‘’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’
NỘI DUNG: 24
ỨNG ĐỘNG
CHÀO MỪNG CÔ VÀ CÁC BẠN ĐẾN VỚI BÀI THUYẾT TRÌNH CỦA NHÓM 2 LỚP 11KD12
I. KHÁI NIỆM ỨNG ĐỘNG
Ứng động là gì ? Ứng động có những hình thức nào?
- Ứng động: Là hình thức phản ứng của cây trước tác nhân kích thích không định hướng.
- Ứng động bao gồm: Quang ứng động, nhiệt ứng động, thuỷ ứng động, ứng động tiếp xúc, ứng động tổn thương, điện ứng động,..….
VD: cây Tulip (Tulipa) nở vào ban sáng và cụp lại lúc chạng vạng tối
II. CÁC KIỂU ỨNG ĐỘNG
1. Ứng động sinh trưởng
Ứng động sinh trưởng là gì? Cơ sở khoa học của hiện tượng này ?
- Ứng động sinh trưởng là kiểu ứng động, trong đó, các tế bào ở hai phía đối diện nhau của cơ quan (lá, cánh hoa,…) có tốc độ sinh trưởng khác nhau do tác động của các kích thích không định hướng từ ngoại cảnh (ánh sáng, nhiệt độ,…..)
- Cơ sở KH: có sự tham gia của các hocmon thực vật.
Cảm ứng theo ánh sáng
a) Vận động nở hoa
- Ứng động nở hoa: hoa của cây bồ công anh nở lúc sáng và cụp lại lúc chạng vạng tối hoặc lúc ánh sáng yếu. Đó là ứng động dưới tác dụng của ánh sáng
Ngoài ra cũng có một số loài hoa nở vào ban đêm
Hoa dạ hương nở vào ban đêm
Hoa quỳnh nở vào ban đêm
* Giải thích:
- Vận động nở hoa do sự sinh trưởng không đồng đều ở 2 phía cơ quan.
- Liên quan đến sự dẫn truyền Auxin và trạng thái cân bằng hoocmon.
Tăng 30C
Giảm 10C
Cảm ứng theo nhiệt độ
- Hoa nghệ tây nở và cụp do sự biến đổi của nhiệt độ. Đây là kiểu ứng động dưới tác động của nhiệt độ
a) Vận động nở hoa
Video về hoa nghệ tây nở và cụp do sự biến đổi nhiệt độ
Vận động nở hoa
Quan sát hiện tượng xảy ra ở cây khi có ngoại lực tác động vào?
 Lá cụp lại là do sự va chạm cơ học từ mọi hướng.
 Thay đổi sức trương nước ở 2 phía của thể gối không giống nhau  lá cụp lại
II. CÁC KIỂU ỨNG ĐỘNG:
2. Ứng động không sinh trưởng:
Vận động tự vệ của cây trinh nữ:
Giải thích hiện tượng lá cụp xuống?
- Giải thích:
+ Sự giảm sức trương của thể gối ở cuống lá và gốc lá chét.
+ Vận chuyển ion K+ ra khỏi không bào gây mất H2O → P thẩm thấu giảm.
=> Sự vận động tự vệ ở cây trinh nữ liên quan đến sức trương của nước.
II. CÁC KIỂU ỨNG ĐỘNG:
2. Ứng động không sinh trưởng:
Vận động bắt mồi ở cây ăn côn trùng:
Các loại lá cây trên có hiện tượng gì?
- Hiện tượng: Lá biến dạng để bắt côn trùng.
Cơ chế bắt mồi của các loại lá trên diễn ra như thế nào?
- Cơ chế:
+ Khi con mồi chạm vào lá, lực trương nước giảm → Các gai, tua, lông cụp, nắp đậy lại giữ chặt con mồi.
+ Các tuyến trên các lông của lá tiết enzim phân giải prôtêin của con mồi.
=> Vận động bắt mồi của thực vật là nhờ sức trương nước của tế bào.
- Ứng động không sinh trưởng: Là kiểu ứng động không có sự phân chia và lớn lên của TB.
- Chỉ liên quan đến sức trương của nước, xảy ra sự lan truyền kích thích, có phản ứng nhanh ở các miền chuyên hoá của cơ quan.
- Là vận động cảm ứng mạnh mẽ do các chấn động, va chạm cơ học.
II. CÁC KIỂU ỨNG ĐỘNG:
2. Ứng động không sinh trưởng:
Khái niệm ứng động không sinh trưởng:
 Phân biệt ứng động sinh trưởng và ứng động không sinh trưởng ?
Vậy như thế nào là ứng động không sinh trưởng ?
15
PHT: Phân biệt ứng động sinh trưởng và ứng động không sinh trưởng
Là vận động không có sự phân chia và lớn lên của các tế bào của cây
Là vận động có sự phân chia và lớn lên của các tế bào của cây
Chấn động, va chạm cơ học
Nhiệt độ, ánh sáng.
Do sự thay đổi sức trương nước của tế bào chuyên hóa
Do sự sinh trưởng không đều của các tế bào 2 phía kích thích
không
Có
Ứng động ở thực vật có vai trò và được ứng dụng như thế nào?
- Vai trò: Giúp thực vật thích nghi đa dạng với sự biến đổi của môi trường như ánh sáng, nhiệt độ,.… đảm bảo tồn tại và phát triển theo nhịp độ sinh học.
- Ứng dụng:
+ Với cây nhập nội cần đảm bảo nhiệt độ, ánh sáng cho quá trình ra hoa.
+ Có thể thúc đẩy nhanh hoặc kìm hãm chồi, hạt ngủ thêm hoặc thức sớm theo nhu cầu con người.
II. CÁC KIỂU ỨNG ĐỘNG:
3. Vai trò của ứng động:
 Đây là hình thức vận động nào? Muốn bảo quản khoai tây để ăn người ta phải làm gì?
Biện pháp bảo quản khoai tây bằng cát khô rất có hiệu quả. Sau khi bảo quản 5 tháng, củ không bị mọc mầm, không bị teo tóp do mất nước, tỷ lệ hao hụt dưới 10%
Câu 1: Hiện tượng cụp lá ở cây trinh nữ khi có vật đụng vào nó được gọi là:
ứng động sức trương.
ứng động tiếp xúc và hoá ứng động.
ứng động tổn thương.
hoá ứng động.
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 2: Sự vận động bắt mồi của cây gọng vó là:
ứng động sức trương.
ứng động tiếp xúc và hoá ứng động.
ứng động tổn thương.
thuỷ ứng động.
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 3: cơ sở tế bào của hướng động và ứng động sinh trưởng như sau:
A. ứng động sinh trưởng: không có sự phân chia và lớn lên các tế bào. Hướng động: tốc độ sinh trưởng của các tế bào nhanh.
B. ứng động sinh trưởng: tốc độ sinh trưởng của các tế bào nhanh. Hướng động: không có sự phân chia và lớn lên các tế bào.
C. hướng động và ứng động sinh trưởng: giống nhau về tốc độ sinh trưởng của các tế bào ở hai phía đối diện cơ quan.
D. hướng động và ứng động sinh trưởng: giống nhau đều do sự sai khác trong tốc độ sinh trưởng của các tế bào ở hai phía đối diện cơ quan.
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 4: Nguyên nhân của sự đóng mở khí khổng là do:
biến động hàm lượng khí CO2 trong tế bào khí khổng.
biến động hàm lượng khí O2 trong tế bào khí khổng.
biến động hàm lượng H2O trong tế bào khí khổng.
biến động hàm lượng khí nitơ trong tế bào khí khổng.
BÀI TẬP CỦNG CỐ