Daïy Hoïc
toát
toát
LỚP 7

Để tồn tại và phát triển, các động
vật trên đã lấy từ môi trường
những gì?

Thức ăn

Nước

Không
khí

+ Để duy trì sự sống, động vật phải thường
xuyên lấy từ môi trường thức ăn, nước, khí
oxigen có trong không khí.

Trong quá trình sống, động vật
thường xuyên thải ra môi trường
những gì?

Phân

Nước
tiểu

Khí
carbon
dioxide

+ Trong quá trình sống, động vật thường xuyên
thải ra môi trường khí carbon dioxide, phân,

HẤP THỤ

THẢI RA
KHÍ
CARBON DIOXIDE

KHÍ OXIGEN

NƯỚC

CÁC CHẤT HỮU CƠ
TRONG THỨC ĂN
( LẤY TỪ THỰC VẬT
HOẶC ĐỘNG VẬT)

ĐỘNG VẬT

NƯỚC TIỂU

CÁC CHẤT THẢI
…

SƠ ĐỒ SỰ TRAO ĐỔI CHẤT Ở ĐỘNG VẬT

BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
I. Con đường trao đổi nước và nhu cầu sử dụng nước ở động vật

a. Tìm hiểu nhu cầu sử dụng nước ở động vật
Thảo luận cặp đôi: (5 phút ) và trả lời câu hỏi
?1. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến nhu cầu sử dụng
nước của động vật?
=> Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu sử dụng nước của
động vật: giống (loài), cân nặng, nhiệt độ môi trường, loại
thức ăn,... Đối với con người còn phụ thuộc vào cường độ
hoạt động, tình trạng sức khoẻ.
2. Việc đảm bảo nhu cầu nước có ý nghĩa gì đối với cơ thể
động vật?
=> Đảm bảo nhu cầu nước giúp cung cấp đầy đủ lượng nước
cần thiết cho các hoạt động sống của cơ thể, nhờ đó, sinh vật
duy trì được sự sống.

???Hãy sắp xếp theo thứ tự tăng dần về nhu cầu nước
của các loài sau đây: bò, mèo, lợn, thằn lằn, lạc đà. Dựa
vào đặc điểm nào để em sắp xếp được như thế?

Bò

Thằn lằn

Mèo

Lợn

Lạc đà

- Thứ tự: thằn lằn -> mèo -> lợn bò -> lạc đà.
- Đặc điểm: các loài động vật có kích thước cơ thể càng
lớn sẽ có nhu cầu nước càng nhiều

Thằn lằn

Bò

Mèo

Lợn

Lạc đà

?3. Quan sát Hình 30.1
và trả lời các câu hỏi
sau: 
a) Nước được cung cấp
cho cơ thể người từ
những nguồn nào? 
b) Nước trong cơ thể
người có thể bị mất đi
qua những con đường
nào? 
?4. Hãy trình bày con
đường trao đổi nước ở
động vật và người.

3. a)=> Nước được cung cấp cho cơ thể từ nguồn: Thức ăn,
nước uống.
b)=> Nước trong cơ thể có thể mất đi do: Hơi thở, thoát
hơi nước qua da, toát mồ hôi, bài tiết nước tiểu.
4.=>Ở động vật và người:
 Nước được cơ thể lấy vào thông qua thức ăn và nước
uống → Nước được hấp thụ vào máu nhờ ống tiêu hoá
(chủ yếu ở ruột già) → Thông qua hoạt động của hệ tuần
hoàn, máu vận chuyển nước đến các tế bào và các cơ quan
trong cơ thể → nước được dùng làm nguyên liệu tham gia
vào quá trình trao đổi chất → Bên cạnh đó, một lượng
nước cũng được bài tiết ra khỏi cơ thể thông qua nhiều
hoạt động khác nhau như hô hấp, thoát hơi nước qua da,
toát mồ hôi, bài tiết nước tiểu và phân.

Nhu cầu sử dụng nước của động vật là khác nhau
tuỳ theo loài, kích thước cơ thể, điều kiện môi
trường, độ tuổi, loại thức ăn, … Chẳng hạn:

voi khoảng
300 L/ngày

trâu, bò là khoảng 30
– 40 L/ngày

cừu, dê chỉ cần 4
– 5 L/ngày

- Đối với cơ thể người,
trẻ em cần cung cấp
khoảng 1L nước, còn
người trưởng thành
khoảng 1,5 − 2L nước
mỗi ngày để duy trì
các hoạt động sống
diễn ra bình thường.
Tuy nhiên, nhu cầu sử
dụng nước ở mỗi
người còn phụ thuộc
vào nhiều yếu tố khác
nhau như: giới tính,
cường độ hoạt động,
tình trạng sức khoẻ, …

BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
I.Con đường trao đổi nước và nhu cầu sử dụng nước ở động vật
+ Nhu cầu sử dụng nước ở động vật khác nhau tuỳ theo loài,
nhiệt độ môi trường, loại thức ăn, giới tính, cường độ hoạt
động, tình trạng sức khoẻ, …
+ Nước được cung cấp cho cơ thể vật chủ yếu qua thức ăn và
nước uống, thải ra khỏi cơ thể thông qua hô hấp, toát mồ hôi,
bài tiết nước tiểu và phân

EM CÓ BIẾT?

Ở người, ngoài hiện tượng toát mồ hôi, sự bốc hơi
của nước qua bề mặt da làm cơ thể bị mất một
lượng nước khoảng 300 – 400 mL/ngày. Điều này
xảy ra ở cả những người bẩm sinh không có tuyến
mồ hôi. Ở những người bị bỏng, lớp sừng bị tổn
thương dẫn đến mất chức năng bảo vệ da nên lượng
nước mất qua da cao gấp mười lần so với bình
thường. Do đó, những người bị bỏng cần bổ sung
một lượng nước lớn để bù đắp cho sự hao hụt này.

* Theo em, nên uống nước ở những
thời điểm nào là hợp lí?
+Những thời điểm uống nước hợp lí:
sau khi ăn, khi cơ thể toát nhiều mồ
hôi (khi trời nóng, sau khi tập thể
dục, vận động nặng,...), khi mệt mỏi,
khi bị tiêu chảy, trước khi đi ngủ,...

BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
I.Con đường trao đổi nước và nhu cầu sử dụng nước ở động vật
+ Nhu cầu sử dụng nước ở động vật khác nhau tuỳ theo loài,
nhiệt độ môi trường, loại thức ăn, giới tính, cường độ hoạt
động, tình trạng sức khoẻ, …
II. Con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn ở động vật

Tìm hiểu con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn trong ống tiêu hoá ở
người

▼ 5. Cơ quan nào trong ống
tiêu hóa là nơi thu nhận và
nghiền nhỏ thức ăn?
▼ 6. Dựa vào Hình 30.2, em
hãy mô tả con đường thu nhận
và tiêu hoá thức ăn trong ống
tiêu hoá ở người.
▼ 7. Quá trình tiêu hoá thức
ăn trong ống tiêu hoá ở người
được thực hiện thông qua
những hoạt động nào?

5=> Cơ quan thu nhận và nghiền nhỏ thức ăn là khoang miệng.
6=> - Miệng:Thu nhận và nghiền nhỏ thức ăn, sau đó, đẩy
thức ăn xuống thực quản.
- Thực quản: Vận chuyển thức ăn xuống dạ dày.
- Dạ dày:Tiêu hoá một phần thức ăn nhờ sự co bóp dạ dày
và enzyme tiêu hoá.
- Ruột non:Tiêu hoá hoàn toàn thức ăn và hấp thụ các chất
dinh dưỡng vào máu.
- Ruột già: Chủ yếu hấp thụ nước và một số ít chất còn lại.
Tạo phân và các chất khí.
- Trực tràng: Nơi chứa phân trước khi thải ra ngoài.
- Hậu môn: Thải phân và các chất khí ra khỏi cơ thể.
7=>Các hoạt động: thu nhận, biến đổi thức ăn; hấp thụ các
chất dinh dưỡng và thải các chất cặn bã.

BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
I.Con đường trao đổi nước và nhu cầu sử dụng nước ở động vật
+ Nhu cầu sử dụng nước ở động vật khác nhau tuỳ theo loài,
nhiệt độ môi trường, loại thức ăn, giới tính, cường độ hoạt
động, tình trạng sức khoẻ, …
II. Con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn ở động vật
+ Con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn trong ống tiêu hoá ở
người diễn ra gồm các giai đoạn chính: thu nhận, biến đổi thức
ăn; hấp thụ các chất dinh dưỡng và thải các chất cặn bã.
+ Con đường vận chuyển các chất trong ống tiêu hoá ở người:
miệng -> thực quản -> dạ dày -> ruột non -> ruột già ->
trực tràng -> hậu môn
III. Quá trình vận chuyển các chất ở động vật

?8. Hệ tuần hoàn nhận những chất nào từ hệ hô hấp và hệ tiêu hoá?
=>Hệ tuần hoàn nhận khí oxygen từ hệ hô
hấp, các chất dinh dưỡng từ hệ tiêu hoá.
?9. Các chất dinh dưỡng và chất
thải được vận chuyển đến đâu
trong cơ thể?
=>Các chất dinh dưỡng được vận
chuyển đến các cơ quan để cung
cấp cho các hoạt động sống, các
chất thải được vận chuyển đến cơ
quan bài tiết.
?10. Quan sát Hình 30.3, hãy mô
tả chi tiết quá trình vận chuyển
các chất trong hai vòng tuần
hoàn ở người.

-Vòng tuần hoàn
phổi: Máu đỏ thẫm
(giàu
carbon
dioxide) từ tâm thất
phải theo động
mạch phổi đi lên
phổi, tại đây, diễn ra
quá trình trao đổi
khí giữa máu và khí
ở các phế nang
thông qua các mao
mạch phổi, máu đỏ
thẫm trở thành đỏ
tươi (giàu oxygen).
Máu giàu oxygen
theo tĩnh mạch phổi
về tim, đổ vào tâm
nhĩ trái.

Vòng tuần hoàn các cơ quan:
Máu giàu oxygen và các chất
dinh dưỡng từ tâm thất trái
theo động mạch chủ đi đến
các cơ quan trong cơ thể, tại
đây, diễn ra quá trình trao đổi
chất giữa máu và các cơ quan
thông qua hệ thống mao mạch.
Oxygen và các chất dinh
dưỡng được cung cấp cho các
tế bào, mô, cơ quan; đồng
thời, máu nhận các chất thải,
carbon dioxide và trở thành
máu đỏ thẫm. Các chất thải
được vận chuyển đến cơ quan
bài tiết, carbon dioxide theo
tĩnh mạch về tim, đổ vào tâm
nhĩ phải.

BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
I. Con đường trao đổi nước và nhu cầu sử dụng nước ở động vật
II. Con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn ở động vật
III. Quá trình vận chuyển các chất ở động vật
+Nước, các chất dinh dưỡng, sản phẩm thải của quá trình
trao đổi chất, … được vận chuyển trong cơ thể động vật nhờ
hoạt động của hệ tuần hoàn.
+ Ở người, sự vận chuyển các chất được thực hiện thông qua
vòng tuần hoàn phổi và vòng tuần hoàn các cơ quan

▼ Tại sao nói hệ tuần hoàn là trung tâm trao đổi chất của
cơ thể động vật?
=>Hệ tuần hoàn là trung tâm trao
đổi chất của cơ thể động vật do hệ
tuần hoàn có vai trò vận chuyển các
chất từ nơi này đến nơi khác trong
cơ thể. Chẳng hạn, hệ tuần hoàn
nhận khí oxygen từ hệ hô hấp, các
chất dinh dưỡng từ hệ tiêu hoá đến
cung cấp cho hoạt động của các cơ
quan, đồng thời, carbon dioxide và
những sản phẩm thải khác của quá
trình trao đổi chất ở tế bào cũng
được vận chuyển đến phổi và các cơ
quan bài tiết.

▼ Em hãy đề xuất một số biện pháp bảo vệ sức khoẻ hệ
tiêu hoá và hệ tuần hoàn.
=> Bảo vệ sức khoẻ hệ tiêu hoá:
+ Ăn uống đúng giờ, đúng bữa.
+ Không ăn vội vàng, cần nhai kĩ thức ăn.
+ Không làm việc hay vận động mạnh sau khi ăn.
+ Không sử dụng các loại rượu, bia.
+ Đánh răng sau khi ăn và buổi tối trước khi đi ngủ.
+ ...
Bảo vệ sức khoẻ hệ tuần hoàn:
+ Không sử dụng các loại rượu, bia, các chất kích
thích.
+ Cần luyện tập thể dục thể thao thường xuyên.
+ Không ăn quá nhiều thức ăn có chứa hàm lượng
mỡ động vật cao.
+ ...

Những người tiêu thụ nhiều các loại thực phẩm có chứa chất
béo, đặc biệt là có hàm lượng cholesterol cao sẽ dễ mắc nhiều
bệnh lí về hệ tiêu hoá và hệ tuần hoàn. Đối với hệ tiêu hoá:
do chất béo được tiêu hoá chậm nên gây hiện tượng đầy hơi,
đau dạ dày, ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật có lợi trong đường
ruột, … Đối với hệ tuần hoàn: tăng nguy cơ mắc các bệnh
tim mạch như đột quỵ, xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim,
…

BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
I. Con đường trao đổi nước và nhu cầu sử dụng nước ở động vật
II. Con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn ở động vật
III. Quá trình vận chuyển các chất ở động vật
+ Nước, các chất dinh dưỡng, sản phẩm thải của quá trình
trao đổi chất, … được vận chuyển trong cơ thể động vật nhờ
hoạt động của hệ tuần hoàn.
+ Ở người, sự vận chuyển các chất được thực hiện thông qua
vòng tuần hoàn phổi và vòng tuần hoàn các cơ quan
IV. Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng ở động vật vào thực tiễn

?11. Hãy dự đoán nhu cầu dinh dưỡng của các đối tượng
sau đây cao hay thấp. Giải thích.
a) Thợ xây dựng.
b)Nhân viên văn phòng.
c) Trẻ ở tuổi dậy thì.
d)Phụ nữ mang thai.
?12. Cho ví dụ về những tác hại của việc thừa hoặc thiếu
các chất dinh dưỡng.

11.=> a. Thợ xây dựng: nhu cầu dinh dưỡng cao vì đây là
những người lao động nặng, có cường độ trao đổi chất cao.
b. Nhân viên văn phòng: nhu cầu dinh dưỡng vừa đủ vì họ
không cần phải lao động nặng.
c. Trẻ ở tuổi dậy thì: nhu cầu dinh dưỡng cao do đây là giai
đoạn cần cung cấp nhiều chất dinh dưỡng để cơ thể sinh
trưởng và phát triển nhanh chóng.
d. Phụ nữ mang thai: nhu cầu dinh dưỡng cao vì các chất dinh
dưỡng ngoài việc cung cấp cho người mẹ còn cung cấp cho
thai nhi.
12.>- Thừa chất dinh dưỡng: gây một số bệnh lí như béo phì, thừa
lipid gây các bệnh về tim mạch, thừa glucose gây tiểu đường,...
- Thiếu chất dinh dưỡng: thiếu iodine gây một số bệnh lí như
bướu cổ; thiếu vitamin c làm giảm sức đề kháng; thiếu sắt,
vitamin B12, folate dẫn đến thiếu máu; thiếu vitamin A gây một
số bệnh về mắt,...

BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
I. Con đường trao đổi nước và nhu cầu sử dụng nước ở động vật
II. Con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn ở động vật
III. Quá trình vận chuyển các chất ở động vật
IV. Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng ở động vật vào thực tiễn
+ Nhu cầu dinh dưỡng của mỗi người là khác nhau tuỳ thuộc
vào độ tuổi, trạng thái sinh lí, giới tính, hoạt động hằng ngày,
… Để cơ thể hoạt động bình thường, cần có chế độ dinh dưỡng
hợp lí, không ăn quá thừa hoặc quá thiếu các chất cần thiết.

b. Tìm hiểu về vấn đề vệ sinh ăn uống

?13. Quan sát Hình
30.4, hãy cho biết
những nguyên nhân
dẫn đến việc ô nhiễm
thực phẩm.
?14. Các loại thực
phẩm bị ô nhiễm sẽ
gây ra những hậu quả
gì cho người sử
dụng?

13. => Những nguyên nhân
- Lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật.
- Ô nhiễm môi trường chăn nuôi, chế biến nông sản.
- Sử dụng các loại hóa chất bảo quản thực phẩm có hại.
- Chế biến thực phẩm không đảm bảo vệ sinh.
- Điều kiện bảo quản thực phẩm chưa phù hợp.
-...
14. =>Hậu quả:
- Gây các bệnh về đường tiêu hóa: tiêu chảy, ngộ độc, viêm
loét ống tiêu hóa, giun sán kí sinh.
- Các chất độc tích trữ lâu trong cơ thể có thể gây nhiễm
độc: ngộ độc chì, thủy ngân,...

BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
I. Con đường trao đổi nước và nhu cầu sử dụng nước ở động vật
II. Con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn ở động vật
III. Quá trình vận chuyển các chất ở động vật
IV. Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng ở động vật vào thực tiễn
+ Nhu cầu dinh dưỡng của mỗi người là khác nhau tuỳ thuộc
vào độ tuổi, trạng thái sinh lí, giới tính, hoạt động hằng ngày,
… Để cơ thể hoạt động bình thường, cần có chế độ dinh dưỡng
hợp lí, không ăn quá thừa hoặc quá thiếu các chất cần thiết.
+ Cần lựa chọn sử dụng các nguồn thực phẩm sạch, bảo
quản và chế biến thực phẩm đúng cách để đảm bảo vệ sinh
ăn uống, qua đó bảo vệ sức khoẻ con người.

???Hãy cho biết vai trò của việc có một chế độ dinh dưỡng
phù hợp.
=> Một chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp phát triển thể chất,
cải thiện sức khỏe, tăng cường hệ miễn dịch, giảm nguy cơ
mắc các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tim
mạch…và kéo dài tuổi thọ. Suy dinh dưỡng hay thừa cân béo
phì dưới mọi hình thức, đều đe dọa nghiêm trọng đến sức
khỏe con người.

1. 
- Cơ thể sinh vật là một thể thống nhất, các hệ cơ quan
trong cơ thể vận hành và phối hợp với nhau để duy trì trạng
thái sống cơ bản cho sinh vật. Sản phẩm của cơ quan này là
nguyên liệu cần thiết của cơ quan khác chúng tạo thành
một vòng tuần hoàn, liên tục trao đổi với nhau và với môi
trường.
Ví dụ:
Hệ tiêu hóa tiêu hóa thức ăn tạo ra chất dinh dưỡng -> Hệ
tuần hoàn lấy chất dinh dưỡng ở ruột non và vận chuyển tới
khắp các cơ quan trong cơ thể -> Cơ thể tiến hành quá trình
trao đổi chất lấy chất dinh dưỡng và đào thải các chất thải > Hệ tuần hoàn lấy các chất thải này vận chuyển đến các cơ
quan của hệ bài tiết để đào thải các chất thải ra ngoài môi
trường.

4. 
a) Cân nặng càng tăng thì nhu cầu nước sẽ càng tăng lên để
phù hợp với cấu trúc cơ thể.
b) Tính lượng nước em cần uống mỗi ngày để đảm bảo nhu
cầu nước:
Lượng nước em cần uống mỗi ngày = 1500 + 20x(X - 21)
trong đó X là khối lượng cơ thể của em
Ví dụ em nặng 40kg
Thay X = 40 vào công thức ta được
Lượng nước em cần uống mỗi ngày = 1500 + 20х(40-20) =
1500 + 20x20
Lượng nước em cần uống mỗi ngày = 1900 (ml) = 1,9L

- Làm bài tập ở SBT
- Chuẩn bị bài 31: Thực hành chứng minh thân vận
chuyển nước và lá thoát hơi nước.
- Đọc thông tin kết hợp thực hiện trước ở nhà:
+ Thí nghiệm chứng minh thân vận chuyển nước
+ Thí nghiệm chứng minh lá thoát hơi nước