Hang Pác Bó
TP. Vinh
TỨC CẢNH PÁC BÓ
-Hồ Chí Minh-
MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức:
- Đặc điểm của thơ Hồ Chí Minh: sử dụng thể thơ tứ tuyệt thể hiện tinh thần hiện đại của người chiến sĩ cách mạng.
- Cuộc sống vật chất và tinh thần của Hồ Chí Minh trong những năm tháng hoạt động cách mạng đầy khó khăn, gian khổ qua một bài thơ được sáng tác trong những ngày tháng cách mạng chưa thành công.
2. Kĩ năng:
- Đọc - hiểu thơ tứ tuyệt của Hồ Chí Minh.
- Phân tích được những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm.
3.Thái độ, phẩm chất:
- Giáo dục lòng yêu cuộc sống tự do, tinh thần lạc quan cách mạng
- Phẩm chất: Yêu thiên nhiên, kính yêu lãnh tụ.
4. Năng lực cần hình thành:
- Năng lực chung: Giải quyết vấn đề, tự học, sáng tạo
- Năng lực chuyên biệt: Phân tích, đánh giá, bình giảng.
NỘI DUNG BÀI HỌC
I.Tìm hiểu chung
II.Đọc-hiểu văn bản
III.Tổng kết
I.Tìm hiểu chung
- Là vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc và nhà thơ lớn của đất nước.
- Là chiến sĩ cộng sản quốc tế.
- Là danh nhân văn hoá thế giới.
Hồ Chí Minh
(1890 -1969)
1.Tác giả
- Hoàn cảnh sáng tác:
Ra đời tháng 2-1941 khi Bác Hồ về nước trực tiếp chỉ đạo cách mạng ở Pác Bó.
2.Tác phẩm
Pác Bó có tên địa phương là: Cốc Bó – tiếng
Tày có nghĩa là “đầu nguồn”
Đường vào hang Pác Bó
Non xa xa, nước xa xa
Nào phải thênh thang mới gọi là
Đây suối Lê nin kia núi Mác
Hai tay xây dựng một sơn hà
Suối Lê nin nơi Bác Hồ thường ngồi câu cá
Bàn đá – Nơi Bác Hồ làm việc
BÁC HỒ NGỒI LÀM VIỆC TRONG HANG PÁC BÓ
“Những khi trời mưa to, rắn rết chui cả vào chỗ nằm. Có buổi sáng Bác thức dậy thấy một con rắn rất lớn nằm khoanh tròn ngay cạnh Người [...].
Bác sốt rét luôn. Thức ăn cũng rất thiếu [...]. Có thời gian, cơ quan chuyển vào vùng núi đá trên khu đồng bào Mán trắng, gạo cũng không có, Bác cũng như các anh khác phải ăn toàn cháo bẹ hàng tháng. Ở bất cứ hoàn cảnh sinh hoạt nào, tôi cũng thấy Bác thích nghi một cách rất tự nhiên. Chẳng hiểu Bác được rèn luyện từ bao giờ, như thế nào, mà mọi biến cố đều không mảy may lay chuyển được”.

(Võ Nguyên Giáp – “Từ Pác Bó đến Tân Trào”)
- Hoàn cảnh sáng tác:
Ra đời tháng 2-1941 khi Bác Hồ về nước trực tiếp chỉ đạo cách mạng ở Pác Bó.
- Ý nghĩa nhan đề:
“Tức cảnh”:được gợi cảm hứng sau khi nhà thơ đứng trước cảnh Pác Bó “Tức cảnh sinh tình”,sáng tác một cách ngẫu hứng.
- Thể thơ:
Thất ngôn tứ tuyệt(viết bằng chữ quốc ngữ)
- Bố cục:
3 câu đầu: Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác ở Pác Bó
Câu cuối: Cảm nhận của Bác về cuộc đời cách mạng
2 phần
2.Tác phẩm
II. Đọc-hiểu văn bản
Sáng ra bờ suối, tối vào hang,
Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng.
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,
Cuộc đời cách mạng thật là sang.
TỨC CẢNH PÁC BÓ
-Hồ Chí Minh-
1.Cảnh sinh hoạt và làm việc của bác ở Pác Bó
CÁC EM HÃY THẢO LUẬN NHÓM VÀ TRẢ LỜI CÂU HỎI SAU
Tìm những chi tiết miêu tả cuộc sống của Bác ở Pác Bó (Không gian, đồ ăn, nơi làm việc, công việc)
Nhận xét ngôn ngữ kể về cuộc sống sinh hoạt (Nhịp thơ; Giọng điệu; Từ ngữ)
Nêu cảm nhận của em về: Cuộc sống sinh hoạt; Phong thái, tình cảm; Tinh thần của Bác
Sáng ra bờ suối , tối vào hang,
Sáng
ra
bờ suối
tối
vào
hang
Phong thái ung dung,hoà điệu với nhịp sống núi rừng
1.Cảnh sinh hoạt và làm việc của bác ở Pác Bó
a.Nơi ở
- 2 vế sóng đôi nhịp nhàng, tiểu đối,ngắt nhịp 4/3 (Thời gian, không gian, hoạt động)
- Nếp sinh hoạt đều đặn, quen thuộc
- Con người đã hoà hợp với cảnh vật
1.Cảnh sinh hoạt và làm việc của bác ở Pác Bó
b.Bữa ăn
Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sáng
/
- Liệt kê(cháo bẹ,rau măng):đạm bạc,khó khăn,thiếu thốn
- “vẫn sẵn sàng”(sẵn có,dư thừa):tạo sự đối lập, đùa vui hóm hỉnh
 Giọng dí dỏm vui đùa về sự đầy đủ tới mức dư thừa,luôn có sẵn về lương thực,thực phẩm
 Cảm giác yên tâm, thích thú, hài lòng về đời sống vật chất
1.Cảnh sinh hoạt và làm việc của bác ở Pác Bó
c.Nơi làm việc
Bàn đá chông chênh dịch sử đảng,
/
- Đối ý:
- Đối thanh:
Bàn…chông chênh >< dịch sử Đảng
(b-b-b)
(t-t-t)
Giọng nhẹ nhàng >< Giọng mạnh mẽ
Điều kiện làm việc tạm bợ
Công việc cao cả, vĩ đại
><
1.Cảnh sinh hoạt và làm việc của bác ở Pác Bó
c.Nơi làm việc
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,
/
- Ngắt nhịp 4/3
- Từ láy miêu tả duy nhất trong bài: “chông chênh”
⇒ Công việc quan trọng >< nơi làm việc không thuận lợi
- 3 chữ “dịch sử Đảng” toàn thanh trắc
⇒ Khắc họa chân thực, sinh động hình ảnh trung tâm – người chiến sĩ cách mạng
⇒ Hình ảnh Bác ung dung, vững vàng trong gian khó
Cuộc sống thực tại
rất gian khổ, khó khăn.
Thái độ vui đùa, thích thú đối với cuộc sống.
><
 Cách nói đối lập, đùa vui, hóm hỉnh.
 Bác vui vì Bác là người rất yêu thiên nhiên, say mê công việc cách mạng.
2.Cảm nghĩ của bác về cuộc đời cách mạng
Cuộc đời cách mạng thật là sang
Theo em,từ“sang”mà bác nói đến ở đây thể hiện như thế nào?
2.Cảm nghĩ của bác về cuộc đời cách mạng
Sang
Ung dung thanh thản hưởng thú lâm tuyền.
Làm chủ hoàn cảnh, vượt lên gian khổ.
Tinh thần lạc quan yêu đời.
Làm toát lên tinh thần toàn bài
Cuộc đời cách mạng thật là sang
2.Cảm nghĩ của bác về cuộc đời cách mạng
Cuộc đời cách mạng thật là sang
- Kết luận tự nhiên mà bất ngờ
- Từ “sang”: nhãn tự kết tinh tinh thần của bài
⇒ Tư thế tự tại, niềm lạc quan của người chiến sĩ cách mạng luôn “nắm chắc trong tay cả cuộc đời”(Hoàng Trung Thông)
Thảo luận : Hãy chỉ ra sự khác nhau trong “thú lâm tuyền” của Bác ở bài thơ này với những bậc hiền nhân xưa như Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm…?
Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai.
Côn Sơn có đá rêu phơi
Ta ngồi trên đá như ngồi đệm êm.
(Nguyễn Trãi)
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.
Rượu đến cội cây, ta sẽ uống
Nhìn xem phú quý tưa chiêm bao.
(Nguyễn Bỉnh Khiêm)

Vui với thiên nhiên để quên đời, “Lánh đục tìm trong”, “an bần lạc đạo”. Mặc dù đó là thú vui tao nhã nhưng vẫn có yếu tố tiêu cực.

Tìm đến với thiên nhiên không phải để quên đời mà để làm cách mạng, để cải tạo cuộc sống. (đánh đổ thực dân phong kiến đem lại hạnh phúc cho nhân dân).
Người xưa
Bác Hồ
Mùa xuân là tết trồng cây,
Làm cho đất nước càng ngày càng xuân.
Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người
Nguyễn Ái Quốc tại Đại hội Đảng xã hội Pháp họp ở Tua
“Học thêm một thứ tiếng nước ngoài coi như có thêm một cái chìa khóa để mở thêm một kho tàng tri thức.
Việc học là việc suốt đời.”
(Bác Hồ - Con người và phong cách)
www.HNGHIA.Info
III.TỔNG KẾT
1.Nội dung
2.Nghệ thuật
- Bài thơ thể hiện cốt cách tinh thần Hồ Chí Minh luôn tràn đầy niềm tin lạc quan, tin tưởng vào sự nghiệp cách mạng
Tính chất ngắn gọn, hàm súc
Lời thơ bình dị pha giọng đùa vui hóm hỉnh
Tạo được tứ thơ độc đáo, bất ngờ, thú vị và sâu sắc
Vừa mang đặc điểm cổ điển, truyền thống vừa có tính chất mới mẻ, hiện đại
Bài thơ “Tức Cảnh Pác Bó” có sự kết hợp hài hoà giữa cổ điển và hiện đại. Em hãy lựa chọn đáp án vào từng cột cho hợp lí ?
Sau khi học bài thơ Tức cảnh Pác Bó, em học tập được điều gì từ Bác?

Mỗi tổ cử một đại diện tham gia trò chơi.
Trả lời ngay sau khi giáo viên đọc câu hỏi.
Với mỗi câu trả lời đúng, được cộng 1 điểm.
Ý nào nói đúng nhất hoàn cảnh sáng tác của bài thơ “Tức cảnh Pác Bó”?
A. Trong thời gian Bác hoạt động cách mạng ở Cao Bằng chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa
B. Trong thời gian Bác lãnh đạo toàn quốc kháng chiến chống Pháp
C. Trong thời gian Bác lãnh đạo toàn quốc kháng chiến chống Mĩ
D. Trong thời gian Bác bôn ba hoạt động cách mạng ở nước ngoài
Dòng nào nói đúng nhất giọng điệu chung của bài Tức cảnh Pác Bó ?
A. Giọng tha thiết, trìu mến.
B. Giọng vui đùa, dí dỏm.
C. Giọng nghiêm trang, chừng mực.
D. Giọng buồn thương, phiền muộn.
Nhận xét nào nói đúng nhất tâm trạng của Bác Hồ được thể hịên qua câu thơ cuối “Cuộc đời cách mạng thật là sang” ?
A. Vui thích vì được sống chan hoà với thiên nhiên.
B. Tin tưởng vào tương lai tươi sáng của đất nước.
C. Lạc quan với cuộc sống cách mạng đầy gian khổ
D. Gồm cả ba ý trên.
Trung tâm của bức tranh Pác Bó trong bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” là :
A. Bàn đá chông chênh.
B. Hình tượng người chiến sĩ Cách mạng.
C. Cảnh thiên nhiên với non xanh nước biếc.
D. Cả A,B,C.
Nhận định nào nói đúng nhất về con người của Bác trong bài “Tức cảnh Pác Bó”?
A. Bình tĩnh, tự chủ trong mọi hoàn cảnh
B. Ung dung, lạc quan trong cuộc sống cách mạng đầy khó khăn
C. Quyết đoán, tự tin trước tình thế của cách mạng
D. Yêu nước thương dân, sẵn sàng cống hiên cả cuộc đời cho tổ quốc
Khi nhận xét về Bác Hồ, nhiều nhà thơ, nhà nghiên cứu đều có chung nhận định: “Trong người Bác luôn có sẵn cái thú lâm tuyền”. “Thú lâm tuyền” ở đây có nghĩa là:
A. Bác Hồ luôn yêu quý và thường hay nuôi dưỡng những con thú để bầu bạn.
B. Đó là những con vật ở chốn núi rừng.
C. Bác luôn yêu thích thiên nhiên, sống gần gũi, hòa hợp với hiên nhiên.
D. Sở thích đi săn thú của Bác Hồ.
Chọn đáp án đúng cho nội dung của bài thơ?
A. Cảnh sinh hoạt và làm việc đơn sơ tràn đầy niềm vui và sự sống.
B. Tinh thần lạc quan , niềm tự hào và phong thái ung dung của Bác .
C. Niềm vui được sống giữa cảnh thiên nhiên tươi đẹp của đất nước.
D. Cả A, B,C đều đúng
Vẽ SĐTD tổng kết lại bài học
Ôn lại bài,học thuộc ghi nhớ
Sưu tầm một số câu thơ,bài thơ về tinh thần lạc quan của bác
Soàn bài:Câu cầu khiến
TẠM BIỆT CÁC EM