Tổ 3
Tìm hiểu Trung Thu
Của các nước

I.Tết Trung Thu ở Việt Nam

Trung thu là giữa mùa thu, Tết Trung Thu như tên gọi đến với chúng ta vào đúng giữa mùa thu tức là vào rằm (ngày 15) tháng Tám âm lịch.
Tết Trung Thu tại Việt Nam không biết có tự bao giờ, không có sử liệu nào nói rõ về gốc tích của ngày lễ rằm tháng Tám. Nhiều người cho rằng đây là một nét văn hóa du nhập từ Trung Quốc trong thời gian Việt Nam bị phương Bắc đô hộ. Nhà văn Toan Ánh trong quyển "Nếp cũ tín ngưỡng Việt Nam Quyển Hạ" cho rằng: Theo sách cổ thì Tết Trung Thu bắt đầu từ đời nhà Ðường, thời vua Duệ Tôn, niên hiệu Văn Minh.
Năm ấy vào đêm khuya rằm tháng tám, gió mát, trăng tròn thật đẹp, trong khi ngự chơi ngoài thành, nhà vua gặp một vị tiên giáng thế trong lốt một ông lão đầu bạc phơ như tuyết. Vị tiên hóa phép tạo một chiếc cầu vồng, một đầu giáp cung trăng, một đầu chám mặt đất, và nhà vua trèo lên cầu vồng đi đến cung trăng và dạo chơi nơi cung Quảng. Trở về trần thế, vua luyến tiếc cảnh cung trăng đầy thơ mộng, nhà vua đặt ra tết Trung Thu. Trong ngày tết này, lúc đầu chỉ uống rượu trông trăng nên còn gọi là Tết Trông Trăng.
Cúng trăng (Tế nguyệt)
Trong đêm 15 tháng 8 âm lịch hằng năm, khi trăng rằm tỏa sáng, lễ tế thần mặt trăng bắt đầu. Trên bàn thờ có hoa quả, có bánh hình mặt trăng còn gọi là bánh "đoàn viên", bởi lẽ, trong dịp này, cả gia đình có dịp đoàn tụ để cùng ăn bánh và cùng thưởng thức ánh trăng thu trong trẻo và bầu không khí ấm áp của đêm rằm đến với mọi nhà.

Ngắm trăng (Thưởng nguyệt)
Còn thưởng trăng vốn bắt nguồn từ việc cúng trăng. Đến đời Đường, thú ngắm trăng dịp Trung thu trở nên thịnh hành, thể hiện nhiều trong thơ ca thời này. Nhưng đến đời Tống, lễ hội ngắm trăng mới chính thức trở thành Tết Trung thu. Tục lệ ăn bánh hình mặt trăng (bánh nướng, bánh dẻo) trong dịp Tết Trung thu cũng bắt đầu từ thời này.
Trẻ em đón tết có đèn xếp, đèn lồng, đèn ông sao, đèn con giống... sặc sỡ thắp sáng kéo nhau đi từng đoàn ca hát vui vẻ, tối tối cùng nhau đi nhởn nhơ ngoài đường, ngoài ngõ. Và khi rằm tới, có những đám múa sư tử với tiếng trống, tiếng thanh la thật náo nhiệt. Trong dịp này, để thưởng trăng có rất nhiều cuộc vui được bày ra. Người lớn có cuộc vui của người lớn, trẻ em có cuộc vui của trẻ em.


Múa Sư tử (múa lân)

Vào dịp Tết Trung Thu có tục múa Sư tử còn gọi là múa Lân. Người Hoa hay tổ chức múa lân trong dịp Tết Nguyên Đán. Người Việt lại đặc biệt tổ chức múa Sư Tử hay Múa Lân trong dịp Tết Trung Thu. Con Lân tượng trưng cho điềm lành. Người Trung Hoa không có những phong tục này. Người ta thường múa Lân vào hai đêm 14 và 15. Ðám múa Lân thường gồm có một người đội chiếc đầu lân bằng giấy và múa những điệu bộ của con vật này theo nhịp trống. Ðầu lân có một đuôi dài bằng vải màu do một người cầm phất phất theo nhịp múa của lân. Ngoài ra còn có thanh la, não bạt, đèn màu, cờ ngũ sắc, có người cầm côn đi hộ vệ đầu lân... Ðám múa Lân đi trước, người lớn trẻ con đi theo sau. Trong những ngày này, tại các tư gia thường có treo giải thưởng bằng tiền ở trên cao cho con lân leo lên lấy.

Trẻ em thì thường rủ nhau múa Lân sớm hơn, ngay từ mùng 7 mùng 8 và để mua vui chứ không có mục đích lĩnh giải. Tuy nhiên có người yêu mến vẫn gọi các em thưởng cho tiền. Ngoài ý nghĩa vui chơi cho trẻ em và người lớn, Tết Trung Thu còn là dịp để người ta ngắm trăng tiên đoán mùa màng và vận mệnh quốc gia. Nếu trăng thu màu vàng thì năm đó sẽ trúng mùa tằm tơ, nếu trăng thu màu xanh hay lục thì năm đó sẽ có thiên tai, và nếu trăng thu màu cam trong sáng thì đất nước sẽ thịnh trị v.v. Người Trung Hoa không có phong tục này.
 
II. Tết Trung Thu ở Hàn Quốc
Tết Trung thu, hay lễ hội Chuseok ở Hàn Quốc còn có tên gọi Hangawi, là một trong những lễ hội lớn nhất trong năm, cũng diễn ra vào ngày 15 tháng 8 âm lịch, hay còn gọi là Rằm tháng Tám. Như một lễ hội mừng mùa bội thu, người Hàn Quốc đi xa đều quay trở về quê hương và cùng thưởng thức những món ăn truyền thống như bánh songpyeon và rượu sindoju hay dongdongju.
Ngoài ra, Chuseok còn được xem là ngày lễ tạ ơn của người Hàn. Đây là dịp mọi người tạ ơn với tổ tiên của mình, và cầu mong cho mùa màng bội thu hơn, cuộc sống ấm no, đầy đủ hơn.
 
Theo lịch sử Hàn Quốc, lễ hội Chuseok bắt nguồn từ ngày Gabae. Gabae xuất hiện trong thời kỳ vị vua thứ ba của đế chế Silla (từ năm 57 trước công nguyên tới năm 935 sau công nguyên), khi lễ hội dệt kéo dài 1 tháng được tổ chức giữa 2 đội thi. Ngày Gabae đến, đội nào dệt được nhiều quần áo hơn sẽ thắng và có thể quyết định trừng phạt cho đội thua. Vậy nên, cho đến ngày nay, một số cuộc thi dệt ở Hàn Quốc vẫn được tổ chức vào ngày tết này.
 
Trong ngày lễ Chuseok, trẻ em cũng mặc trang phục truyền thống
Điệu múa Ganggangsullae nổi tiếng mỗi độ Trung thu về.
III. Tết Trung Thu ở Trung Quốc
*Bánh trung thu:
Nói đến món ăn trong dịp tết trung thu, không thể không kể đến bánh trung thu月饼. Có thuyết nói rằng bánh trung thu bắt nguồn từ cuối đời Nguyên đầu đời Minh. Cuối đời Nguyên, khởi nghĩa nông dân bùng nổ, Chu Nguyên Chương là thế lực lớn mạnh nhất. Khi đó lãnh tụ khởi nghĩa ở Thái Châu, Giang Tô là Trương Sĩ Thành (cũng có người nói là mưu sĩ Lưu Bá Ôn của Chu Nguyên Chương) lợi dụng phong tục tặng bánh trong dịp tết trung thu của người dân, liền làm một loại bánh có nhét một mảnh giấy bé vào trong, ghi dòng chữ “Bát nguyệt thập ngũ dạ sát Thát tử”八月十五夜杀鞑子(đêm 15 tháng 8 giết giặc Thát Đát – tức quân Nguyên). Dân chúng truyền tay nhau, hẹn nhau cùng giết giặc. Từ đó, bánh trung thu chính thức lấy tên là 月饼, và trở thành món ăn truyền thống trong dịp tết trung thu. Thâm chi cho đến cuối thế kỉ XIX, trong bánh trung thu vẫn còn để một mảnh giấy theo đúng phong tục xưa. Bánh trung thu hình tròn, tượng trưng cho “đoàn viên”, ý nghĩa đó là bắt nguồn từ đời nhà Minh.
Ngày nay, bánh trung thu có nhiều hình dạng hơn, có cả hình vuông, hình các con giống… Đặc biệt ở Việt Nam có thêm bánh dẻo, còn ở Trung Quốc hiện nay chỉ có bánh nướng.

Phong tục trung thu Trung Quốc:
Thưởng nguyệt:
Thời cổ, hoàng đế Trung Quốc tế mặt trời vào ngày xuân phân, tế mặt đất vào ngày hạ chí, tế mặt trăng vào ngày thu phân và tế trời vào ngày đông chí. Tục cúng trăng vào ngày trăng tròn giữa thu bắt nguồn từ thời nhà Chu, vốn là lệ của triều đình quý tộc, nhưng dần dần cũng mở rộng ra trong dân gian.
Từ một lễ tế trang nghiêm, dần dần tết trung thu trở thành một cuộc vui nhẹ nhàng, các văn nhân họp mặt cùng ngắm trăng, làm thơ. Tục lệ ngắm trăng của văn nhân bắt đầu từ khoảng thời Ngụy Tấn, thịnh hành vào đời Đường. Đến đời Tống thì hoạt động chính trong dịp trung thu của dân gian không còn là tế lễ nữa mà là ngắm trăng vui chơi, có kẻ ngắm trăng cảm khái ngẫm nghĩ về thế cuộc, cũng có người uống rượu hát ca vui vẻ, đại để trung thu đã trở thành ngày tết dân gian dành cho tất cả mọi nhà.
Bái nguyệt:
Truyền thuyết rằng nước Tề thời Xuân Thu có cô gái xấu xí gọi là Vô Diêm Nữ (tên thật là Chung Li Xuân, còn gọi là Chung Vô Diệm), bái nguyệt rất chân thành, sau này được vào cung và làm hoàng hậu. Từ đó các thiếu nữ có tập tục bái nguyệt, tức là cúng Hằng Nga, để mong muốn trở nên xinh đẹp như Hằng Nga. Thực ra Vô Diêm Nữ sở dĩ được vào cung làm hoàng hậu không phải vì dung mạo xinh đẹp mà vì tài năng xuất chúng.
Đời Minh Thanh, việc cúng bái có sự đổi khác đôi chút, ngoài hình tượng “nguyệt thần” là Hằng Nga vốn xuất hiện trong Đạo giáo ra, mặt trăng còn được dân gian gắn thêm hình tượng bồ tát cùng thỏ ngọc giã thuốc (vì thế sau này hình ảnh Hằng Nga mới gắn liền với thỏ ngọc), các chợ đều bán tranh vẽ bồ tát và thỏ ngọc để người dân mua về thờ cúng nhân dịp này.
Chơi đèn lồng:
Chơi đèn lồng, ngắm hoa đăng là một trong những hoạt động chính của tết trung thu. Tuy không làm lễ hội hoa đăng hoành tráng như tết Nguyên tiêu, nhưng trung thu cũng được coi là một trong những lễ hội đèn lồng chính tại Trung Quốc. Chơi đèn lồng, chủ yếu thịnh hành ở miền nam, các vùng Quảng Đông, Hồng Kông đều có, mà chủ yếu là làm ở các gia đình và cho thiếu nhi. Các em bé dưới sự giúp đỡ của cha mẹ dùng giấy và tre cắt thành đèn con thỏ, đèn ông sao, đèn hộp… gắn lên một cán dài để đem đi chơi.
Phong tục rước đèn ông sao của Việt Nam chính là bắt nguồn từ thú chơi đèn lồng trong dịp tết Trung thu này của trẻ em Trung Quốc. Mà ở Việt Nam, các tập tục như cúng thần mặt trăng không còn nữa, tết trung thu đã trở thành dịp tết cho thiếu nhi, có lẽ cũng từ việc chơi đèn của trẻ em trong dịp này.
 
IV. Tết Trung Thu ở Nhật Bản
Trung thu ở Nhật Bản được tổ chức vào hai lần mỗi năm. Lần đầu tiên được gọi là Zyuyoga.Zyuyoga gắn liền với phong tục ngắm trăng Otsuki-mi. Cá nhân tớ cho rằng, Zyuyoga và Otsuki-mi không khác gì nhau cả, nên tớ sẽ tập trung giới thiệu vào Otsuki-mi. Lần thứ hai tổ chức là Zyusanya. Theo tớ biết thì hai lần tổ chức đều không có sự khác biệt gì mấy, nên tớ sẽ tập trung giới thiệu vào một lần thôi, là lễ cơ bản nhất: Otsukimi.

Otsukimi, ( お月見 ) còn được gọi là tsukimi (月见), dịch theo nghĩa đen là ngắm- trăng (Tsuki là trăng, mi là ngắm,).
Lễ hội này được ra đời nhằm tôn vinh mặt trăng trong mùa thu, mùa có thể nói là trăng được tròn nhất.Otsukimi ( Zyuyoga) thường được diễn ra vào ngày 15 tháng thứ 8 trong âm lịch, còn Zyusanya thì được tổ chức vào ngày 13 của tháng thứ 9 âm lịch. Theo dương lịch thì là tháng chín và tháng mười. 

Sở dĩ nó được tổ chức vào những ngày này vì từ thời xưa, người Nhật đã coi thời gian này là trăng đẹp và tròn nhất trong năm( 中秋の明月chushu no meigetsu).


Thanks for watching