TRẢI NGHIỆM NGHỀ NGHIỆP:
MÔ ĐUN TRỒNG CÂY ĂN QUẢ
CHỦ ĐỀ 1. 
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÂY ĂN QUẢ

BÀI 1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG VỀ CÂY ĂN QUẢ

Cây ăn quả ở Việt Nam rất phong phú về chủng loại, trong đó có
nhiều loại quả nổi tiếng như xoài Cát Hoà Lộc ở Tiền Giang, nhãn
Hương Chi ở Hưng Yên, bưởi Da Xanh ở Bến Tre, thanh long ở
Bình Thuận, chuối tiêu ở Phú Thọ,... Cây ăn quả đem lại nhiều lợi
ích cho đời sống con người và góp phần phát triển kinh tế, xã hội
nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới.

BÀI 1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG VỀ CÂY ĂN QUẢ
I. VAI TRÒ CỦA CÂY ĂN QUẢ
Em hãy cho biết cây ăn quả có vai trò gì trong đời sống và
xã hội?
Trả lời:
Vai trò của cây ăn quả trong đời sống và xã hội:
+ Làm thực phẩm
+ Làm nguyên liệu chế biến
+ Làm dược liệu
+ Giúp bảo vệ môi trường và trang trí cảnh quan
+ Giúp phát triển kinh tế và văn hoá, nghệ thuật

BÀI 1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG VỀ CÂY ĂN QUẢ
I. VAI TRÒ CỦA CÂY ĂN QUẢ
1. Sử dụng làm thực phẩm
Các loại quả tươi cung cấp nguồn vitamin, chất khoáng,
amino acid, đường, chất xơ,... cho cơ thể con người.

2. Sử dụng làm nguyên liệu chế biến
Có rất nhiều loại thực phẩm được chế biến từ trái cây.
Ví dụ: trà túi lọc từ quả đào, nước giải khát từ quả chanh
leo (Hình 1.2), dứa, đào, rượu vang từ quả nho, lê, táo tây,...

Nước ép trái cây

Rượu vang nho

Em hãy kể tên một số sản phẩm được chế biến
từ quả xoài, chuối hoặc bưởi?
Trả lời:
Một số sản phẩm được chế biến từ quả xoài, chuối hoặc
bưởi:
Quả
Sản phẩm
Xoài
Mứt xoài, xoài sấy dẻo, bánh xoài, sinh tố xoài
Chuối Sinh tố, kẹo chuối, chuối sấy
Bưởi
Tinh dầu bưởi, mứt vỏ bưởi, nước ép

Em hãy kể tên một số sản phẩm được chế biến
từ quả xoài, chuối hoặc bưởi?

Bánh xoài cuộn

Bánh Crepe xoài

Em hãy kể tên một số sản phẩm được chế biến
từ quả xoài, chuối hoặc bưởi?

Em hãy kể tên một số sản phẩm được chế biến
từ quả xoài, chuối hoặc bưởi?

3. Sử dụng làm được liệu
Một số bộ phận của cây ăn quả có thể dùng để chế biến
thành dược liệu.
Ví dụ: Lá non ngọn cây dứa có tác dụng trị say nắng, vỏ thân
cây nhãn trị mụn nhọt, hạt xoài trí ho, lá bưởi được sử dụng
để xông hơi trị cảm cúm....

4. Bảo vệ môi trường và trang trí cảnh quan
- Nhiều loại cây ăn quả được sử dụng làm cây bóng mát,
cây cảnh quan, tạo môi trường xanh, sạch, đẹp, giúp nâng
cao chất lượng không khí, hạn chế bụi, tiếng ồn như xoài,
nhãn...

4. Bảo vệ môi trường và trang trí cảnh quan
- Những loại cây ăn quả có khả năng chịu hạn tốt được
trồng để phủ xanh đất trống, đồi trọc và hạn chế xói mòn
đất như cây dứa, mận, vải,..

Cây dứa được trồng nhiều ở vùng đồi núi đem lại
những lợi ích gi?
Cây dứa được trồng nhiều vùng đồi núi đem lại những
lợi ích là:
- Giúp gia tăng thu nhập: mang lại nguồn thu nhập ổn
định cho người dân ở vùng đồi núi, từ việc bán dứa,
làm các sản phẩm từ dứa như nước dứa, mứt dứa, cho
đến việc chế biến vỏ dứa thành các sản phẩm thủ công
mỹ nghệ.
- Giúp hạn chế sạt lở đất: rễ của cây dứa có khả năng
giữ chặt đất, giúp giảm nguy cơ sạt lở đất ở vùng đồi
núi.
- Giúp bảo vệ môi trường: duy trì đa dạng sinh học ở
vùng đồi núi, cung cấp môi trường sống cho nhiều loài
sinh vật khác nhau.
- Thuận tiện cho việc chế biến sản phẩm địa phương:
tiết kiệm chi phí vận chuyển và bảo quản sản phẩm.

5. Phát triển kinh tế và văn hoá, nghệ thuật

- Ở nước ta, sản phẩm từ cây ăn quả không chỉ đáp ứng
nhu cầu nội địa mà còn xuất khẩu sang nhiều nước khác.
Nhiều vùng miền đã xây dựng sản phẩm cây ăn quả đặc
trưng.
- Ngoài ra, cây ăn quả còn được sử dụng làm sản phẩm
nghệ thuật mang giá trị biểu tượng và thẩm mĩ, thể hiện
văn hoá truyền thống, thường được trưng bày vào các dịp
lễ, tết.
- Bên cạnh đó, vườn cây ăn quả còn được sử dụng cho các
hoạt động du lịch, giáo dục trải nghiệm hưởng nghiệp,..

Hãy kể thêm các sản phẩm văn hoá, nghệ thuật được
tạo ra từ cây ăn quả?
Trả lời:
Các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật được tạo ra từ cây ăn
quả:
- Trong dịp Tết Nguyên Đán sử dụng cây quất để trang
trí
- Trong các dịp lễ sử dụng dưa hấu khắc chữ để thờ.
- Trong các dịp lễ sử dụng dừa tài lộc dát vàng để thờ.
- Trong dịp Halloween tạo hình bí đỏ để trang trí.

Hãy kể tên và nêu vai trò của một số loại cây ăn quả đặc
trưng tại địa phương em?
Trả lời:
Cây ăn quả đặc trưng tại một số địa phương và vai trò của
chúng:
Cây ăn quả
Sầu riêng
Măng cụt

Dừa

Vai trò
Là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ nông dân mà còn là
nguồn cảm hứng cho du lịch và thưởng thức ẩm thực.
- Là một nguồn thực phẩm phong phú mà còn là nguồn thu nhập
chính cho nhiều gia đình nông dân.
- Sử dụng trong y học dân gian với các tác dụng hỗ trợ sức khỏe.
- Cung cấp nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng, là nguồn nước uống
tự nhiên và nước dừa được sử dụng rộng rãi trong việc làm mát
và chế biến món ăn.
- Làm nhiều sản phẩm khác nhau như thảm dừa, nước dừa đóng
chai, và gỗ dừa.

I. VAI TRÒ CỦA CÂY ĂN QUẢ
Kết luận:

Cây ăn quả được sử dụng làm thực phẩm, nguyên
liệu chế biến, được liệu, bảo vệ môi trường và
trang trí cảnh quan, phát triển kinh tế và văn hóa,
nghệ thuật

II. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC CỦA CÂY ĂN QUẢ
Các loại cây ăn quả như xoài, nhãn, cam, bưởi, thanh
long, chuối,... thuộc các loài khác nhau nhưng chúng có
những đặc điểm chung về thực vật học.
 Hãy nêu đặc điểm thực vật học của cây ăn quả?
Cây ăn quả có đặc điểm thực vật học đặc trưng về:
- Rễ
- Thân và cành
- Lá
- Hoa
- Quả

II. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC CỦA CÂY ĂN QUẢ
1. Rễ:
- Hút nước và chất dinh dưỡng để nuôi
cây.
- Dự trữ các chất dinh dưỡng khi cây
sinh trưởng chậm hoặc ngủ, nghỉ.
- Giữ cho cây đứng vững khi có gió
bão.
- Rễ cây thường phân bố sâu và rộng,
phân nhiều nhánh. Đa phần rễ phân bố
ở độ sâu khoảng 5 - 50 cm nên đất
trồng cây ăn quả yêu cầu độ dày tầng
canh tác trên 1m.

Vì sao cây ăn quả cần được trồng ở nơi có tầng canh tác
dày 1,0 m trở lên?
Trả lời:
Cây ăn quả cần được trồng ở nơi có tầng canh tác dày 1m trở lên vì:
Rễ phân bố ở độ sâu khoảng 5 - 50 cm nên đất trồng cây ăn quả
yêu cầu độ dày tầng canh tác trên 1.0m. Như vậy sẽ giúp hệ thống
rễ của cây ăn quả phát triển mạnh mẽ và đạt được sự cân bằng về
nước và dinh dưỡng. Điều này giúp cây phát triển tốt hơn và sản
xuất trái cây chất lượng cao. Bên cạnh đó, tầng canh tác dày giúp
ngăn chặn nước lũ hoặc nước mưa lớn từ việc ngập lụt cây trồng.
Điều này giúp tránh được các tác động tiêu cực đến sức khỏe của
cây và sự phát triển của chúng.

2. Thân và cành:
- Thân chính được tính từ cổ rễ
cây đến điểm phân cành đầu
tiên.
- Cành mọc trên thân chính là
cành cấp l; cành mọc trên cành
cấp 1 là cành cấp 2; tương tự là
cành cấp 3, 4, 5.... 
- Có chức năng nâng đỡ và dẫn
nối giữa bộ rễ với lá, chồi, hoa,
quả.

Chức năng của rễ và thân có điểm nào giống và khác nhau?

3. Lá:
- Là cơ quan sinh dưỡng rất quan trọng đối với cây ăn quả
- Sự phân bố lá trên cây quyết định diện tích lá trên tán
cây và ảnh hưởng đến khả năng nhận ánh sáng của lá khi
tiến hành quang hợp tạo dinh dưỡng nuôi cây.

4. Hoa:
- Là cơ quan sinh sản của cây. Tùy loại cây ăn quả mà có
ba loại hoa: hoa đực, hoa cái và hoa lưỡng tính.
- Phần lớn cây ăn quả cần có sự giao phấn giữa các cây
hoặc các hoa để tăng tỉ lệ đậu quả.

 5. Quả:
- Bảo vệ hạt - cơ quan sinh sản của cây.
- Quả hạch: Loại quả bên ngoài có phần mềm bao quanh
một “hạt” lớn với lớp vỏ quả trong cứng cùng với hạt
giống ở bên trong, ví dụ: đào, mận...., 
- Quả mọng: Các loại trái cây nhỏ, có nhiều thịt quả,
nhiều nước, ví dụ: cam, quýt....
- Quả có vỏ cứng: Loại quả có vỏ cứng bên ngoài, ví dụ:
dừa, đào lộn hột,....

Em hãy kể tên một số loại quả hạch, quả mọng,
quả có vỏ cứng mà em biết?
Trả lời:
Một số loại quả hạch,quả mọng,quả có vỏ cứng mà em
biết:
Quả
Một số loại
Quả hạch
Quả mọng
Quả có vỏ cứng

Đào, Mơ
Dâu, Lựu
Dừa, Mắc ca

Hãy phân tích đặc điểm thực vật học của một số loại cây
ăn quả ở địa phương em?
Trả lời: Phân tích đặc điểm thực vật học của cây chôm chôm

II. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC CỦA CÂY ĂN QUẢ
Kết luận:

Cây ăn quả có những đặc đảm thực vật học đặc
trưng về rễ, thân và cành lá, hoa quả, trên cơ sở
đó sẽ áp dụng biện pháp kĩ thuật phù hợp nhằm
mục đích tăng năng suất và chất lương quả.

III. YÊU CẦU NGOẠI CẢNH CỦA CÂY ĂN QUẢ
Các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng,
đất và gió ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng và
phát triển của cây ăn quả. Các yếu tố này khác nhau ở
mỗi vùng miền. Người trồng cây hiểu về yêu cầu ngoại
cảnh của cây ăn quả sẽ có thể áp dụng các biện pháp kĩ
thuật phù hợp làm tăng năng suất và chất lượng trái
cây.

III. YÊU CẦU NGOẠI CẢNH CỦA CÂY ĂN QUẢ
1. Nhiệt độ
Nhiệt độ có ảnh hưởng tới sự sinh trưởng và phát triển
của cây ăn quả.
Dựa vào yêu cầu về nhiệt cây ăn quả được phân loại
thành những nhóm nào? Nêu đặc điểm của mỗi nhóm
đó?

Trả lời:
* Dựa vào yêu cầu về nhiệt độ, cây ăn quả được phân loại thành các
nhóm và đặc điểm mỗi nhóm là:
Nhóm

Đặc điểm

Cây ăn quảSinh trưởng và phát triển thuận lợi ở nhiệt độ 25 – 28oC,
nhiệt đới
không yêu cầu nhiệt độ thấp để phân hóa mầm hoa.
Sinh trưởng và phát triển thuận lợi ở nhiệt độ 25 – 28oC,
Cây ăn quả
cần nhiệt độ thấp khoảng 10 – 20oC để phân hóa mầm
á nhiệt đới
hoa trong thời gian nhất định.
Sinh trưởng thuận lợi ở nhiệt độ 20 – 25oC và cần nhiệt
Cây ăn quả
độ thấp, khoảng dưới 10oC trong một khoảng thời gian
ôn đới
nhất định để phân hóa mầm hoa.

Em hãy kể tên một số loại cây ăn quả thuộc nhóm á nhiệt đới và ôn
đới? Nhóm cây nào yêu cầu vùng trồng cây có nhiệt độ thấp hơn?
Trả lời:
- Một số loại cây ăn quả thuộc nhóm á nhiệt đới và ôn đới:
- Nhóm cây yêu cầu vùng trồng cây có nhiệt độ thấp hơn là: Nhóm
cây ăn quả ôn đới.
Nhóm

Ví dụ

Cây ăn quả á nhiệt đới

- Vải, Bơ, Nhót, Xoài, Chuối, Dừa

Cây ăn quả ôn đới

- Táo, Lê, Nho, Mận, Mơ, Đào

Để ra hoa cây ăn quả á nhiệt đới cần điều kiện về nhiệt
độ khác cây ăn quả nhiệt đới như thế nào?
Trả lời:
Điều kiện về nhiệt độ của cây ăn quả á nhiệt đới khác
cây ăn quả nhiệt đới để ra hoa là:
- Cây ăn quả nhiệt đới không yêu cầu nhiệt độ thấp để
phân hóa mầm hoa.
- Câu ăn quả á nhiệt đới cần nhiệt độ thấp khoảng 10 20 °C để phân hoá mầm hoa trong thời gian nhất định.

Ngưỡng nhiệt độ thấp nhất và cao nhất của năm sẽ
quyết định đến vùng phân bố và sản xuất của các loại cây
ăn quả. Ví dụ, cây đào (Hình 1.6), cây mận ra hoa và đậu
quả khi được trồng ở vùng núi có nhiệt độ thấp như các
tỉnh Sơn La, Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng,...

2. Độ ẩm
Độ ẩm đất ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển
của cây ăn quả như thế nào?
Trả lời:
Độ ẩm đất ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển
của cây ăn quả là:
- Ảnh hưởng đến thời gian ngủ, nghỉ, sinh trưởng của cây;
sự phân hoá hoa, nở hoa.
- Ảnh hưởng đến quá trình lớn lên và chín của quả.

2. Độ ẩm
Cây ở giai đoạn ra hoa và giai đoạn ngủ, nghỉ có
yêu cầu về độ ẩm đất như thế nào?
Trả lời:
Yêu cầu về độ ẩm đất của cây ở giai đoạn ra hoa và giai
đoạn ngủ, nghỉ là:
Giai đoạn
Giai đoạn ra hoa
Giai
nghỉ

đoạn

Yêu cầu
Độ ẩm đất cần duy trì ở khoảng
70 – 80%.

ngủ,Độ ẩm đất thấp, ở mức 40 – 50%.

3. Ánh sáng
Ánh sáng ảnh hưởng như thế nào đến sự sinh trưởng và
phát triển của cây ăn quả?
Trả lời:
Ánh sáng ảnh hưởng đến thời gian ngủ, nghỉ, sự phân
hóa mầm hoa, nở hoa và phát triển quả của cây. Thời
gian chiếu sáng trong ngày quyết định sự hình thành
mầm hoa đối với một số loại cây ăn quả.

3. Ánh sáng
Cường độ chiếu sáng mạnh có thể gây tác động xấu
nào đến cây ăn quả?
Trả lời:
Cường độ chiếu sáng mạnh có thể gây tác động xấu đến
cây ăn quả là:
- Cường độ chiếu sáng mạnh làm cho cây mất nhiều nước.
- Cường độ chiếu sáng mạnh có thể gây cháy lá, rám quả.

Em hãy tìm hiểu những lợi ích của việc bao xoài?
Trả lời:
Những lợi ích của việc bao xoài là:
- Bảo vệ quả khỏi côn trùng và sâu bệnh.
- Bảo vệ quả khỏi thời tiết bất lợi
- Tạo ra môi trường tốt cho quả phát
triển
- Bảo vệ quả khỏi tổn thương bởi tác
động bên ngoài.
- Tăng giá trị thương mại: Quả xoài được
bảo quản bằng túi sẽ có hình dạng đẹp
và chất lượng tốt hơn, điều này tăng
cường giá trị thương mại của sản phẩm
và giúp nông dân thu được giá cao hơn
trên thị trường.

4. Đất
Đất cung cấp các dinh dưỡng khoảng và nước cho
cây ăn quả.
Cây ăn quả cần hấp thụ các yếu tố dinh dưỡng khoáng
thiết yếu nào từ đất?
Trả lời: Cây ăn quả cần hấp thụ các yếu tố dinh dưỡng
khoáng thiết yếu từ đất là:
- Các nguyên tố trung lượng và vi lượng.
- Đạm (N).
- Lân (P).
- Kali (K).

Cây ăn quả thích hợp trồng ở nơi đất có đặc điểm như
thế nào ?
Trả lời:
Cây ăn quả thích hợp trồng ở nơi đất có đặc điểm như:
- Đất trồng cần có tầng canh tác dày, thoát nước tốt.
- Các loại đất thuận lợi cho cây ăn quả phát triển như đất
phù sa, đất đỏ.
Đối với vùng đồi núi, đất có độ dốc lớn, cần làm đường
đồng mức để trồng, chăm sóc cây ăn quả thuận lợi và
hạn chế xói mòn đất.

5. Gió
Nêu ảnh hưởng của gió đến sự sinh trưởng và phát
triển của cây ăn quả?
Trả lời:
Ảnh hưởng của gió đến sự sinh trưởng và phát triển của
cây ăn quả:
Gió ảnh hướng đến mức độ lưu thông không khí trong
vườn cây ăn quả, tăng khả năng thoát hơi nước, tăng hoặc
giảm độ ẩm không khí cũng như sự lây lan của các loại sâu,
bệnh hại. Chính vì vậy, tính chất (khô, nóng, lạnh) và tốc độ
gió có ảnh hưởng đến sự sinh trưởng, phát triển của cây.

Cần phải làm gì để hạn chế gió mạnh ảnh hưởng xấu
đến cây ăn quả?
Trả lời:
Để hạn chế gió mạnh ảnh hưởng xấu đến cây ăn quả,
cần:
- Xây dựng hàng rào hoặc hàng cây chắn gió
- Sử dụng hệ thống treo dây hỗ trợ
- Thiết kế vườn theo dạng cảnh quan tự nhiên
- Chọn giống cây phù hợp
- Thực hiện kỹ thuật cắt tỉa đúng.

III. YÊU CẦU NGOẠI CẢNH CỦA CÂY ĂN QUẢ
Kết luận:

Cây ăn quả có những yêu cầu riêng về nhiệt độ,
ánh sáng độ ẩm, đất và gió; trên cơ sở đó sẽ lựa
chọn được vùng trồng phù hợp, phát huy lợi thế
mỗi vùng miền và hạn chế ảnh hưởng xấu của thời
tiết, khí hậu.