BÀI 28: TRÀO LƯU CẢI CÁCH DUY TÂN
Ở VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX

I/Mục tiêu bài học
1/ Kiến thức, kĩ năng, thái độ:
a. Kiến thức
- Giúp học sinh nhận biết về phong trào cải cách kinh tế, xã hội Việt
Nam cuối thế kỉ XIX
- Những nguyên nhân chủ yếu khiến cho các đề nghị cải cách không thực
hiện được.
b. Kĩ năng: Rèn luyện cho HS kĩ năng phân tích, đánh giá, nhận định liên
hệ lí luận với thực tiễn.
c. Tư tưởng: Nhận thức đây là một hiện tượng mới trong lịch sử, thể hiện
một khía cạnh của truyền thống yêu nước. Khâm phục lòng dũng cảm,
cương trực thẳng thắn của các nhà Duy Tân ở Việt Nam.
2/ Năng lực có thể hình thành cho học sinh:
Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, hợp tác,

II/ Chuẩn bị về tài liệu và phương tiện dạy học
a. Giáo viên: Tư liệu về các cuộc cải cách Duy Tân, chân dung của các
nhà lãnh đạo Duy tân.
Tài liệu về các nhân vật: Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch.
b. HS: chuẩn bị bài
III/ Tổ chức hoạt động học cho học sinh
1/Hoạt động dẫn dắt vào bài: 5'
Ổn định, kiểm tra bài cũ
Khởi động:
Cuối thế kỉ XIX, thực dân Pháp âm mưu đặt ách thống trị lên đất
nước ta. Nhân dân ta phải đứng lên chống ách xâm lược. Bên cạnh các
cuộc đấu tranh chống Pháp trên chiến trường, lòng yêu nước của nhân
dân ta còn được thể hiện bằng nhiều hành động khác nhau, trong đó có
việc đề xuất các đề nghị cải cách mà chúng ta tìm hiểu trong bài hôm
nay
2/Hoạt động hình thành kiến thức:

NỘI DUNG
I. TÌNH HÌNH VIỆT NAM NỬA

CUỐI THẾ KỈ XIX.

II. NHỮNG ĐỀ NGHỊ CẢI CÁCH Ở VIỆT
NAM VÀO NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX.

III. KẾT CỤC CỦA CÁC ĐỀ NGHỊ CẢI

CÁCH.

TIẾT 39- BÀI 28: TRÀO LƯU CẢI CÁCH DUY TÂN Ở
VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX
I. TÌNH HÌNH VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX

* Hoàn cảnh

- Vào những năm 60 của thế kỉ XIX, Pháp ráo riết mở rộng cuộc chiến tranh
xâm lược Nam Kì, chuẩn bị tấn công đánh chiếm cả nước ta.
- Triều đình Huế vẫn thực hiện chính sách đối nội, đối ngoại lỗi thời, lạc hậu.
=> Việt Nam rơi vào khủng hoảng:
+ Chính trị: bộ máy chính quyền mục mát từ trung ương đến địa phương
+ Kinh tế: nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp đình trệ, tài chính
cạn kiệt.
+ Xã hội: đời sống nhân dân khốn khổ, mâu thuẫn dân tộc, giai cấp, gay gắt,
khởi nghĩa nông dân bùng nổ dữ dội....
=> Các trào lưu cải cách duy tân ra đời

Nông Hùng Thạc
( Tháng 9/1862 )

TUYÊN QUANG
THÁI NGUYÊN QUẢNG YÊN
HÀ NỘI
BẮC NINH

Nhóm thổ phỉ
người Trung Quốc

Cuộc bạo loạn Tạ Văn
Phụng (1861-1865)

Nguyễn Thịnh
( năm 1862)

NGHỆ AN

HUẾ

Khởi nghĩa của binh
lính và dân phu
( năm 1866)

GIA ĐỊNH

Bản đồ khởi nghĩa nông dân nửa cuối thế kỉ XIX

I. TÌNH HÌNH VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX

II. NHỮNG ĐỀ NGHỊ CẢI CÁCH Ở VIỆT NAM GIỮA THẾ KỈ XIX

1. Nguyên nhân

- Đất nước ngày càng nguy khốn.
- Xuất phát từ lòng yêu nước, thương dân, muốn cho đất nước
giàu mạnh, chống lại các cuộc tấn công của kẻ thù....
=> Một số quan lại, sĩ phu đã mạnh dạn đưa ra những đề nghị cải
cách trên các lĩnh vực: đối nội, đối ngoại, kinh tế, chính trị, văn
hóa.....

I. TÌNH HÌNH VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX

II. NHỮNG ĐỀ NGHỊ CẢI CÁCH Ở VIỆT NAM GIỮA THẾ KỈ XIX

1. Nguyên nhân
2. Nội dung cải cách
TÊN QUAN LẠI,
SĨ PHU

THỜI GIAN

NỘI DUNG CẢI CÁCH

Những đề nghị cải cách ở Việt Nam vào nửa cuối thế kỉ XIX.
TÊN QUAN LẠI,
SĨ PHU

Trần Đình Túc
Nguyễn Huy Tế

THỜI
GIAN

1868

NỘI DUNG CẢI CÁCH

Xin mở cửa biển Trà Lý ( Nam Định)

Đinh Văn Điền

1868

Xin đẩy mạnh việc khai khẩn ruộng hoang, khai
mỏ, phát triển buôn bán, chấn chỉnh quốc phòng.

Viện Thương bạc

1872

Xin mở ba cửa biển ở miền Bắc và miền Trung để
thông thương với bên ngoài.

Nguyễn Trường Tộ

1863 1871

Đề nghị chấn chỉnh bộ máy quan lại, phát triển
công thương nghiệp và tài chính, chỉnh đốn võ
bị, mở rộng ngoại giao, cải tổ giáo dục…

Nguyễn Lộ Trạch

18771882

Đề nghị chấn hưng dân khí, khai thông dân trí,
bảo vệ đất nước.

Nội dung các bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ
Về mặt kinh tế: Ông quan tâm đến công, nông, thương
nghiệp. Mở mang buôn bán trong nước và giao thương
với nước ngoài, mời các công ty nước ngoài đến giúp ta
khai thác tài lợi, sửa đổi thuế khoá…
Về mặt văn hóa - giáo dục: Ông đề xuất cải cách phong
tục, chủ trương coi trọng dân, sửa đổi chế độ thi cử mở
mang việc học hành, thay đổi nội dung giáo dục...
Về mặt ngoại giao: Ông phân tích cho triều đình thấy rõ cục
diện chính trị trên toàn thế giới thời đó, khuyên triều đình nên
ngoại giao trực tiếp với chính phủ Pháp tìm cách ngăn chặn
âm mưu xâm lược của bọn Pháp bên này, khéo léo chọn thời
cơ lấy lại 6 tỉnh Nam Kỳ, xác lập "tư thế làm chủ đón khách"....

NGUYỄN TRƯỜNG TỘ
(1828 – 1871)

Về mặt quân sự: Ông cho rằng tuy "chủ hoà" nhưng không có tư tưởng "chủ hàng" một
cách nguyên tắc. Ông khuyên triều đình ưu ái người lính, biên soạn binh pháp, đào tạo sĩ
quan, mua sắm tàu thuyền vũ khí, xây dựng phòng tuyến cả ở thành thị lẫn nông thôn, đề
phòng quân Pháp xâm lược lan ra cả nước...

Nguyễn Trường Tộ
(1828 – 1871).

Nguyễn Trường Tộ (1828 – 1871).
Người làng Bùi Chu, huyện Hưng
Nguyên, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trong
một gia đình Nho học theo đạo thiên
chúa. Từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh
nhưng do chính sách kì thị những
người theo đạo nên không dự thi.
Theo giám mục Gô–chi-ê
Nguyễn Trường Tộ đã sang Pháp ở lại
Pa ri 2 năm để học tập, quan sát. Ông
trở về Việt Nam làm thông ngôn cho
Pháp nhưng vẫn nặng lòng với nước.
Từ năm 1863 đến 1871 ông liên tiếp
dâng các bản điều trần lên triều đình.

Em có nhận xét gì về bản
điều trần của Nguyễn
Trường Tộ?

Toàn diện
Cải cách
của
Nguyễn
Trường Tộ

Đề cập đến tất cả những vấn
đề bức thiết xã hội
Tiến bộ

NGUYỄN LỘ TRẠCH
Nhà chiến lược cách tân cuối thế kỷ 19. Tự là Hà Nhân, hiệu Kỳ
Am, biệt hiệu Quỳ Ưu, Hồ Thiên Cư Sĩ, Bàn Cơ Điếu Đồ, quê ở
làng Kế Môn, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên.
Năm 1877, ông dâng một bản Thời vụ sách nêu lên những yêu cầu
bức thiết của nước nhà. Năm 1882, ông lại dâng bản Thời vụ sách
2 gồm 5 điều cốt yếu để bảo vệ đất nước, trong đó có điểm dời đô về
Thanh Hóa lấy chỗ hiểm yếu để giữ vững gốc nước. Triều đình Tự
Đức vẫn không chấp nhận những ý kiến gan ruột của ông. Năm 1892
triều Thành Thái, Ông lại dâng lên bản Thiên hạ đại thế luận (Bàn
chuyện lớn trong thiên hạ), nhưng vẫn bị bỏ qua. Tuy vậy bản Thiên
hạ đại thế luận lại được sĩ phu và những người có tư tưởng cách tân
nhiệt liệt hưởng ứng, bái phục tài năng xuất chúng của ông. Nguyễn
Lộ Trạch được xem là nhà cách tân đất nước tiêu biểu của thế kỷ
XIX.
Ông bị bệnh mất sớm ở tuổi 45 tại tỉnh Bình Định.

I. TÌNH HÌNH VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX

II. NHỮNG ĐỀ NGHỊ CẢI CÁCH Ở VIỆT NAM GIỮA THẾ KỈ XIX

1. Nguyên nhân
2. Nội dung cải cách
TÊN QUAN LẠI,
SĨ PHU

THỜI GIAN

NỘI DUNG CẢI CÁCH

3. Nhận xét
- Cải cách mang tính chất toàn diện, trên mọi lĩnh vực
- Thể hiện lòng yêu nước, kiến thức sâu rộng, là những ng tài giỏi,
hiểu biết

I. TÌNH HÌNH VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX
II. NHỮNG ĐỀ NGHỊ CẢI CÁCH Ở VIỆT NAM GIỮA THẾ KỈ XIX
III. KẾT CỤC CỦA NHỮNG ĐỀ NGHỊ CẢI CÁCH

a. Kết cục: triều đình Huế cự tuyệt, ko chấp nhận các đề nghị cải cách.
b. Tác động
-Tích cực: Đáp ứng phần nào yêu cầu của nước ta lúc đó, tác động đến
cách nghĩ, cách làm của 1 bộ phận quan lại triều đình
- Hạn chế: cáccải cách đưa ra còn lẻ tẻ, rời rạc, chưa xuất phát từ mâu
thuẫn cơ bản của xã hội Việt Nam lúc đó.

- Ý  nghĩa:

+ Đã gây được tiếng vang lớn, dám tấn công vào những tư tưởng lỗi
thời, bảo thủ, cản trở bước tiến của dân tộc.
+ Phản ánh trình độ nhận thức của người Việt Nam, hiểu biết, thức thời.

- So sánh trào lưu cải cách Duy tân ở Việt
Nam nửa cuối thế kỉ XIX với cuộc Duy tân
Minh Trị ở Nhật Bản (1868) giống và khác
nhau như thế nào ?
Gợi ý:
Về giống nhau: thời điểm diễn ra vào thời gian
nào, hoàn cảnh ra sao, nội dung là gì ?
Về khác nhau: lãnh đạo là ai, cuộc cải cách đó ra
sao, như thế nào?

* Giống nhau: - Thời điểm: Nửa cuối thế kỉ XIX.
- Hoàn cảnh: Chính trị, kinh tế, xã hội khủng hoảng.
- Nội dung: Đều cải cách trên nhiều lĩnh vực....
* Khác nhau:
VIỆT NAM

NHẬT BẢN

- Người đề xướng là quan lại , sĩ
phu nhưng bị triều đình cự tuyệt

- Người khởi xướng và thực hiện
là vua Minh Trị

- Kết cục: Cải cách không thực
hiện được Việt Nam vẫn lạc
hậu và khủng hoảng và bị Thực
dân Pháp xâm lược ,thống trị

- Kết quả: Cải cách đã thực hiện
được Nhật Bản phát triển thành
một nước đế quốc hùng mạnh.

TRÒ CHƠI Ô CHỮ
1

V

I

EÄ

2

N

T

H

Ö

Ô

N

G

B

Q

U

AÛ

N

G

Y

EÂ

N

AØ

N

G

H

O

A

T

H

AÏ

3

H

O

4

N

G

U

Y

EÃ

5

T

R

AÀ

N

Ñ

Ì

N

H

T

UÙ

6

K

H

UÛ

N

G

H

O

AÛ

N

G

Gợi ý
Từ khóa

N

L

OÄ

T

R

AÙ
AÏ

C

M

C

H
C

Người
xin
mở
cửa
biển
Líthế
( Nam
Định)
Thái
này
của
nhà
Nguyễn
trước
các
đề
nghị
cải
cách
vào
nửa
cuối
thế k
Lãnh
Nơi
đạo
nổ
ra
cuộc
cuộc
khởi
bạocuối
nghĩa
loạn
của
Yên
Tạ
Thế
Văn
giai
Phụng
đoạn
1893-1913
Tình độ
hình
Việt
Người
Nam
đãnửa
dâng
2 mở
bản
thế
Thời
XIX
vụ
rơi
sách”.
vào
tình
thếTrà
như
nào?
Cơ
quan
nào
đã
xin
3“kỉcửa
biển.
XIX.

AÛ
B

BAÛ H O O

TUÛ

T
H

UÛ

BÀI
VỪA
HỌC
BÀI
SẮP
HỌC:
ÔN TẬP
1.Xem nhân
lại nộinào
dung
bài của
28. trào lưu
dẫnbài
đến24
sựđến
ra đời
1. Nguyên
cải
cáchýDuy
từngtân.
mốc thời gian và sự kiện của
2. Chú
bài. nhà cải cách Duy tân cuối thế kỉ
tên những
2. Kể từng
XIX? Nội dung cải cách?
3.Chú ý từng câu hỏi cuối của mỗi bài.
những
cảinhân
cáchvật
Duy
kỉ .XIX
3.Vì4.sao
Nắm
rõ các
lịchtânsửcuối
Việtthế
Nam
không được thực hiện? Ý nghĩa của cải cách.