 2:
Tiếp đến  được nghỉ cả ngày nữa.
Đoạn 3:
Phần còn lại
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
Những sự việc nào khiến nhân vật tôi có những liên tưởng về buổi tựu trường
đầu tiên ?

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
- Thời gian: cuối thu - ngày khai trường
- Không gian, cảnh vật:
+ Thiên nhiên: Lá rụng nhiều, những đám mây bàng bạc…
+ Con người: Mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ…
- Tâm trạng: Náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã. Cảm giác trong sáng ấy....như mấy cánh hoa tươi
- Nghệ thuật: So sánh, từ láy tăng giá trị biểu cảm tô đậm cảm giác trong trẻo, tươi sáng
+ Gần gũi, đẹp đẽ
+ Hối thúc dòng cảm xúc chảy trôi về với kỉ niệm xưa
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Tâm trạng nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
a. Trên đường tới trường
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
- Con đường cảnh vật vốn rất quen nhưng lần này tự nhiên thấy lạ  tự cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng.
- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn hơn trong chiếc áo vải dù đen dài.
- Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở mới. Vừa lúng túng, vừa muốn thử sức, khẳng định mình khi xin mẹ được cầm bút thước
- Có ngay ý nghĩ non nớt, thơ ngây: Chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước…
Phân tích giá trị nghệ thuật của câu văn “Ý nghĩ ấy thoáng qua trong tâm trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên ngọn núi”
Câu văn đã sử dụng phép so sánh giữa một hiện tượng vô hình là “Ý nghĩ ấy thoáng qua” với một hiện tượng hữu hình đẹp đẽ là “Một làn mây lướt ngang ngọn núi” thể hiện sự hồn nhiên trong sáng của cậu bé trong kỉ niệm lần đầu tới trường
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Tâm trạng nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
a. Trên đường tới trường
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
- Con đường cảnh vật vốn rất quen nhưng lần này tự nhiên thấy lạ  tự cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng.
- Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở mới. Vừa lúng túng, vừa muốn thử sức, khẳng định mình khi xin mẹ được cầm bút thước
- Có ngay ý nghĩ non nớt, thơ ngây: Chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước…
Từ láy, ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc, lấp lánh chất thơ
- Nghệ thuật:
Biện pháp tu từ, so sánh đẹp, thơ mộng
Tâm trạng háo hức, hăm hở, hồi hộp, xốn xang. Cử chỉ ngộ nghĩnh, đáng yêu
- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn trong chiếc áo vải dù đen dài.
Với những câu văn nhẹ nhàng, từ ngữ gợi cảm, giàu hình ảnh, dòng hồi tưởng được gợi lên hết sức tự nhiên với sự liên tưởng giữa hiện tại và quá khứ. Từ tâm trạng náo nức, tưng bừng rộn rã tác giả nhớ lại cảm xúc, những hình ảnh quen thuộc trên đường cùng mẹ tới trường
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Tâm trạng của nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
a. Trên đường tới trường
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
b. Khi đứng ở sân trường và chờ gọi tên vào lớp
Cảm nhận của “Tôi” lúc ở sân trường
* Khung cảnh trước sân trường:
- Dày đặc cả người
Người nào quần áo cũng sạch sẽ, gương mặt vui tươi
- Ngôi trường Mĩ Lí trong con mắt của “Tôi”:
+ Trước khi đi học
Là một nơi xa lạ
Cảm tưởng: Nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà khác trong làng
+ Hôm nay tôi đi học: Trông xinh xắn, oai nghiêm
Phép so sánh “Trường Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình làng Hòa Ấp” có ý nghĩa gì?
Hình ảnh so sánh thể hiện cảm xúc thành kính
trang nghiêm của cậu học trò nhỏ trước ngôi
trường mới với nhiều điều thiêng liêng hấp dẫn
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Tâm trạng của nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
a. Trên đường tới trường
b. Khi đứng ở sân trường và chờ gọi tên vào lớp
- Nhìn thấy ngôi trường xinh xắn, oai nghiêm  Cảm thấy lo sợ vẩn vơ
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
- Không khí của ngày hội tựu trường: náo nức, vui vẻ nhưng cũng rất trang trọng.
*Hình ảnh những cậu học trò nhỏ:
- Bỡ ngỡ đứng nép bên người thân.
Như con chim con muốn bay, nhưng e sợ.
Ao ước thầm được như những người học trò cũ
Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng các em nhỏ lần đầu tới trường
Thể hiện khát vọng bay cao khám phá những chân trời tri thức mới của tuổi trẻ trước cánh cửa trường học
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Tâm trạng của nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
a. Trên đường tới trường
b. Khi đứng ở sân trường và chờ gọi tên vào lớp
- Nhìn thấy ngôi trường xinh xắn, oai nghiêm  Cảm thấy lo sợ vẩn vơ
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
- Không khí của ngày hội tựu trường: náo nức, vui vẻ nhưng cũng rất trang trọng.
- Hồi hộp, lo sợ chờ nghe gọi tên mình.
- Khi sắp vào lớp học thì lo sợ, bật khóc
- Nghệ thuật:
So sánh, miêu tả sinh động, từ láy, động từ…
Diễn tả sinh động tâm trạng của nhân vật “tôi” với nhiều trạng thái cảm xúc đối lập, vừa bồi hồi, xốn xang vừa bỡ ngỡ, lo sợ.
“Tôi” đã cảm nhận sâu sắc về sự lớn lao, thiêng liêng của ngôi trường làng Mĩ Lí, trân trọng sự ngưỡng mộ ân cần, bao dung của ông Đốc. Đồng thời cũng nhận thức về sự tự lập của bản thân trong việc đến trường học tập.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Tâm trạng của nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
a. Trên đường tới trường
c. Khi ngồi trong lớp đón giờ học đầu tiên
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
b. Khi đứng ở sân trường và chờ gọi tên vào lớp
Cảm xúc của nhân vật tôi trong lớp học
- Thầy giáo trẻ: Tươi cười đón chúng tôi
- Mùi hương lạ xông lên
- Hình treo trên tường: Thấy lạ lạ, hay hay
- Nhìn bàn ghế, chỗ ngồi…tự nhiên lạm nhận là vật riêng của mình
- Mấy người bạn tí hon ....vẫn không cảm thấy xa lạ chút nào
- Chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc: Bài viết tập: Tôi đi học
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Tâm trạng của nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
a. Trên đường tới trường
c. Khi ngồi trong lớp đón giờ học đầu tiên
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
b. Khi đứng ở sân trường và chờ gọi tên vào lớp
- Cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật, với nguời bạn ngồi bên …
 - Làm quen, tìm hiểu phòng học, bàn ghế, … ⇒ thấy quyến luyến.
- Nghệ thuật: Kể, tả, biểu cảm đan xen nhịp nhàng
Tâm trạng, cảm giác vừa ngỡ ngàng vừa tự tin, vừa xa lạ lại vừa gần gũi, thân quen.
Những suy nghĩ, tình cảm trong sáng của cậu bé cho thấy cậu là người có tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu bạn bè trường lớp, trân trọng việc học hành







II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Tâm trạng của nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
3. Cảm nhận của nhân vật Tôi về thái độ và cử chỉ của mọi người
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
Thái độ, cử chỉ của những người lớn đối với các bé lần đầu tiên đi học
Người mẹ: Rất quan tâm đến con, nắm tay dẫn con đi học trong ngày đầu tiên tựu trường.
Ông Đốc: Một người thầy, một người lãnh đạo rất từ tốn, bao dung. Khi các em khóc, ông đã động viên: “Các em đừng khóc! Trưa nay các em được về nhà cơ mà. Ngày mai các em được ở nhà nữa”.
Thầy giáo chủ nhiệm: Vui tính, giàu tình yêu thương, đón các em trước cửa lớp
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Tâm trạng của nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
3. Cảm nhận của nhân vật Tôi về thái độ và cử chỉ của mọi người
1. Bối cảnh khơi nguồn cảm xúc
- Người mẹ: Chu đáo, quan tâm, đầy tình yêu và trách nhiệm
- Ông Đốc; Hiền từ, nhẫn nại, thân thiện và yêu thương học sinh.
- Thầy giáo trẻ: Vui tính, thái độ trìu mến
⇒ Thể hiện rõ trách nhiệm, tấm lòng của gia đình, nhà trường đối với thế hệ trẻ.
III. TỔNG KẾT
2. Nghệ thuật
- Bố cục chặt chẽ tự nhiên theo dòng hồi tưởng, theo trình tự đan xen giữa hiện tại và quá khứ.
- Sự kết hợp hài hòa giữa tự sự trữ tình và miêu tả
1. Nội dung:
Truyện ngắn thể hiện dòng cảm nghĩ trong trẻo của nhân vật tôi về những kỉ niệm ngày đầu tiên đi học 
* Ghi nhớ: (SGK trang 9)
- Ngôn ngữ miêu tả tinh tế giàu hình ảnh giàu nhạc điệu và chất thơ các biện pháp tu từ so sánh độc đáo
HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
1. Sưu tầm những văn bản, câu thơ viết về chủ đề gia đình và nhà trường.
2. Ghi lại những ấn tượng, cảm xúc của bản thân về một ngày tựu trường mà em nhớ nhất.
3. Soạn bài : “Trong lòng mẹ”
Bài hát: Ngày đầu tiên đi học