CHÍ
Nam Cao
PHÈO

KHỞI
ĐỘNG

Em hãy ghi lại cách hiểu của
em về những từ sau? Nhận
xét ý nghĩa chung của chúng

Tha hóa

Con quỷ

Mồ côi

Cô lập

Bần
cùng

Tha hóa

Con quỷ

Cô lập

Các từ ngữ mang tính
chất châm biếm, thể hiện
sự tột cùng đau khổ của
con người lại xuất hiện ở
một người, bị áp đặt bởi

Mồ côi

Bần
cùng

những định kiến xã hội.

01
MỤC
TIÊU BÀI
HỌC

02

Học sinh xác định cốt truyện, trật tự kể
chuyện và tác dụng của việc thay đổi trật tự kể

Học sinh phân loại được điểm nhìn trần thuật
trong đoạn mở đầu, nhận xét về tương quan, sự
dịch chuyển giữa các điểm nhìn và chỉ ra
những nét đặc sắc trong cách mở đầu.

03

Học sinh phân tích diễn biến tâm trạng của
Chí Phèo từ sáng hôm sau gặp Thị Nở cho tới
khi bị Thị Nở từ chối

04

Học sinh chỉ ra được thái độ của người kể
đối với Chí Phèo và Thị Nở qua hệ thống
điểm nhìn và lời kể

MỤC
TIÊU BÀI
HỌC

05

Học sinh nhận xét về điểm nhìn và giọng
điệu trần thuật ở đoạn kết và phân tích ý
nghĩa cái chết của Chí Phèo

06

Học sinh so sánh và nhận xét về đoạn kết
của hai truyện Chí Phèo và Vợ nhặt

07

Học sinh hệ thống hóa những nét đáng chú ý
trong nghệ thuật kể chuyện của Nam Cao ở
phương diện: Người kể chuyện, điểm nhìn và

MỤC
TIÊU BÀI
HỌC

lời trần thuật
Học sinh vận dụng viết kết nối với đọc về một

08 chi tiết đặc sắc trong tác phẩm
09

Học sinh liên hệ đến các vấn đề về lòng yêu
thương, sự sẻ chia, xã hội nửa thực dân phong
kiến áp bức, bất công, cách nhìn nhận và đánh
giá con người,…

HÌNH
THÀNH
KIẾN
THỨC

NHIỆM VỤ
●HS đọc các thông tin về tác giả Nam Cao
và đọc văn bản, trong khi đọc HS hoàn
thành phiếu học tập về tác giả và nội dung
truyện
●Thời gian: 20ph

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Tên thật là Trần Hữu Tri (Bút danh Nam Cao là ghép
tên tổng Cao Đà, huyện Nam Sang)
- Quan điểm sáng tác: Văn học phải phản ánh hiện thực,
phải dựa trên tinh thần nhân đạo chủ nghĩa, phải phản
ánh nỗi khốn khổ, cùng quẫn của nhân dân lao dộng.
- Sáng tác của Nam Cao thường đặt ra các vấn đề xã hội
có ý nghĩa to lớn, thể hiện tính triết lý sâu sắc về con
người
Nam Cao (1917 – 1951)

I. Tìm hiểu chung
2. Tác phẩm

* Bối cảnh của truyện là nông
thôn Việt Nam trước Cách mạng
tháng Tám năm 1945. Nam Cao
đã lấy nguyên mẫu tại làng Đại
Hoàng.

* Nhan đề
Truyện ban đầu được Nam Cao
đặt tên là “Cái lò gạch cũ”, khi ra
mắt độc giả lần đầu năm 1941,
NXB tự đổi thành “Đôi lứa xứng
đôi”. Sau này, Nam Cao đặt lại
tên là “Chí Phèo”.

II. Đọc hiểu văn bản
1. Cốt truyện và trật tự kể chuyện

* Cốt truyện

Năm 20 tuổi, Chí làm
canh điền cho Lí Kiến

Sau 7,8 năm ở tù về,
Chí thay đổi nhân hình,
nhân tính

4

2
1
Chí Phèo mồ côi sinh ra ở
cái lò gạch cũ

Bị Thị Nở từ chối, Chí Phèo
chìm trong hơi rượu, kết liễu Bá
Kiến và chính mình

3
Bá Kiến ghen tuông đẩy Chí vào tù

Chí gặp Thị Nở và khát
khao làm người lương
thiện

6

5

II. Đọc hiểu văn bản
1. Cốt truyện và trật tự kể chuyện
* Trật tự kể
Chí Phèo mồ côi sinh ra ở
cái lò gạch cũ
chuyện

2
1
Chí Phèo chửi làng Vũ
Đại…

Bị Thị Nở từ chối, Chí Phèo
chìm trong hơi rượu, kết liễu Bá
Kiến và chính mình

Vợ bá Kiến dụ dỗ Chí, Bá Kiến
ghen tuông đẩy Chí vào tù

4

3
Lớn lên, Chí làm thuê
cho bá Kiến
Chí gặp Thị Nở, nảy sinh
tình cảm và khát khao làm
người lương thiện

6

5

II. Đọc hiểu văn bản
1. Cốt truyện và trật tự kể chuyện

Quá khứ
Mở đầu
bằng hiện
tại

- Gợi dẫn về quá khứ: Hắn đã được
sinh ra và trở thành người như hiện
tại ra sao.

Kết thúc thực
tại phũ phàng.

- Chí vừa đi vừa chửi trong bộ

- Chí Phèo bị thị Nở cự tuyệt, Chí

dạng của kẻ say.

đến nhà Bá Kiến giết chết Bá Kiến
và kết liễu cuộc đời mình.

NHIỆM VỤ
● HS đọc đoạn mở đầu và thực
hiện bảng theo điểm nhìn trần
thuật và nhận xét
● Hình thức tổ chức: Nhóm đôi,
nhóm lớn hoặc làm cá nhân
● Thời gian: 20ph

II. Đọc hiểu văn bản
2. Tìm hiểu:
2.1. Phân loại điểm nhìn trần thuật
trong đoạn mở đầu

Điểm nhìn từ người kể chuyện

Điểm nhìn bên trong

Điểm nhìn từ Chí Phèo

Điểm nhìn bên ngoài

Điểm nhìn từ dân làng

- Điểm nhìn từ người kể chuyện
“Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi. Bắt
đầu hắn chửi trời….Rồi hắn chửi đời…”

=> Điểm nhìn người kể chuyện tái hiện bi kịch của Chí Phèo

- Điểm nhìn từ Chí Phèo

“ Tức thật! Ồ thế này thì tức thật! Tức chết đi được mất!
… Mẹ kiếp! Thế thì có phí rượu không?”
=> Tiếng chửi thể hiện sự bất mãn, đau đớn, ít nhiều ý thức được sự bạc
bẽo, phũ phàng với cuộc đời.

- Điểm nhìn từ dân làng Vũ Đại

“Chắc nó trừ mình ra!”

=> Điểm nhìn của dân làng Vũ Đại cho thấy được sự e
dè, thờ ơ và muốn né tránh tiếng chửi của Chí.

=> Ngôn ngữ kể chuyện, trần thuật, xây dựng chân dung nhân vật đặc
sắc, tạo nên một đoạn văn đa giọng điệu. Giọng điệu nhà văn phong
phú biến hoá, lúc tách bạch, lúc đan xen. Nhà văn như muốn tái hiện sự
cô độc, bi kịch bị loại ra khỏi xã hội loài người của Chí.

Nhiệm vụ
Vấn đề 1.
Hình ảnh
anh Chí
lương thiện

Vấn đề 2.
Anh Chí
lương thiện
trở thành Chí
Phèo

Vấn đề 3.
Chí Phèo
gặp Thị Nở
và sự hồi
sinh của Chí

Vấn đề 4.
Chí Phèo
bị Thị Nở
từ chối

II. Đọc hiểu văn bản
2.2. Nhân vật Chí Phèo

Vấn đề 1. Hình ảnh anh Chí lương thiện
- Tìm những chi tiết miêu tả hình ảnh, suy nghĩ của Chí trong quá
khứ trước khi đi tù trở về? (Hoàn cảnh, công việc, tính cách, ước
mơ) – HS có thể vẽ hoặc tái hiện chân dung nhân vật
- Qua những chi tiết đó em có nhận xét gì về nhân vật Chí Phèo
- Đọc đoạn văn “Hồi ấy hắn hai mươi … chứ yêu đương gì” và
cho biết lời và điểm nhìn của người kể chuyện thể hiện thái độ
như thế nào đối với Chí Phèo?

* Trước khi đi ở tù:

- Sinh ra mồ côi.
- Khi trưởng thành: 
+ Chăm chỉ làm ăn (làm thuê cho nhà Lí Kiến) và có
một ước mơ nhỏ nhoi, bình dị
+ Ý thức về lòng tự trọng rất cao.
=> Chí là người nông dân lương thiện, hiền lành.

* Sau khi ở tù về:
- Ngoại hình: “Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn,
cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai mặt gườm gườm trông
gớm chết. Hắn mặc quần nái đen với cái áo Tây vàng. Cái
ngực phanh đầy những nét trạm trổ rồng phượng với một
ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế”. 
“…Cái mặt hắn không trẻ mà cũng không già; nó
không còn phải là mặt người: nó là mặt một con vật lạ,
- nhìn mặt những con vật có bao giờ biết tuổi? nó vằn
dọc vằn ngang, không thứ tự, biết bao nhiêu là sẹo, vết
những mảnh chai của bao nhiêu lần ăn vạ kêu làng.” 

Vì sao Chí Phèo có sự thay đổi như vậy?

- Nguyên nhân : 
+ Trực tiếp: Sự ghen tuông vô lí của Lý Kiến, nhà tù thực
dân độc ác tàn bạo…
+ Sâu xa: lòng tự trọng, bản chất lương thiện của Chí
ko được xã hội lúc bấy giờ đón nhận.

=> Chí bị tha hoá cả nhân hình lẫn nhân tính, trở
thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại.

* Chí Phèo gặp Thị Nở và sự hồi sinh:

- Bối cảnh: họ gặp nhau trong một đêm trăng sáng, bên vườn chuối cạnh bờ
sông. Nửa đêm, Chí ốm thị Nở dìu hắn vào trong lều.
- Bắt đầu bằng trạng thái tỉnh rượu

+ Chí cảm nhận âm thanh cuộc sống:
tiếng chim hót ngoài kia sao vui vẻ quá,
tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi
cá, tiếng người đi chợ về,… những âm
thanh ấy ngày nào chả có, vậy mà hôm
nay Chí mới nhận ra.

+ Nhận thức cuộc đời mình trong quá khứ, thực tại, tương lai.
“ Hắn nao nao buồn”, nhớ về những ngày
“rất xa xôi”…hắn thấy hắn già mà vẫn
còn cô độc…. Ngoài bốn mươi tuổi đầu…
đói rét và ốm đau.”.
-> Chí đã bắt đầu hồi sinh.

- Đón nhận bát cháo của thị Nở:

+ Ngạc nhiên vì lần đầu tiên được người ta cho… lần đầu
tiên có được sự quan tâm từ người khác, có được cái ăn mà
không phải cướp bóc, doạ nạt. Rồi mắt hắn “ươn ướt” bởi
“ đời hắn chưa bao giờ được săn sóc bởi một tay đàn bà”
+ Thị Nở đã khiến Chí “ăn năn”, “thấy lòng thành trẻ con” và
“muốn làm nũng với thị như với mẹ”

+ Khát khao hoàn lương:

“Trời ơi! Hắn thèm lương thiện, hắn
muốn làm hoà với mọi người biết bao”. 
+ Khát khao tình yêu, hạnh phúc gia đình: “ Giá cứ thế
này mãi thì thích nhỉ”, “ hay mình sang đây ở với tớ
một nhà cho vui”

Qua cuộc gặp gỡ với thị Nở, sự đón nhận bát cháo
hành…Nhà văn khẳng định sức sống bất diệt của
“thiên lương”. Lương thiện, khát khao hạnh phúc gia
đình là bản tính tự nhiên, tốt đẹp của con người mà
không thế lực bạo tàn nào có thể huỷ diệt

* Chí Phèo bị Thị Nở từ chối

- Thị Nở đã “trút vào mặt hắn tất cả lời của bà cô”

+ Hắn “ngẩn người” và “cứ ngồi ngẩn mặt, không nói gì”
-> Chí ngạc nhiên rồi thất vọng. Thất vọng nhưng chưa
tuyệt vọng bởi “hắn lại như hít thấy hơi cháo hành”

+ Bị thị Nở “gạt ra, lại giúi thêm cho hắn một cái”: “hắn nhặt
một hòn gạch vỡ toan đập đầu….” Hắn cứ thấy thoang thoảng
hơi cháo hành”… “càng uống lại càng tỉnh ra”…

- Trong cơn vật vã, đau đớn Chí phèo đã xách dao ra đi. Chí định
đến nhà thị Nở. Nhưng Chí đã quên rẽ vào nhà thị Nở. Hắn đã đến
nhà Bá Kiến. Chí đã giết chết bá Kiến đòi quyền làm người lương
thiện….

“Tao muốn làm người lương thiện”…
“Không được! Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào
cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này?
Tao không thể là người lương thiện nữa. Biết
không! Chỉ có một cách.. biết không! Chỉ còn một
cách là… cái này! Biết không!...”

=> Thái độ của nhà văn với nhân vật

Bày tỏ niềm cảm thông sâu sắc với người nông dân bị đẩy vào
đường cùng.
Lên án gay gắt những thế lực tàn bạo đã gây nên tấn bi kịch đau
thương cho người lao động.

NHIỆM VỤ
HS đọc đoạn kết truyện, lựa chọn nhiệm vụ 1 hoặc 2 để giải quyết vấn đề. Sau
đó sử dụng kĩ thuật BUS STOP để mỗi nhóm tự trình bày nội dung đã tìm hiểu

Nhiệm vụ 1
Nhận xét về điểm nhìn và giọng điệu trần
thuật ở đoạn kết của truyện khi Chí Phèo
tìm đến nhà bá Kiến lần cuối và phản ứng
của dân làng Vũ Đại về cái chết của hai
nhân vật. Phân tích ý nghĩa cái chết của
Chí Phèo

Nhiệm vụ 2
So sánh đoạn kết của
hai truyện ngắn Chí
Phèo và Vợ nhặt

II. Đọc hiểu văn bản
2.3. Đoạn kết truyện

+ Điểm nhìn của người kể chuyện “Trời nắng lắm, nên
đường vắng. Hắn cứ đi, cứ chửi, cứ dọa giết “nó”, và cứ đi.
Bây giờ đến ngõ nhà cụ Bá. Hắn xông xông đi vào.” “Hắn rút
dao ra xông vào….. Ở cổ hắn, thỉnh thoảng máu vẫn còn ứ
ra.”

+ Điểm nhìn của người dân làng Vũ Đại: Cả làng Vũ Ðại
nhao lên. Họ bàn tán rất nhiều về vụ án không ngờ ấy. Có
nhiều kẻ mừng thầm. Không thiếu kẻ mừng ra mặt. Có người
nói xa xôi: “Trời có mắt đấy, anh em ạ!”. Người khác thì nói
toạc ra: “Thằng nào chứ hai thằng ấy chết thì không ai tiếc!
Rõ thật bọn chúng nó giết nhau, nào có phải cần đến tay
người khác đâu”. Mừng nhất là bọn hào lý ở trong làng.

+ Điểm nhìn của người dân làng Vũ Đại: Họ tuôn đến hỏi
thăm, nhưng chính là để nhìn lý Cường bằng những con mắt
thỏa mãn và khiêu khích. Ðội Tảo, không cần kín đáo, nói
toang toang ngay ngoài chợ, trước mặt bao người: “Thằng
bố chết, thằng con lớp này không khỏi người ta cho ăn bùn”.
Ai chả hiểu “người ta” đó là chính ông. Bọn đàn em thì bàn
nhỏ: “Thằng mọt già ấy chết, anh mình nên ăn mừng”.
Những người biết điều thì hay ngờ vực, họ chép miệng nói:
“Tre già măng mọc, thằng ấy chết, còn thằng khác, chúng
mình cũng chẳng lợi tí gì đâu...”.

+ Điểm nhìn của người dân làng Vũ Đại: Điểm nhìn của
người kế chuyện trong trường hợp này chủ yếu là điểm nhìn
bên ngoài, không có phán quyết chắc chắn nào về những gì
diễn ra trong suy nghĩ của nhân vật.
 Điều này tạo cho người đọc một khoảng tự do để suy ngẫm
về cái chết của Chí Phèo.

- Giọng điệu: Tự nhiên, sinh động, sử dụng
khẩu ngữ quần chúng, mang hơi thở đời sống.
Ngôn ngữ kể chuyện vừa là ngôn ngữ của tác
giả, vừa là ngôn ngữ của nhân vật, nhiều giọng
điệu đan xen, tạo nên một thứ ngôn ngữ đa thanh
đặc sắc.

Chí Phèo

Vợ nhặt

 
 

Chí Phèo

Vợ nhặt

Cái chết của Chí Phèo, Bá Kiến Hiện lên trong tâm trí anh Tràng
và hình ảnh cái lò gạch cũ hiện là hình ảnh đoàn người đói và lá
lên trong tâm trí của thị Nở với cờ đỏ.
suy nghĩ “Nói dại, nếu mình
chửa, bây giờ hắn chết rồi thì
làm thế nào”?

Giống nhau

Kết thúc theo hướng mở, độc đáo.

 
Khác nhau

Chí Phèo

Vợ nhặt

Mở ra bi kịch mới: Nếu Thị Nở có con với Hình ảnh đoàn người đói và lá cờ đỏ gợi mở
Chí Phèo, số phận của đứa trẻ sẽ lặp lại về một tương lai tươi sáng cho tất cả các
những đau khổ, bất hạnh của bố mẹ. Gợi liên nhân vật. Đánh thức một điều gì đó thật mới
tưởng về cái vòng luẩn quẩn của bi kịch Chí mẻ bên trong Tràng. Anh đã bắt đầu bước
Phèo: Chí Phèo chết đi nhưng bi kịch Chí gần hơn với con đường cách mạng, bắt đầu
Phèo vẫn còn đó, áp bức, bạo tàn vẫn còn thì có những nhận thức về hành động của bản
vẫn còn những cảnh đời khốn cùng như Chí. thân.
→ Chỉ có đi theo cách mạng, đứng lên đấu
tranh chống lại cái bạo tàn, áp bức mới có
thể bảo vệ được hạnh phúc và sự bình yên
của những người thân yêu.

III. Tổng kết
1. Đặc sắc trong cách kể chuyện của
Nam Cao

Điểm nhìn có sự thay đổi
linh hoạt, luân phiên.
điểm nhìn của người kể
chuyện/ điểm nhìn của
nhân vật; điểm nhìn bên
ngoài và điểm nhìn bên
trong, nghệ thuật miêu tả
tâm lí nhân vật.
Điểm nhìn

Người kể
chuyện

Người kể chuyện ở ngôi thứ ba –
người kể chuyện toàn tri, thể hiện
cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật.
Giọng điệu kể đa thanh

Lời trần thuật

Kể truyện linh hoạt tự nhiên
phóng túng mà vẫn nhất
quán, chặt chẽ, đảo lộn trình
tự thời gian, mạch tự sự có
những đoạn hồi tưởng, liên
tưởng tạt ngang…

2. Giá trị nội dung.

Truyện thể hiện giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc

LUYỆN
TẬP

VIẾT KẾT NỐI VỚI
ĐỌC
● Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình
bày suy nghĩ của bạn về chi tiết bát cháo
hành của thị Nở trong truyện ngắn Chí
Phèo.

TIÊU CHÍ

CẦN CỐ GẮNG

ĐÃ LÀM TỐT

RẤT XUẤT SẮC

(0 – 4 điểm)

(5 – 7 điểm)

(8 – 10 điểm)

Hình thức

1 điểm

2 điểm

3 điểm

(3 điểm)

Bài làm còn sơ sài, trình Bài làm tương đối đẩy đủ, chỉn Bài làm tương đối đẩy đủ,
bày cẩu thả

chu

chỉn chu

Sai lỗi chính tả

Trình bày cẩn thận

Trình bày cẩn thận Chuẩn

Sai kết cấu đoạn

Chuẩn kết câu đoạn

kết câu đoạn

Không có lỗi chính tả

Không có lỗi chính tả
Có sự sáng tạo

Nội dung

1 – 4 điểm

5 – 6 điểm

(7 điểm)

Nội dung sơ sài mới dừng Nội dung đúng, đủ và trọng tâm

7 điểm
Nội dung đúng, đủ và trọng

lại ở mức độ biết và nhận Có ít nhất 1 – 2 ý mở rộng nâng tâm
diện

cao

Có ít nhất 1 – 2 ý mở rộng
nâng cao Có sự sáng tạo

Điểm

 

TỔNG

 

 

 

THAM KHẢO
Cháo hành vốn là một món ăn bình thường, nếu không nói là xoàng xĩnh, lại được
nấu bởi sự vụng về của người đàn bà thô kệch, xấu xí là Thị Nở thì lại càng tầm
thường đến mức nào. Thế nhưng, đối với Chí Phèo, thứ vật chất tầm thường ấy lại là
một thứ lớn lao, đáng trân trọng. Bởi chính bát cháo hành đã khiến hắn yêu và khao
khát được yêu. Khơi dậy niềm khát vọng sống lên đến cực điểm của Chí lúc này. Bát
cháo hành không còn là bát cháo thông thường mà trở thành bát cháo của tình
thương người và thức tỉnh lương tri con người. Khi đón nhận bát cháo hành từ tay
Thị Nở. Đầu tiên, hắn ngạc nhiên. Ngạc nhiên vì lần đầu tiên được người ta cho ăn,
ngạc nhiên vì có được sự quan tâm từ người khác, có được cái ăn mà không phải
cướp bóc, doạ nạt. Rồi mắt hắn “ươn ướt”. Có gì đó như là chút ăn năn, hối hận
trong lòng hắn. Hắn khóc vì nhận được tình thương từ người khác, khóc với niềm hi
vọng cái tương lai cô độc kia sẽ không còn nữa, hắn khóc vì hắn tin rằng mình vẫn
còn cơ hội để làm lại cuộc đời. Bát cháo như một động lực thúc đẩy những cảm xúc
vốn đã chết lặng từ lâu trong Chí.

VẬN
DỤNG
LIÊN HỆ