CHỦ ĐỀ 1.Vẻ đẹp tâm hồn trẻ thơ qua hai văn bản “Tôi đi học”,“Trong lòng mẹ”
Tiết 3,4 .Vẻ đẹp tâm hồn trẻ thơ qua văn bản “Trong lòng mẹ”
II. Vẻ đẹp tâm hồn trẻ thơ qua văn bản
1. Đọc – tìm hiểu chung
- Nguyên Hồng (1918 -1982), tên khai sinh là: Nguyễn Nguyên Hồng.
- Quê ở thành phố Nam Định.
-Trước Cách mạng, sống chủ yếu ở thành phố cảng Hải Phòng, trong một xóm lao động nghèo. Ông được đánh giá là nhà văn hiện thực xuất sắc của giai đoạn 1936-1945.
-Nguyên Hồng đã hướng ngòi bút viết về những người cùng khổ gần gũi mà ông yêu thương với tất cả trái tim thắm thiết của mình.
So sánh bố cục, mạch truyện, cách kể chuyện của VB Trong lòng mẹ và VB Tôi đi học:
 
Giống : - ngôi kể 1- TS - MT – BC
Khắc họa suy nghĩ của nhân vật. Theo dòng hồi tưởng
…………………………………………………………………………………
- ……………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
Khác: - Văn bản Tôi đi học: ………………………………………………
…………………………………………………………………………………
- Trong lòng mẹ: ……………………………………………………
…………………………………………………………………………………
So sánh bố cục, mạch truyện, cách kể chuyện của văn bản Trong lòng mẹ và VB Tôi đi học
Giống : - Kể và tả theo trình tự thời gian trong dòng hồi tưởng nhớ lại kí ức tuổi thơ.
- Tự sự kết hợp nhuần nhuyễn với yếu tố miêu tả và biểu cảm.

Khác: - Văn bản Tôi đi học: chuyện kể liền mạch trong một khoảng thời gian ngắn
- Trong lòng mẹ: chuyện không thật liền mạch, có một chút gạch nối nhỏ ngắt quãng về thời gian trước khi gặp mẹ
* Tóm tắt:
- Bé Hồng sinh ra là kết quả của cuộc hôn nhân miễn cưỡng giữa người bố nghiện ngập và người mẹ trẻ trung luôn khao khát có được tình yêu thương nhưng đành ngậm ngùi chôn vùi tuổi xuân bên người chồng nghiện ngập. Khi bố Hồng mất, người mẹ bỏ hai anh em Hồng lại để đi tha hương cầu thực, anh em Hồng luôn sông trong sự ghẻ lạnh của nhà nội. Nhất là bà cô, luôn gieo rắc vào đầu Hồng những rấp tâm tanh bẩn để Hồng ghét bỏ mẹ của mình. Nhưng Hồng không những không ghét mẹ mà còn thông cảm và yêu mẹ nhiều hơn, em căm thù những hủ tục đã đày đọa mẹ mình. Chiều hôm đó khi vừa tán học, em thoáng thấy bóng dáng mẹ, em liền gọi theo với hi vọng và giọng bối rối. Khi mẹ em quay đầu lại, Hồng sà vào lòng mẹ, trong lòng mẹ, Hồng chẳng còn mảy may đến những lời nói thâm độc của bà cô mà chỉ cảm nhận được tình mẫu tử thiêng liêng, chan chứa.
2.Đọc - tìm hiểu chi tiết
 
a. Hoàn cảnh của bé Hồng


a. Hoàn cảnh của chú bé Hồng
Cha ………………………………......................................................
Mẹ …………………………………...................................................
Chú sống với …………… độc ác luôn tìm cách ………………………..........................................................................

Cuộc sống thiếu thốn ……………………., vô cùng...................... ……………………………...................................................................
 
Hoàn cảnh của chú bé Hồng
Cha mất sớm
Mẹ phải đi tha phương cầu thực
Chú phải sống với bà cô độc ác, luôn tìm cách chia rẽ tình cảm mẹ con
Cuộc sống thiếu thốn tình cảm gia đình, vô cùng đáng thương và tội nghiệp.
Diễn biến tâm trạng và cảm xúc của chú bé Hồng
Chỉ thoáng qua đã nhận ra mẹ, đuổi theo gọi rối rít.
- Cảm xúc hạnh phúc vỡ òa khi được ngồi trong lòng mẹ:
+ Được mẹ kéo tay, xoa đầu hỏi
+ òa khóc nức nở vì hạnh phúc
+ Hình ảnh mẹ hiện lên đẹp đẽ qua lăng kính của tình yêu thương: gương mặt mẹ tươi sáng, đôi mắt trong, nước da mịn, gò má hồng, hơi quần áo và hơi thở thơm tho lạ thường
 -NT liệt kê, ngôn ngữ miêu tả, trữ tình…
Vui sướng cực điểm khi được lăn vào lòng mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng, để bàn tay mẹ gãi sống lưng
Không còn mảy may nghĩ đến lời nói cay độc của bà cô
Hồng là cậu bé có tâm hồn non nớt, nhạy cảm; tình yêu thương và kính trọng mẹ đã vượt lên tất cả.
Nguyên Hồng là một cây bút nhân đạo thường viết về phụ nữ và trẻ em chịu nhiều khổ đau bất hạnh. Qua đoạn trích ông đã thể hiện thái độ cảm thông, trân trọng những phẩm chất tốt đẹp của 2 mẹ con bé Hồng đồng thời tỏ rõ thái độ lên án những hủ tục phong kiến. Có lẽ vì thế mà Trong lòng mẹ thực sự hấp dẫn gây xúc động đối với người đọc sau từng câu chữ thấm đẫm tình cảm chân thành, tâm huyết của nhà văn.
Trong lòng mẹ là bài ca về tình mẫu tử thiêng liêng.
Diễn biến tâm trạng và cảm xúc của chú bé Hồng
- Thái độ của bà cô:
+ dùng các lời nói cay độc làm tổn thương bé
+ Reo rắc vào suy nghĩ của H những hoài nghi để chú ruồng rẫy, khinh miệt mẹ.
+ Nhấn mạnh, kéo dài từ “ em bé”
+ Thản nhiên cười nói trước nỗi đau của Hồng
Độc ác, giả dối, xảo quyệt; đại diện cho lề thói, hủ tục của XHPK đương thời.
Thái độ của bé Hồng:
+ Im lặng vì nhận ra sự cay độc của bà cô
+ Nước mắt chan hòa vì thương mẹ
+ Ước các hủ tục là đá, gỗ.. để cắn, xé…
NT: so sánh, liệt kê, từ ngữ giàu hình ảnh.
Đối lập giữa ngông ngữ của bà cô( nói nhiều) với bé Hồng( nói ít hoặc im lặng); bà cô thì cay độc, thâm hiểm còn bé Hồng vẫn trong sáng
Căm giận bà cô, bỏ ngoài tai lời cay độc
Vô cùng yêu thương mẹ, kính trọng, có niềm tin tuyệt đối vào mẹ.
Tác giả :Nguyên Hồng :(Nguyễn Nguyên Hồng,
1918 -1982)
-Quê ở thành phố Nam Định.
-Trước Cách mạng, sống chủ yếu ở thành phố cảng Hải Phòng, trong một xóm lao động nghèo. Ông được đánh giá là nhà văn hiện thực xuất sắc của giai đoạn 1936-1945.
-Nguyên Hồng đã hướng ngòi bút viết về những người cùng khổ gần gũi mà ông yêu thương với tất cả trái tim thắm thiết của mình.
-Sau Cách mạng Nguyên Hồng tiếp tục sáng tác bền bỉ, để lại một khối lượng tác phẩm đồ sộ, giá trị.
II. Tìm hiểu văn bản :
- Phần 1 (từ đầu đến ``và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ ?): Cuộc đối thoại giữa người cô cay độc và chú bé Hồng ; ý nghĩ, cảm xúc của chú về người mẹ bất hạnh.
- Phần 2 (đoạn còn lại): Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và cảm giác vui sướng cực điểm của chú bé Hồng.
1. Bố cục văn bản: Đoạn trích có thể chia
thành hai phần.
2. Nhân vật người cô :
Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi :
-Hồng !` Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không ? .........
Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :
-Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
.....Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt :
-Sao lại không vào ? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!.....
....Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi .........
....Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng :
-Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào mà bắt nợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.......
...Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện ....Cô tôi bỗng.đổi giọng, lại vỗ vai nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị ....
...Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất ....Nước mắt tôi ròng ròng rớt xuống..... Tôi cười dài trong tiếng khóc ...... cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng.
2. Nhân vật người cô :
? Tại sao người cô cười hỏi chứ không phải lo lắng hỏi, nghiêm nghị hỏi, lại càng không phải âu yếm hỏi ?
-Em có cảm nhận gì về nụ cười của nhân vật người cô ?
-Em có nhận xét gì về những lời lẽ, giọng điệu của bà khi nói chuyện với chú bé Hồng ?
-Vờ quan tâm đến đứa cháu
- Kéo đứa cháu vào một trò chơi ác độc để xúc phạm người mẹ
-Nhiều giọng điệu vừa cay nghiệt vừa ngoa ngoắt
-Vờ quan tâm đến đứa cháu.
- Kéo đứa cháu vào một trò chơi ác độc để xúc phạm người mẹ.
-Nhiều giọng điệu vừa cay nghiệt vừa ngoa ngoắt.
 người đàn bà lạnh lùng độc ác thâm hiểm, hạng người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình máu mủ ruột ràý nghĩa tố cáo của hình tượng nhân vật.
 Cô là người đại diện cho cái đạo lý bất nhân của xã hội phong kiến đã vùi dập biết bao số phận phụ nữ.
2. Nhân vật người cô :
* Tóm tắt:
- Bé Hồng sinh ra là kết quả của cuộc hôn nhân miễn cưỡng giữa người bố nghiện ngập và người mẹ trẻ trung luôn khao khát có được tình yêu thương nhưng đành ngậm ngùi chôn vùi tuổi xuân bên người chồng nghiện ngập. Khi bố Hồng mất, người mẹ bỏ hai anh em Hồng lại để đi tha hương cầu thực, anh em Hồng luôn sông trong sự ghẻ lạnh của nhà nội. Nhất là bà cô, luôn gieo rắc vào đầu Hồng những rấp tâm tanh bẩn để Hồng ghét bỏ mẹ của mình. Nhưng Hồng không những không ghét mẹ mà còn thông cảm và yêu mẹ nhiều hơn, em căm thù những hủ tục đã đày đọa mẹ mình. Chiều hôm đó khi vừa tán học, em thoáng thấy bóng dáng mẹ, em liền gọi theo với hi vọng và giọng bối rối. Khi mẹ em quay đầu lại, Hồng sà vào lòng mẹ, trong lòng mẹ, Hồng chẳng còn mảy may đến những lời nói thâm độc của bà cô mà chỉ cảm nhận được tình mẫu tử thiêng liêng, chan chứa.
II. Đọc – tìm hiểu chi tiết về truyện kí hiện đại Việt Nam
2. Vẻ đẹp tâm hồn trẻ thơ qua văn bản “Trong lòng mẹ”
-Lòng tôi càng thắt lại khóe mắt đã cay cay.
-Nước mắt ròng ròng rớt xuống ...rồi chan hoà đầm đìa ...Tôi cười dài trong tiếng khóc.
-Giá những cổ tục đày đoạ mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đáu mẩu gỗ, tôi quyết vồ lấy ngay mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mớ thôi.
a. Những suy nghĩ, cảm xúc của Hồng trong cuộc nói chuyện với người cô:
a. Những ý nghĩ, cảm xúc của Hồng trong cuộc nói chuyện với người cô:
căm giận ... dâng đến cực điểm
-Trước những lời lẽ của bà cô, chú bé Hồng đã có cảm nhận gì ?
Chú nhận ra ngay vẻ giả tạo của nét mặt, giọng điệu:
-Dù cố tránh , nhưng những lời lẽ của bà cô quỷ quyệt vẫn bị tác động đến chú bé. Em có cảm nhận gì về những giọt nước mắt ở đây ? Tại sao chú “cười dài trong tiếng khóc ?
Chú đau đớn, uất ức…
-Niềm đau của chú bé được diễn tả rất xúc động trong đoạn nào ? Em có cảm nhận như thế nào về tình cảm của chú bé ở đây ?
Chú thương mẹ vô bờ và cảm thông cho mẹ
b) Cảm giác của chú bé khi ở trong lòng mẹ
Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mổ hôi, .. ríu cả chân lại...Tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở.
“tôi nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá : Gương mặt vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, màu hồng của hai gò má.
Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. - Hơi quần áo ... những hơi thở ... thơm tho lạ thường.
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ , áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho,mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng.
b) Cảm giác của chú bé khi ở trong lòng mẹ
(dỗi hờn mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện.)
-Vì sao chú bé Hồng thoáng thấy một người có vẻ giống mẹ, chú lại có những cử chỉ như thế ?
Chú xúc động đến cuống quýt, nỗi chờ mong làm chú sợ bị vỡ mộng
-Em cảm nhận như thế nào về những giọt nước mắt ở đây ?
-Thử tìm xem, trong đoạn trích ,chú bé đã đón nhận mẹ mình bằng những giác quan nào ? Viết như thế, nhà văn muốn nói điều gì ở nội tâm chú bé ?
Chú bé đón nhận mẹ bằng tất cả mọi giác quan. Niềm vui đang tràn ngập trong lòng
*) Cảm giác sung sướng đến cực điểm khi được ở trong lòng mẹ.
Trên đường đi học về, thấy người ngồi trên xe giống mẹ -> Đuổi theo gọi mẹ
=> khát khao cháy bỏng trong lòng
Ảo ảnh của dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm... ngã gục giữa sa mạc
=> So sánh có ý nghĩa cực tả , thể hiện thấm thĩa , xúc động nỗi khao khát tình mẹ.
*) Cảm giác sung sướng đến cực điểm khi được ở trong lòng mẹ.
- Đuổi kịp xe - thở hồng hộc - Ríu cả chân lại - Oà khóc nức nở
=> Giọt nước mắt hạnh phúc, sung sướng, mãn nguyện, khác với giọt nước mắt khi trò chuyện với bà cô.
_ Cảm giác sung sướng, mãn nguyện được thể hiện ở đoạn: “ Phải bé lại lăn vào lòng một người mẹ...
=> Niềm sung sướng vô bờ, được nằm trong lòng mẹ, được cảm nhận bằng tất cả các giác quan. Đó là những giây phút thần tiên, hạnh phúc hiếm hoi nhất, đẹp đẽ nhất của con người. Được ở trong lòng mẹ, tất cả những phiền muộn, sầu đau, tủi hổ cũng chỉ như bọt xà phòng, như những áng mây thoảng qua.
*) Cảm giác sung sướng đến cực điểm khi được ở trong lòng mẹ.
=> Hồng là chú bé giàu tình cảm, giàu lòng tự trọng. Cuộc sống của chú còn nhiều đau khổ gian truân. Song cũng được đền bù.
-Em hiểu vai trò của đoạn “bé lại …vô cùng “ trong việc diễn đạt cảm xúc của chú bé Hồng ở đây, như thế nào ?
Đoạn trữ tình ngoại đề, nhấn mạnh, làm rõ hơn hạnh phúc của đứa bé bên mẹ.


Là một thể của kí , ở đó người viết kể lại những chuyện, những điều chính mình đã trải qua, đã chứng kiến.
* Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng.
* Hồi kí
III. Tổng kết – Ghi nhớ
-Đoạn trích đã kể lại nỗi cay đắng tủi cực và tình yêu thương cháy bỏng đối với người mẹ của nhà văn trong thời thơ ấu.
-Nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc.
-Kết hợp tài tình giữa tự sự với miêu tả và biểu cảm.
-Lời văn chân thực, giàu cảm xúc của thể hồi kí.
-Nắm vững nội dung diễn
biến của đoạn truyện.
-Nắm vững các đặc điểm và các
chi tiết đặc sắc; cho thấy đặc
điểm đó ở 2 nhân vật chú bé
Hồng và người cô..
-Nhận xét đánh giá về từng
nhân vật chú bé Hồng và
người cô..

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP :