-Hãy kể một sự giúp đỡ
mà em đã từng dành
cho ai đó, hoặc em đã
từng được đón nhận ?

- Thạch Lam-

1. Đọc- chú thích
a. Đọc
Gv gọi HS đọc trước lớp, các bạn còn lại lắng nghe và đánh giá bài
đọc của bạn dựa theo mẫu bảng sau:
BẢNG KIỂM KĨ NĂNG ĐỌC
ĐẠT
Đọc to, rõ ràng, trôi chảy
Đọc đúng, không thêm từ, bớt từ.
Tốc độ, âm lượng đọc phù hợp.
Giọng đọc diễn cảm, thể hiện được cảm xúc
của nhân vật.

CHƯA ĐẠT

1. Đọc- chú thích
b. Chú thích
- Hanh: thời tiết khô và hơi lạnh
- Hỏa lò: lò than nhỏ để đun nấu hoặc để sưởi ấm
- Vỉ buồm: tấm cói đan dùng để đậy hoặc lót rổ, thúng.
- Vú già: cách gọi người phụ nữ có tuổi, đã từng đi ở để cho trẻ bú
trong xã hội cũ.
- Áo vải thâm:….
- Đánh khăng:….
- Đánh đáo:…….
- Guốc:…………

2. Tìm hiểu chung

Nhiệm vụ 1:
Nêu những hiểu biết
về tác giả Thạch
Lam
Hoạt động cá nhân

Nhiệm vụ 2:
Xác định xuất xứ,
thể loại, ngôi kể,
PTBĐ

Thảo luận theo cặp

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Tên khai sinh: Nguyễn Tường Vinh.
- Quê : Hà Nội, thuở nhỏ sống ở quê ngoại
(Hải Dương)
- Sở trường: truyện ngắn, tùy bút...
- Phong cách sáng tác:
+ Giàu cảm xúc, lời văn bình dị, đậm chất thơ

Thạch Lam
(1910-1942)

+ Yêu thương, trân trọng đối với thiên nhiên,
con người, cuộc sống.

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
- Xuất xứ: In lần đầu trong tập truyện ngắn “Gió đầu
mùa”, 1937
- Thể loại: truyện ngắn
- Ngôi kể: ngôi thứ 3
- PTBĐ: Tự sự, kết hợp miêu tả, biểu cảm

Người kể chuyện: người kể giấu mình  ngôi thứ 3
Nhân vật: Sơn, Lam, Hiên, mẹ Hiên, mẹ Sơn, những
đứa trẻ nghèo, vú già.

Mẹ nhắc nhở hai chị em và ôm hai chị em vào lòng.
Sơn ngủ dậy, thấy thời tiết đã trở lạnh, cậu xúc động khi nghe mẹ và vú già
nhắc tới em Duyên đã mất.
Lúc ăn cơm, nghe vú già nói, Sơn và Lan sợ bị mẹ mắng nên đi tìm Hiên đòi
áo mà không gặp.
Sơn và Lan thấy Hiên không có áo ấm mặc nên đã về nhà lấy chiếc áo bông cũ
tặng Hiên.
Sơn được mẹ mặc cho quần áo ấm rồi cùng chị Lan ra chợ chơi cùng những
đứa trẻ nghèo.
Quay về, Sơn và Lan thấy mẹ Hiên mang áo sang trả, mẹ Sơn cho mẹ Hiên vay
tiền mua áo cho con

Sơn ngủ dậy, thấy thời
tiết đã trở lạnh, cậu
xúc động khi nghe mẹ
và vú già nhắc tới em
Duyên đã mất.
Mẹ nhắc nhở hai
chị em và ôm hai
chị em vào lòng.

Sơn được mẹ mặc
cho quần áo ấm rồi
cùng chị Lan ra chợ
chơi cùng những
đứa trẻ nghèo.
Quay về, Sơn
và Lan thấy
mẹ
Hiên
mang áo sang
trả, mẹ Sơn
cho mẹ Hiên
vay tiền mua
áo cho con

Dượng
Bảy thấy
ngã
Sơn
và Lan
xuốngkhông
trongcótrận
Hiên
áo
đánh
ấm
mặc ởnên Xuân
đã về
Lộc,lấy
trênchiếc
đường
nhà
áo
tiến vàocũ
Sài Gòn.
bông
tặng
Hiên.

Lúc ăn cơm, nghe vú già nói,
Sơn và Lan sợ bị mẹ mắng nên đi
tìm Hiên đòi áo mà không gặp.

Phần 1: Buổi sáng
mùa đông ở nhà Sơn,
cậu được mặc quần áo
ấm, nghe mẹ và vú già
nhắc tới em Duyên

Phần 2: Sơn và chị
Lan ra chợ chơi với
những đứa trẻ
nghèo và mang cái
áo bông cũ tặng
Hiên

Phần 3: Sơn và chị sợ
mẹ mắng nên đi tìm
Hiên đòi áo mà không
gặp, mẹ Sơn trò
chuyện với mẹ Hiên
và hai chị em Sơn

a. Buổi sáng khi ở nhà
- Hành động: ngủ dậy, còn nằm trong chăn chưa muốn bước
xuống
- Cảm nhận sự thay đổi của thiên nhiên, trời đất lúc giao mùa.
- Cảm xúc: nghe mẹ và vú già nhắc về chuyện của em Duyên
 xúc động.
- Mặc quần áo ấm áp, ngồi sưởi.
 Gia đình khá giả, cuộc sống sung sướng, no đủ
 Tâm hồn tinh tế, giàu tình cảm.

b. Khi ra chợ chơi
- Thân mật chơi đùa với lũ trẻ nghèo,
không tỏ ra kiêu kì.
 Thân thiện, chan hòa.
 Không phân biệt giàu nghèo, giai
cấp, địa vị, tầng lớp.
- Hỏi chuyện Hiên, thấy Hiên lạnh, không áo ấm  tặng Hiên
chiếc áo bông cũ.
- Sơn thấy “ấm áp, vui vui” khi đem chiếc áo bông cũ cho Hiên.
 Biết yêu thương, chia sẻ, giúp đỡ người khác.

c. Khi trở về nhà
- Lo lắng, sợ mẹ mắng.
- Vội vàng bỏ ăn, đi tìm Hiên đòi lại áo nhưng không gặp.
- Khép nép bước vào nhà.
Cúi đầu, im lặng, nép sau lưng chị.
 Tâm lí hồn nhiên, trong sáng, rất trẻ thơ.
 Sơn là đứa trẻ ngoan, biết phân biệt đúng sai.
 Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật.

Có ý kiến cho rằng:
Hành động đi đòi áo
của Sơn và Lan làm
cho người đọc mất
thiện cảm đối với nhân
vật. Em có đồng ý
không? Vì sao?

a

Chị Lan và những đứa trẻ nghèo

- Chị Lan: là cô bé ngây thơ, trong sáng, giàu lòng yêu thương.
- Những đứa trẻ nghèo:
+ Cúc, Xuân, Tý, Túc: mặc bộ quần áo nâu bạc, vá nhiều chỗ,
môi tím lại, da thịt thâm đi vì lạnh.
+ Cái Hiên: manh áo tả tơi, hở cả lưng và tay, đứng co ro.
 Những đứa trẻ nghèo khó, vất vả, đáng thương, bất hạnh.
 Vẫn giữ được nét trong sáng, hồn nhiên…

b

Hai người mẹ: mẹ của Sơn và mẹ của Hiên

* Mẹ của Hiên:
- Người mẹ nghèo khổ, mò cua bắt
ốc, không đủ tiền may áo cho con.
- Cách ứng xử:
 Hành động: mang trả áo
 Lời nói: Tôi biết cậu ở đây đùa, nên tôi phải vội vàng mang lại đây
trả mợ.
 Xưng hô: Tôi- cậu- mợ; bẩm- cháu
 Người mẹ nghèo nhưng khéo léo, có lòng tự trọng, dạy con “đói cho
sạch, rách cho thơm”.

b

Hai người mẹ: mẹ của Sơn và mẹ của Hiên

* Mẹ của Sơn:
- Giàu có, thuộc tầng lớp trung lưu.
- Cách ứng xử:
 Với mẹ con Hiên: hỏi han hoàn cảnh, cho vay 5 đồng để
mẹ Hiên may áo cho con.
 Nhân hậu, tế nhị
 Với các con: không tự tiện lấy áo cho người khác mà
phải xin phép, vui vì con biết chia sẻ, giúp đỡ người
khác.
 Vừa nghiêm khắc, vừa yêu thương

• Cách chia sẻ yêu thương
- Yêu thương trao đi có thể là vật chất, hoặc
niềm vui tinh thần…nhưng cần thật lòng.
- Cách trao yêu thương cũng rất quan trọng,
không để người nhận chạnh lòng

• Cách đón nhận yêu thương
- Đón nhận yêu thương với thái độ trân trọng,
biết ợn tấm lòng người trao.
- Giữ gìn, nâng niu và có những thái độ, hành
động phù hợp với món quà đó.

1. Nghệ thuật
- Cách kể chuyện nhẹ nhàng, tinh tế, theo dòng
cảm xúc của nhân vật.
- Nhân vật được xây dựng qua nhiều phương
diện như hành động, lời nói và tinh tế miêu tả
tâm lí nhân vật
- Tình huống đặc sắc, có những chi tiết truyện
giàu ý nghĩa.

2. Nội dung
- Khắc hoạ những con người nơi làng quê
nghèo khó, có lòng tự trọng và những người có
điều kiện sống tốt hơn biết yêu thương, sẻ chia.
- Đề cao tinh thần nhân văn, đồng cảm, sẻ chia
giúp đỡ nhưng con người bất hạnh, thiệt thòi.

Giống nhau
- Đều là những cô bé có hoàn cảnh đáng thương,
nghèo khổ.
- Dáng vẻ bên ngoài: rách rưới, thiếu thôn.
- Đều được miêu tả ở thời điểm mùa đông lạnh giá.

Nội dung so sánh

Khác
nhau

Tên gọi
Cách đối xử
của
người
thân và mọi
người
xung
quanh
Công việc
Kết thúc

Hiên
- Có tên

Cô bé bán diêm
- Không tên

- Cô bé bán diêm có cuộc sống bất
- Hiên có nhận được tình
hạnh, không nhận được tình yêu
thương của mọi người:
thương (bố đánh đập, mắng chửi, bị
mẹ, bạn bè,…
người qua lại lãnh đạm, thờ ơ.
- Còn tuổi ăn, tuổi chơi,
chưa phải mưu sinh vất
vả.
- Cái kết có hậu, Hiên có
áo ấm.

- Phải mưu sinh bằng nghề bán
diêm và trông chờ vào sự bố thí của
người khác.
- Cái kết vừa có hậu vừa mang tính
bi kịch, cô bé bán diêm chết.

- Hình thức đoạn văn: 5- 7 câu.
- Nội dung đoạn văn: Cảm nhận về một nhân
vật (Sơn, chị Lan…)
- Câu mở đoạn: Cần giới thiệu tên nhân vật, tên
truyện, tên tác giả, cảm xúc chung về nhân vật.
- Các câu tiếp theo cần thể cảm xúc về điểm nổi
bật của nhân vật. Lí do em yêu thích.
- Câu kết đoạn cần khái quát nội dung chính của
truyện và đặc điểm nhân vật.

Sơn là một em bé sống với bạn bè rất có tình người. Trong lúc mấy
đứa em họ của Sơn thì “kiêu kì và khinh khỉnh” với các bạn, trái lại Sơn và
chị Lan rất chan hòa với chúng. Vì thế mới thấy chị em Sơn đến, chúng nó
“lộ vẻ vui mừng”. Gặp bạn, buổi sớm trong gió lạnh đầu mùa, cái nhìn của
Sơn đối với bạn nhỏ, những thằng Cúc, thằng Xuân, con Tí, con Túc,… là
cái nhìn yêu thương, cảm thông với cảnh nghèo của bạn. Trời lạnh mà
chúng nó vẫn “ăn mặc không khác ngày thường, vần những bộ quần áo
nâu bạc đã rách vá nhiều chỗ”, và “môi chúng nó tím lại…”, chỗ áo quần
rách “da thịt thâm đi”. Mỗi lần làn gió lạnh thổi qua, các bạn nhỏ của Sơn
“lại run lên” và “hai hàm răng đập vào nhau”. Biết quan tâm tới mọi
người, biết san sẻ, cảm thông với bạn bè chỉ có ở những trái tim nhân ái,
những tấm lòng nhân hậu. Sơn đã chơi, đã sống với bạn bằng trái tim
nhân ái, bằng tấm lòng nhân hậu như thế!

Khi tỉnh dậy, nhân vật Sơn trong truyện
“Gió lạnh đầu mùa” nhận thấy điều gì?
A. Mọi người đã ăn sáng cả rồi
B. Mọi người đã đi làm cả rồi
C. Mọi người đã mặc áo rét cả rồi
D. Mọi người đang sưởi ấm bên bếp lửa

Dáng vẻ bề ngoài của Hiên trong truyện “Gió
lạnh đầu mùa” được miêu tả như thế nào?
A. Mặc áo bông ấm, mới mua, rất đẹp.
B. Mặc có manh áo rách tả tơi, hở cả lưng và tay
C. Mặc áo bông có vài mảnh vá
D. Mặc áo len đã cũ

Khi nhìn thấy Hiên “mặc có manh áo rách”,
Sơn trong truyện “Gió lạnh đầu mùa” đã thì
thầm với chị Lan điều gì ?

A. Hay cho nó cái áo bông cũ, chị ạ.
B. Hay cho nó cái áo len cũ này, chị ạ
C. Hay cho nó cái khăn len cũ này, chị ạ
D. Hay cho nó đôi tất tay cũ này, chị ạ

Trong truyện “Gió lạnh đầu mùa” khi biết hai
chị em Sơn cho Hiên chiếc áo bông cũ, mẹ của
hai em đã thể hiện thái độ như thế nào ?

A. Rất tức giận, vì các con đã tự ý cho Hiên áo mà chưa
xin phép mẹ
B. Rất buồn, vì các con đã làm trái lời mẹ dạy
C. Âu yếm ôm hai chị em vào lòng và tự hào về các con
biết yêu thương, chia sẻ.
D. Đánh mắng hai chị em vì dám cho một vật kỷ niệm
thiêng liêng của gia đình

Phương án nào nêu đúng về nghĩa
của từ “hanh” ?
A. Thời tiết khô và hơi lạnh
B. Thời tiết khô và có gió to
C. Thời tiết mát mẻ và có mưa phùn
D. Thời tiết mát mẻ, có lúc có mưa dông

Vì sao mẹ Sơn lại cho mẹ Hiên vay
tiền mà không cho áo ?
A. Vì mẹ Sơn không muốn giúp đỡ người khác
B. Vì mẹ Sơn muốn lấy lại số tiền cho vay
C. Vì mẹ Sơn rất quý chiếc áo là kỷ vật của em Duyên
D. Vì mẹ Sơn muốn giữ chiếc áo là kỷ vật của em
Duyên và vẫn muốn giúp đỡ mẹ Hiên

Vì sao mẹ Hiên lại trả lại chiếc áo?
A. Vì mẹ Hiên chê áo xấu
B. Vì Sơn đòi lại áo
C. Vì mẹ Hiên biết đó là kỷ vật của bé Duyên
D. Vì mẹ Hiên nghèo nhưng có lòng tự trọng, biết
mẹ Sơn chưa có sự đồng ý

Vì sao những đứa trẻ nghèo không
dám lại gần chơi với Sơn và Lan?
A. Vì chúng không thích chơi với những người có điều kiện
khá giả.
B. Vì Sơn và Lan có thái độ khinh khỉnh
C. Vì chúng ngại cái nghèo của mình, biết thân biết phận
D. Cả A và B đều đúng