BÀI GIẢNG MÔN NGỮ VĂN 8

TIẾT : 9-10
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĂN LÂM
TỈNH HƯNG YÊN
Thầy giáo : Phùng Văn Tiêm
Trường THCS Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
( Trích TẮT ĐÈN)
VĂN BẢN:
NGÔ TẤT TỐ
XÃ HỘI VIỆT NAM TRƯỚC NĂM 1945
NỘI DUNG 1:
Tìm hiểu về tác giả Ngô tất Tố về:
Năm sinh, năm mất:
Thân thế:
Sự nghiệp:
Các tác phẩm chính:
- Phong cách nghệ thuật:
Giải thưởng:
I- ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG:
1/Tác giả:


- Ngô Tất Tố (1893- 1954 ), Đông Anh, Hà Nội.
- Nhà nho gốc nông dân.
Có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị.
Là một nhà báo, một nhà văn hiện thực xuất sắc.
Được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT (1996)
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
Mở đầu tác phẩm là không khí căng thẳng, ngột ngạt của làng Đông Xá trong những ngày sưu thuế. Cổng làng đóng lại, công việc cày bừa đình đốn, bọn Lý trưởng, trương tuần chửi bới, quát tháo om sòm; mấy tên cai lệ, lính cơ tay thước, roi song, dây thừng đi tróc người thiếu thuế. Tiếng trống, mõ, tù và inh ỏi, tiếng thét ,tiếng đánh đập, tiếng kêu khóc thảm thiết vang lên như trong một cuộc săn người. Gia đình chị Dậu thuộc loại "nhất nhì trong hạng cùng đinh" nên chị phải chạy vạy ngược xuôi để có tiền nộp suất sưu cho anh Dậu. Bọn nhà giàu chẳng những không cho chồng chị vay mượn mà còn nhiếc móc, đe doạ. Anh Dậu đang ốm cũng bị bọn tay sai xông đến đánh trói, lôi ra đình cùm kẹp. Chị đành phải rứt ruột đem cái Tí, đứa con gái đầu lòng lên bảy tuổi bán cho lão Nghị Quế bên thôn Đoài. Vợ chồng lão giàu có mà keo kiệt, tàn ác, đã lợi dụng tình cảnh khốn cùng của chị, mua cái Tí và cả một ổ chó mà chỉ trả hai đồng bạc! Cộng với mấy hào bán gánh khoai, chị tưởng vừa đủ nộp suất sưu và chồng sẽ được tha về; ngờ đâu, bọn lý dịch lại bắt chị phải nộp cả suất sưu của người em chồng đã chết từ năm ngoái! Thật là cùng đường.
Tóm tắt tác phẩm
Giữa đình làng, tiếng kêu uất ức của chị vang lên thảm thiết. Đêm hôm ấy, người ta cõng anh Dậu rũ rượi như một xác chết ở ngoài đình về trả cho chị. Gọi mãi anh không tỉnh, chị vô cùng hoảng sợ, đau đớn. May sao, nhờ bà con xung quanh xúm đến cứu giúp,
anh Dậu đã tỉnh lại. Một bà lão hàng xóm ái ngại cảnh nhà chị nhịn đói suốt từ hôm qua, mang đến cho chị bát gạo để nấu cháo. Sáng sớm hôm sau khi anh Dậu vừa cố ngồi dậy cầm bát cháo, chưa kịp đưa lên miệng thì tên cai lệ và gã đầy tớ lý trưởng lại xộc vào định trói anh mang đi. Van xin thiết tha cũng không được, chị Dậu đã liều mạng chống lại quyết liệt, đánh ngã cả hai tên tay sai vô lại. Chị bị bắt lên huyện. Lão quan phủ Tư Ân lợi dụng tình cảnh của chị, cho chị tiền và giở trò bỉ ổi. Chị đã kiên quyết cự tuyệt, giằng nắm bạc ném vào mặt hắn và du hắn ngã kềnh. Cuối cùng, để có tiền nộp thuế cho chồng, chị đành gửi con, nhận lời lên tỉnh đi ở vú. Chủ của chị là một quan phủ già, dâm đãng, trong một đêm "tắt đèn" đã mò vào buồng chị…Chị Dậu gạt mạnh bàn tay của lão, vùng chạy ra ngoài sân, giữa lúc trời tối đen như mực "tối như cái tiền đồ của chị"…
NỘI DUNG 2: Tìm hiểu về tác phẩm
( đoạn trích Tức nước vỡ bờ) về:
- Xuất xứ đoạn trích:
Thể loại:
Phương thức biểu đạt:
Nhân vật chính:
Bố cục:
Các sự việc chính – tóm tắt



2. Tìm hiểu chung:
* Đọc –chú thích
a. Xuất xứ: trích chương XVIII tác phẩm “Tắt đèn”

b. Thể loại: tiểu thuyết
c. Phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm
d. Bố cục:
Phần 1 từ đầu đến ... "ngon miệng hay không" => Cảnh chị Dậu chăm sóc chồng
Phần 2 đoạn còn lại => Chị Dậu đương đầu với bọn cai lệ và người nhà lý trưởng
e. Tóm tắt đoạn trích:
Đoạn trích Tức nước vỡ bờ diễn tả không khí căng thẳng, ngột ngạt của một làng quê trong những ngày sưu thuế. Gia đình chị Dậu thuộc loại “nhất nhì trong hạng cùng đinh” của thôn Đoài. Đến ngày nộp sưu thuế, vì đóng sưu chậm nên anh Dậu bị bọn cai lệ đánh. Được bà lão hàng xóm cho vay chút gạo chị Dậu liền nấu cháo cho anh Dậu ăn. Chưa kịp ăn thì bọn cai lệ và người nhà lí trưởng đến đòi thêm tiền sưu của chú Hợi đã chết từ lâu. Chị Dậu từ tốn van xin nhưng chúng vẫn hống hách đòi bắt trói anh Dậu và chửi mắng, đánh chị. Thương chồng và không chịu được nữa, chị Dậu liều mạng đánh chúng một trận.
II. Phân tích
1. Tình thế gia đình chị Dậu
- Giữa vụ sưu thuế căng thẳng : chị Dậu nhà nghèo ; chị Dậu phải bán con, bán chó, bán cả gánh khoai để nộp sưu cho chồng nhưng bọn hào lí lại bắt phải nộp cả suất sưu cho người em chồng đã chết từ năm ngoái.
Bọn tay sai xông đến bắt anh Dậu.

-> Tình cảnh thê thảm, đáng thương.
2. Hình ảnh bọn tay sai
- Cử chỉ, hành động:
+ Sầm sập với roi song, thay thước, dây thừng.
+ Thét, quát, trợn mắt.
+ Bịch luôn vào ngực chị Dậu, tát luôn vào mặt chị.
+ Định đánh anh Dậu.
- Lời lẽ:
+ Mày định nói cho cha mày nghe…
+ Thằng kia, ông tưởng mày chết đêm qua…
+ Không có tiền thì ông dỡ cả nhà mày …
- Thái độ:
+ Bỏ ngoài tai lời van xin;
+ Không mảy may động lòng
-> Hung hăng, hống hách, dã man, thiếu tình người. Đại diện cho giai cấp thống trị nửa thực dân phong kiến.
3. Nhân vật chị Dậu
a. Đối với chồng:
Dịu dàng, lo lắng, chăm sóc, yêu thương chồng.
Hành động quyết liệt để bảo vệ chồng
b. Đối với bọn tay sai:
Lời xưng hô
Thái độ, hành động
Vị thế
Lần thứ nhất
Gọi cai lệ là ông
Xưng là cháu
Là một người thấp kém, nô lệ, bị áp bức. Thái độ nhẫn nhục chịu đựng.
Nghiến hai hàm răng
Túm lấy cổ cai lệ
Nắm cây gậy
Giằng co, đu đẩy với cai lệ
Túm tóc lẳng một cái, ngã nhào ra thềm
Xám mặt
Liều mạng cự lại
Tức quá không thể chịu được
Run run.
Van xin.
Gọi cai lệ là ông
Xưng là tôi
Là một người ngang bằng với cai lệ.
Gọi cai lệ mày
Xưng là bà
Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!
Vị thế cao hơn kẻ thù. Chị đòi giải phóng, đòi công lí. Chị vùng dậy với sức mạnh quật khởi.
Lần thứ hai
Lần thứ ba
3. Nhân vật chị Dậu
a. Đối với chồng:
Dịu dàng, lo lắng, chăm sóc, yêu thương chồng.
Hành động quyết liệt để bảo vệ chồng
b. Đối với bọn tay sai:
Van xin nhẫn nhục “ cháu van ông”
Cảnh cáo “nhà tôi đang đau ốm, ông không được phép hành hạ”
Thách thức “mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem”
Quyết liệt phản kháng.
( Ngôn ngữ đặc sắc, khắc họa nhân vật rõ nét)
-> Tình yêu thương chồng.
=> Sức sống và sức phản kháng của người phụ nữ nông dân.
=> Chị Dậu mộc mạc, khiêm nhường, yêu thương chồng con,,biết nhẫn nhục chịu đựng, nhưng không hoàn toàn yếu đuối chị có tinh thần phản kháng tiềm tàng, có sức sống mạnh mẽ, khi bị đẩy đến bước đường cùng thì dám vùng dậy chống trả quyết liệt.
GV: PHÙNG VĂN TIÊM

Nhận xét của em về nhan đề :
Tức nước vỡ bờ ?
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
- Nhan đề:
+ “Tức nước vỡ bờ” (con giun xéo lắm cũng quằn, già néo đứt dây) là một thành ngữ dân gian. “Tức” chỉ trạng thái bên trong bị dồn nén đầy chặt quá đến mức muốn bung ra. Câu thành ngữ có ý nghĩa chỉ sự chèn ép, áp bức quá sẽ khiến người ta phải vùng lên chống đối phản kháng lại. Câu thành ngữ nêu lên một quy luật của tự nhiên mà lại có ý nghĩa xã hội sâu sắc, thâm thuý vô cùng.
+ Nhan đề ấy cũng thật phù hợp với nội dung ý nghĩa của đoạn trích. Sự áp bức trắng trợn, dã man của bọn tay sai cho chế độ thực dân phong kiến ấy đã buộc người phụ nữ nông dân đầy nhẫn nhịn như chị Dậu phải “vỡ bờ” đứng dậy đấu tranh.
GV PHÙNG VĂN TIÊM
Hễ tức nước thì vỡ bờ
Có áp bức thì có đấu tranh.
Con đường sống của nhân dân lao động chỉ có thể tồn tại khi họ biết tự đứng lên đấu tranh tự cứu lấy mình.
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
1./ Nghệ thuật:
+ Khắc hoạ nhân vật rõ nét.
+ Miêu tả linh hoạt, sống động.
+ Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả, đối thoại đặc sắc.
2./ Ý nghĩa văn bản:
Bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong kiến đương thời.
Tình cảnh khốn cùng của người nông dân và vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam xưa.

GV: PHÙNG VĂN TIÊM
III. TỔNG KẾT:
Giá trị hiện thực
Giá trị hiện thực của đoạn trích được phản ánh qua bức tranh xã hội nước ta trước cách mạng tháng Tám, trong thời kì phong kiến nửa thực dân, đó là một xã hội thối nát, đầy rẫy áp bức bất công đối với người nông dân nghèo khốn khổ. Làng quê nghèo Bắc bộ oằn mình trước những vụ thu thuế quen thuộc thời Pháp thuộc, nó phản ảnh số phận bi thảm của người nông dân, bản chất tàn bạo và vô nhân đạo của giai cấp thống trị. Bằng ngòi bút sắc sảo và chân thực của mình, tác giả đã vẽ lên chân dung vô cùng sống động của một loạt nhân vật, từ vợ chồng lão Nghị Quế, bọn cường hào địa chủ, quan phụ mẫu và bọn tay sai, tất cả đều mang một bản chất tàn ác và đê tiện, vô nhân đạo.
GV: PHÙNG VĂN TIÊM
TIẾT 9 -10 :Văn bản TỨC NƯỚC VỠ BỜ
(Trích “Tắt đèn”- Ngô Tất Tố)

Tóm tắt đoạn trích bằng một đoạn văn (8- 10 câu)
Chuẩn bị làm bài viết văn tự sự số 1.(Xem các đề
Trong SHD /24).
Chuẩn bị B3: Đoạn văn và cahs xây dựng đoạn văn/ shd
tr 22+23
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Vẽ lại hình ảnh Chị Dậu đánh trả tên cai lệ theo tưởng
tượng của em
Hướng dẫn :
Đọc thật kĩ đoạn trích
Tưởng tượng hình ảnh nhân vật.
Có thể tham khảo phim (nếu có điều kiện)
Vẽ và giới thiệu bài vẽ của mình với các bạn trong lớp.