ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TRONG LÒNG MẸ
(NGUYÊN HỒNG)

1. Đọc
* Đọc sao cho hay?
Đọc rõ ràng, ngắt nghỉ đúng ngữ liệu, diễn cảm

Giọng trầm, chậm rãi, ngậm ngùi ở phần 1
Phân biệt giọng của nhân vật “tôi” trong câu
chuyện ở phần 2
Phần 3 giọng đọc thiết tha, vui vẻ thể hiện
niềm hạnh phúc ngọt ngào.

2. Chú thích

Tôi là
nhà văn
Nguyên
Hồng.
Em đã
tìm hiểu
được gì
về tôi?

Cuộc đời: Thiếu tình
thương gia đình, tự lập kiếm
sống từ nhỏ, nên ông có
nhiều thấu cảm với những
kiếp người bất hạnh.

Đề tài: Viết về những con
người nghèo khổ, đặc biệt là
phụ nữ và trẻ em với những
niềm thương cảm sâu sắc.

Tác phẩm nổi
tiếng: Bỉ
vỏ (1938), Những
ngày thơ ấu (1938),

Hoàn cảnh sáng
tác

Thể loại:

Trích từ chương IV
hồi kí Những ngày
thơ ấu(1938)

Thể kí- hồi kí kể thứ
nhất

Nội
dung:

Những ngày tháng đau
thương, cơ cực của chú bé
Hồng khi phải sống xa mẹ
trong sự ghẻ lạnh của nhà nội.

Giá
trị:

Bài học nhân văn sâu sắc về
việc trân trọng những giá trị
thiêng liêng về gia đình.

1, NGƯỜI
KỂ NGÔI
THỨ NHẤT
• ĐẶC
ĐIỂM
NGÔI
KỂ?
2, NGƯỜI
KỂ NGÔI
THỨ 3

Trực tiếp kể lại những việc đã trải
qua, chứng kiến,…; trực tiếp biểu thị
suy nghĩ, cảm xúc. Thường xưng
“tôi”

Là người ngoài cuộc, không tham
gia vào câu chuyện. Kể lại chuyện
một cách linh hoạt.

Chú thích

Bóng đèn: Bóng
thuỷ tinh của đèn
thắp bằng dầu hoả

Xe kéo: Xe do người kéo,
còn gọi là xe tay

KÍ LÀ
GÌ?

Kí là một thể loại văn xuôi thường ghi lại sự
việc và con người một cách xác thực. 

HỒI KÍ
LÀ GÌ?

Hồi kí là một thể của kí dùng để ghi chép lại
những sự việc, những quan sát, nhận xét và
tâm trạng có thực mà tác giả đã trải qua.

Cách xưng gọi trong một số gia đình trong một số
tầng lớp thời Pháp thuộc.

1
1

3

Phần 1: Từ đầu …”sống bằng cách đó”:
Hoàn cảnh của bé Hồng

2

Phần 2: “ Một hôm… thơm tho lạ
lùng”: Cuộc trò chuyện với bà cô.

3

Phần 3: Phải bé lại…không mảy may
nghĩ ngợi gì hết”: giây phút thiêng
liêng khi gặp mẹ.

TÓM TẮT LẠI ĐOẠN TRÍCH MỘT CÁCH NGẮN GỌN
1, Chú bé Hồng có một tuổi thơ đầy bất hạnh: bố chết sớm vì nghiện
ngập, mẹ vì cảnh túng quá phải bỏ con đi tha hương cầu thực, chú
sống với bà cô cay nghiệt.
2, Một hôm, bà cô gọi Hồng đến và hỏi có muốn vào Thanh Hoá với
mẹ không.
3, Nhận ra vẻ mặt rất kịch và tâm địa độc ác của bà cô, Hồng nén lại
niềm thương nhớ mẹ và trả lời không muốn vào.
4, Nhưng bà cô vẫn cố tình kể chuyện mẹ Hồng khốn khổ, đã có con
với người khác làm cho Hồng đau đớn, càng căm phẫn những cổ tục
đã đầy đoạ mẹ mình.
5, Gần đến ngày giỗ bố, trên đường đi học về, Hồng thấy bóng người
ngồi trên xe kéo giống mẹ, chú đã đuổi theo và khóc nức nở khi nhận
ra mẹ.
6, Hồng cảm thấy sung sướng và hạnh phúc vô cùng khi được ở trong
lòng mẹ, chú đã quên hết mọi lời xúc xiếm của bà cô.

Các yếu tố tạo nên sức truyền cảm ( chất trữ
tình) của đoạn hồi kí.
- Ngôi kể thứ nhất: Người kể xưng tôi, dễ dàng diễn
tả thế giới tâm hồn, cảm xúc của nhân vật một cách
sống động, chân thực.
- Tình huống và nội dung truyện: Cậu bé mồ côi
cha, xa mẹ, sống trong sự ghẻ lạnh của nhà nội
nhưng luôn dành sự tin yêu và tình thương cho mẹ
mình.
- Sự kết hợp các yếu tố biểu cảm và tự sự, miêu tả:
Những sự việc éo le trong tuổi thơ đan cài với dòng
cảm xúc phong phú của bé Hồng khiến lời văn mơn
man dạt dào cảm xúc.

? Những nhân vật nào được khắc hoạ nổi
bật trong câu chuyện?

1, Nhân vật bé Hồng
II. Tìm hiểu văn
bản

Mồ côi cha.
? Hoàn cảnh của bé Hồng
có gì đặc biệt?

Mẹ đi tha hương
cầu thực

Sống trong sự ghẻ lạnh
của nhà nội.

=> Tuổi thơ bất hạnh, đau khổ, luôn khao khát
tình thương.

1, Nhân vật bé Hồng
Phiếu học tập số 2: Nhân vật bé Hồng
Yêu cầu Hoàn
cảnh
Dẫn
………
chứng
…

Trong cuộc trò
chuyện với bà cô
………..

Nhận xét ……….. …………..

Trong cuộc gặp gỡ
với mẹ
……………

…………..

1, Nêu cảm nhận của em về nhân vật bé Hồng?
2, Em có nhận xét gì về nghệ thuật xây dựng nhân vật này của
tác giả?

+ Nhận ra sự cay độc của bà cô, cậu cười và
đáp lại tự tin: Cuối năm thế nào mợ cháu
cũng về.

Trong cuộc
trò chuyện
với bà cô:

+ Lòng thắt lại, khoé mắt cay cay,
thương mẹ và cười dài trong tiếng
khóc.

+ Cổ họng nghẹn ứ, khóc không ra
tiếng, căm tức tột cùng những hủ tục…

=> Cậu bé tủi thân, kìm nén nỗi nhớ mẹ, tìm
mẹ, muốn bảo vệ mẹ.

+ Đuổi theo xe kéo, gọi bối rối, lo sợ
nếu đó không phải là mẹ.

Trong
cuộc gặp
gỡ với
mẹ:

+ Oà khóc nức nở khi lên xe
cùng mẹ.

+ Ngắm nhìn mẹ, tận hưởng niềm
vui sướng khi ở trong lòng mẹ.

=> Khao khát và lo sợ, xúc động và tủi hờn,
sung sướng tột đỉnh.

? Cảm nhận về chú bé
Hồng?

Giàu cảm
xúc, biết
cảm
thông và
chia sẻ

Một chú bé bất hạnh, có tuổi
thơ cay đắng nhưng vẫn
người sáng những nét đẹp
tâm hồn:

Luôn có
niềm tin
và yêu mẹ
mãnh liệt

Mạnh
mẽ, cứng
cỏi, bản
lĩnh.

Hành động, cử
chỉ. lời nói.
Tình huống

Nghệ thuật
tương phản
Nghệ thuật khắc
hoạ nhân vật

Hệ thống các động
từ, tính từ, phép so
sánh độc đáo.

Diễn biến tâm
trạng tinh tế và
chân thực

KHÁM PHÁ VĂN
BẢN

2, Nhân vật người mẹ

Phiếu học tập số 2: Nhân vật người mẹ
Yêu cầu Qua lời kể Qua tâm trí của
của bà cô Hông trong cuộc
trò chuyện
Dẫn
………..
……………
chứng
Nhận xét ………….. …………..

Qua cuộc
gặp gỡ với
Bé Hồng
 
 

1, Em có nhận xét gì về tính cách của người cô?
2, Em có ấn tượng gì về hình ảnh người mẹ?

Qua lời
kể của
bà cô:

+ Mẹ Hồng là một
người đàn bà goá
chông, nợ nần cùng
túng, bỏ quê nhà và
con cái đi làm ăn xa;
sống rách rưới và
nghèo nàn bằng việc đi
bán bóng đèn và vàng
hương ở chợ

=> Người phụ nữ không ra gì, bỏ bê gia đình,
không thương con cái.

Qua tâm
trí của
Hồng
trong
cuộc trò
chuyện:

Phải chịu đựng mọi dèm
pha, dè bỉu, sự khinh
miệt của xã hội.
Chồng mất, nợ nần chồng chất,
nhà chồng coi khinh phỉa bỏ quê
nhà đi tha hương.
Bất đắc dĩ để lại con cho nhà nội
nuôi.

=> Người phụ nữ cùng cực, bất hạnh, chịu nhiều
thiệt thòi, đáng thương và vô tội.

+ Mẹ mang theo nhiều quà bánh.

Qua cuộc
gặp gỡ
với bé
Hồng:

+ Mẹ cầm nón vẫy tôi, kéo tay,
xoa đầu, lấy vạt áo nâu thấm
nước mắt cho tôi.
+ Gương mặt tươi sáng, đôi mắt
trong , nước da mịn, gò má hồng,
khuôn miệng xinh xắn.

=> Người mẹ yêu con, đẹp đé, can đảm, vượt lên mọ
bất hạnh, đắng cay.

? Em có nhận xét gì về người mẹ?

- Người mẹ rất mực yêu con, đẹp đẽ
và giàu nghị lực sống.
- Qua đó, tác giả thể hiện sự thương
cảm với những người phụ nữ trong
xã hội xưa, sống trong sự lạnh lùng,
nhẫn tâm, cổ hủ của người đời và xã
hội.

Vẻ mặt: tươi
cười

Cử chỉ: rất kịch,
giả tạo.

Nhân vật
người cô:

Lời nói: cứa vào
lòng bé Hồng
những nỗi đau.

Giọng nói:
ngọt ngào,
mỉa mai, cay
độc.

?Em hãy chỉ rõ
lời nói của
nhân vật bà
cô?

- Cô tôi gọi đến bèn cười hỏi: Mày
có muốn vào Thanh Hóa chơi với
mẹ mày không?
- Sao lại không vào? Mợ mày phát
tài lắm, có như dạo trước đâu! Mày
dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho
tiền tàu. Vào mà bắt mợ mày may
vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.
- Kể các chuyện về mẹ ăn vận
rách rưới, mặt mày xanh bủng,
người gầy rạc đi cho con bú bên rổ
bóng đèn…

? Nhận xét
về bà cô?

Bà cô là người giả dối cay
nghiệt độc ác, hẹp hòi và tàn
nhẫn.

Qua hình ảnh bà cô, tác giả
muốn tố cáo những hạng
người sống tàn nhẫn, khô héo
tình máu mủ ruột rà trong xã
hội thực dân nửa phong kiến
đầy những thành kiến cổ hủ,
thói nhỏ nhen lúc bấy giờ.

TỔNG KẾT
ĐẶC SẮC NGHỆ
THUẬT
- Thể văn hồi kí thấm đượm chất trữ tình, kết hợp
nhuần nhuyễn giữa kể, tả, bộc lộ cảm xúc.
- Các hình ảnh thể hiện tâm trạng các so sánh gây
ấn tượng đều giàu sức gợi cảm.
- Lời văn nhiều khi say mê khác thường như được
viết trong dòng cảm xúc mơn man dạt dào.

TỔNG KẾT
CHỦ ĐỀ VĂN BẢN
Đoạn trích “Trong lòng mẹ” đã kể lại một cách
chân thực và cảm động tình cảnh đáng thương và
nỗi đau tinh thần của chú bé Hồng, cùng tình yêu
thương cháy bỏng của nhà văn thời thơ ấu đối với
người mẹ bất hạnh.

Viết đoạn văn 4-5 dòng nêu lên tình cảm và suy
nghĩ của em sau khi đọc đoạn trích Trong lòng
mẹ của nhà văn Nguyên Hồng.

Tham khảo đoạn văn: Trích đoạn Trong lòng mẹ( Trích
“ Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng là những trang
viết đẹp, lấp lánh về tình mẫu tử thiêng liêng (1). Những
dòng chữ giản dị mà mơn man và dạt dào cảm xúc đã
khiến ta xúc động trước cảnh ngộ cực khổ của chú bé
Hồng (2). Chú có một tuổi thơ cay đắng và khổ cực
nhường nào nhưng trái tim vẫn vẹn nguyên niềm tin và
tình yêu thương vô bờ dành cho mẹ(3). Giây phút được
ở trong lòng mẹ, chú đã hạnh phúc và sung sướng bao
nhiêu đến mức quên hết đi những tủi hờn đau khổ, quên
đi cả lời xúc xiếm cay nghiệt của bà cô tàn nhẫn(4). Câu
chuyện như vang lên một lời nhắn nhủ: Hãy yêu thương
và kính trọng mẹ nhiều hơn thế nữa vì tình mẹ mênh
mang là món quà lớn nhất trong cuộc đời mỗi con
người.(5)

Có nhiều bạn cho rằng: Việc mẹ hi sinh cho con,
quan tâm và yêu thương con là chuyện bình
thường, là điều hiển nhiên mà con cái được nhận.
Suy nghĩ của em về ý kiến trên?

- Tình mẫu tử, phụ tửu là thứ tình cảm nguyên
sơ, đẹp đẽ nhất của con người.
- Nhiều cha mẹ dành cả cuộc đời để hi sinh vì
con cái, đôi khi họ coi đó là trách nhiệm kể từ
khi con cái chào đời. Họ dành tất cả những gì
ngon nhất, tốt nhất cho con.
- Đổi lại họ chỉ cần con học tập chăm chỉ,
ngoan ngoãn, sau này có một công việc ổn định,
cuộc sống bình yên.

Tình yêu vô điều kiện ấy đã khiến
nhiều đứa con có những suy nghĩ
chưa đúng:

- Cảm thấy sự lo lắng, quan tâm của
cha mẹ là nghiễm nhiên, con cái
mặc nhiên được nhận.
- Không cần trân trọng, biết ơn: đòi
hỏi nhiều hơn, khó chịu, oán trách
khi không được như ý mình.

Ngược lại trong nhiều trường hợp, cha mẹ quan
tâm thái quá, chưa đúng cách:

+ Cha mẹ quan tâm thái quá,
chưa đúng cách.
+ Thêm việc chênh lệch tuổi tác,
các yếu tố xã hội, khiến cha mẹ
không có tiếng nói chung.
+ Áp lực cho con.

Hành động của con:

- Đối thoại với cha mẹ tìm ra
những phương hướng giải
quyết.
- Chứng minh bằng những
hành động, lời nói của mình,
thể hiện mình đã trưởng thành,
tạo niềm tin cho cha mẹ.
- Hành động giao tiếp: tặng
sách cho cha mẹ, viết thư.