HOẠT ĐỘNG 1: MỞ ĐẦU

Xem video “Âm thanh của cuộc sống” và trả lời câu hỏi:
- Có những âm thanh nào xuất hiện trong đoạn video hoạt
hình trên? Em ấn tượng với âm thanh nào nhất trong đoạn
video trên?
- Em có cảm xúc gì khi lắng nghe những âm thanh cuộc sống
quanh mình.

TIẾNG ĐÀN MƯA
(BÍCH KHÊ)

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
 

1. Tác giả Bích Khê
- Bích Khê (1916 - 1946) quê ở tỉnh Quảng Ngãi.
- Bích Khê được đánh giá cao với những bài thơ đặc
sắc, giàu tính nhạc. Ông là nhà thơ có nhiều tìm tòi,
cách tân trong phong trào Thơ mới (1932 – 1945).
- Tác phẩm chính: các tập thơ Tinh huyết (1939), Mấy
dòng thơ cũ (1988), Tinh hoa (1997),...

Bích Khê (1916 - 1946)

2. Bài thơ Tiếng đàn mưa
a. Xuất xứ
Nằm trong tập thơ Tinh hoa (tập
hợp các sáng tác của Bích Khê từ
năm 1938 đến năm 1944).

b. Đặc điểm về thể thơ của bài thơ
Thể thơ: Song thất lục bát..
Đặc điểm của thể thơ

Số
tiếng
trong mỗi
câu thơ

Gieo vần
+ Vần lưng
+ Vần chân

Thanh
điệu

Nhịp
thơ

c. Nhân vật trữ
Nhân vật tình
trữ tình là nhân vật “khách tha
hương” – một người xa quê nhìn mưa nơi
xa mà lòng dâng lên những xúc cảm.

d. Bố cục: Hai phần
- Phần 1 (Ba khổ thơ đầu): Cảnh mưa rơi.
- Phần 2 (Khổ thơ cuối): Tâm trạng của
khách tha hương.

I. TÌM HIỂU VĂN BẢN
 

1. Phần 1 (Ba khổ thơ đầu): Cảnh mưa
Mật thư 1_ PHT 1.1: Cảnh mưa rơi
rơi
1. Tìm các sự vật, hiện tượng phụ họa cùng mưa. Nêu đặc điểm
………………
chung của những sự vật, hiện tượng đó.
2. Chỉ ra những nơi mưa rơi xuống. Thông qua cảnh mưa rơi, tác ………………
giả muốn tái hiện tính chất nào của không gian?
3. Cảnh mưa rơi được miêu tả qua những từ ngữ nào? Chỉ ra
 
những từ ngữ được sử dụng nhiều lần khi miêu tả cảnh mưa rơi;
nêu tác dụng của việc sử dụng với tần suất cao những từ ngữ ấy.

Các sự vật, hiện tượng
phụ họa cùng mưa: hoa
xuân, nước non, bóng
dương tà  Cảnh đẹp, nên
thơ, lãng mạn, nhưng
đượm buồn.

Không gian mưa xuân:
mưa rơi xuống lầu, xuống
thềm lan, ngoài nẻo dặm
ngàn, ngoài nội trên ngàn,
đầm, nẻo đồi.  Không
gian rộng lớn, mênh
mông. Mọi nẻo, mọi chốn
đều chìm đắm trong màn
mưa xuân.

Các từ ngữ xuất hiện với tần
suất cao: mưa, hoa xuân, nước
non, ý khách, bóng dương..

Hình ảnh hoa xuân rụng trong
mưa được nhắc lại nhiều lần gây
ấn tượng với người đọc về vẻ
đẹp thiên nhiên đang phai tàn,
mùa xuân đang dần rời xa, gợi
ra nỗi u buồn trong lòng người.

Phép điệp kết hợp ẩn dụ “bóng
dương tà ...rụng bóng tà dương” 
gợi ra hình ảnh bóng mặt trời lúc
sắp lặn, như một nét buồn phụ họa
với cảnh mưa rơi hoa rụng trong
một chiều xuân buồn.

Nhận xét

+ Mưa rơi không chỉ là hiện tượng tự nhiên mà còn
được nhìn nhận như một cảnh đẹp, lãng mạn, nơi
mưa và hoa xuân cùng nhau tạo nên một không
gian đẫm chất thơ.
+ Không gian đẹp nhưng
=> Ba khổ thơ đầu vẽ ra bức tranh đẹp về khung
cảnh mưa xuân rơi. Mưa rơi không chỉ là hiện
tượng tự nhiên mà còn được nhìn nhận như một
cảnh đẹp, lãng mạn, nơi mưa và hoa xuân cùng
nhau tạo nên một không gian đẫm chất thơ.

2. Phần 2 (Khổ thơ cuối): Tâm trạng của khách tha
hương

Mật thư 2_ PHT 1.2: Tâm trạng của khách tha hương
1. Chỉ ra nguyên nhân khiến “khách tha hương” rơi ………………
lệ ở khổ thơ cuối.
2. Chỉ ra mối liên hệ giữa hình ảnh nước non ở ba ………………
khổ thơ đầu với nội dung của hai câu thơ cuối:
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi.

Tâm trạng của khách
tha hương, nơi “mưa
trong ý khách muôn
hàng lệ rơi”  Làm nổi
bật tâm trạng u buồn, cô
đơn và nỗi nhớ nhà của
người xa xứ.

Câu thơ “Bóng dương
với khách tha hương”:
lữ khách cô độc đang
tự chiêm nghiệm, suy
tư, đối diện với nỗi
niềm lạc lõng của kẻ xa
xứ.

Mối liên hệ giữa hình ảnh
nước non ở ba khổ thơ đầu với
nội dung hai câu thơ cuối

Hình ảnh nước non xuất hiện
trong ba khổ thơ đầu là hình
ảnh ẩn dụ cho cố hương của
nhân vật trữ tình, mở rộng ra
là biểu tượng cho quê hương
xứ sở.

Ở ba khổ đầu, tiếng mưa song
hành với nước non, gợi nhắc
trong nhân vật trữ tình những
kí ức về quê hương để đến 2
câu thơ cuối cảm xúc của nhân
vật trữ tình như vỡ òa, trào ra
thành “hai hàng lệ tuôn”.

=> Cảnh mưa và tâm trạng của khách
tha hương hoà quyện vào nhau, tạo
nên một thể thống nhất, nơi không
gian bên ngoài và thế giới nội tâm gặp
gỡ, đồng cảm.

3. Mạch cảm xúc, ý nghĩa nhan đề, cảm hứng chủ đạo
PHT 4: Mạch cảm xúc, ý nghĩa nhan đề, cảm
hứng chủ đạo
1. Xác định mạch cảm xúc của nhân ……………
vật trữ tình trong bài thơ.
…
2. Nêu ý nghĩa nhan đề và chỉ ra cảm ……………
hứng chủ đạo của bài thơ.
…
 

Mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình
Quan sát, nhìn ngắm màn mưa xuân giăng khắp nẻo mọi chốn,
nhân vật trữ tình nghe mưa xuân rơi mà ngỡ như nghe tiếng
đàn mưa xuân, tưởng đó là lời nước non. Trước cảnh đẹp đẽ,
thơ mông nhưng trong lòng nhân vật trữ tình vẫn chất chứa
bao nỗi u buồn, trào dâng ra thành dòng lệ. Đó là nỗi nhớ quê,
nhớ nhà của người khách tha hương.

Ý nghĩa nhan đề
Tiếng đàn mưa
- Tiếng mưa rơi được liên tưởng như bản đàn của thiên nhiên.
Thiên nhiên như hòa tấu bản nhạc nên thơ nhưng trầm buồn.
- Tô đậm âm thanh tiếng mưa vào buổi chiều xuân, nhà thơ như
muốn nhấn mạnh sự giao cảm giữa con người và thiên nhiên

.

Cảm hứng chủ đạo
Tâm trạng u buồn, sự cô đơn
và nỗi nhớ quê hương sâu sắc
của kẻ xa xứ.

III. TỔNG KẾT

1. Đặc sắc nghệ thuật
- Sử dụng một số biện pháp tu từ đặc sắc:
điệp ngữ, ẩn dụ,...
- Sử dụng hệ thống hình ảnh giàu sức gợi. Ví
dụ: mưa hoa, hoa rụng, bóng tà dương...
- Ngôn ngữ: giàu tính nhạc, phù hợp với việc
miêu tả nỗi buồn man mác, sâu lắng.

2. Đặc sắc nội dung
Bài thơ tái hiện vẻ đẹp mong manh, tinh tế của bức
tranh mưa xuân.
Đồng thời tái hiện tâm trạng u buồn, sự cô đơn và
nỗi nhớ quê hương sâu sắc của kẻ xa xứ.

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
 

Bài tập. Viết đoạn văn (7 – 9 câu) nêu cảm
nghĩ của em về bài thơ Tiếng đàn mưa:

+ Yêu cầu về nội dung: căn cứ vào việc đọc nắm được
nội dung và giá trị của tác phẩm, tập trung vào điều
mình ấn tượng nhất.
+ Yêu cầu về hình thức: đoạn văn có cấu trúc rõ ràng
(diễn dịch, quy nạp, song hành hoặc phối hợp), viết
đúng chính tả, dùng từ ngữ phù hợp, đặt câu đúng ngữ
pháp, đảm bảo số câu theo quy định.

Bảng kiểm kĩ năng viết
đoạn văn
STT
Tiêu chí
1
Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung
lượng khoảng 7 – 9 câu.
2
Đoạn văn đúng chủ đề: phân tích cảm xúc
của nhân vật “khách tha hương” trong bài
thơ Tiếng đàn mưa:
3
Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa các câu
trong đoạn văn.
4
Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả,
cách sử dụng từ ngữ, ngữ pháp.

 

Đạt

Chưa đạt
 

 

 

 

 

 

 

Đoạn văn tham khảo:
Tiếng đàn mưa của Bích Khê là thi phẩm đặc sắc bộc lộ nỗi niềm, cảm xúc của một người “khách
tha hương” khi ngắm nhìn màn mưa xuân. Đó là tâm trạng u buồn, sự cô đơn và nỗi nhớ quê hương sâu
sắc của kẻ xa xứ. Nỗi sầu của nhân vật trữ tình cứ man mác tỏa lan khắp bài thơ, nhưng không gợi cảm
xúc nặng nề, bi lụy. Lắng nghe những giọt mưa xuân mang thanh âm của tiếng đàn, tác giả như nghe thấy
sự lời rả rích của nước non. Mưa xuân xâm chiếm hết không gian, từ thềm lan, dưới lầu, ngoài nội trên
ngàn, rơi xuống đầm, khắp cả nẻo đồi và gieo buồn vào lòng người “mưa trong ý khách”. Trong khoảng
không gian rộng lớn ấy, con người trở nên cô đơn, bé nhỏ đến lạ thường. Cơn mưa xuân rơi trong buổi
chiều khi ánh tà dương sắp lặn, càng tô đậm hơn vẻ lạnh lẽo của không gian, từ đó càng tăng thêm nỗi cô
đơn, buồn bã của lòng người. Từ cơn mưa vật chất chuyển thành cơn mưa trong tâm hồn, những giọt mưa
đồng điệu với nỗi buồn, nỗi nhớ của khách tha hương, làm nổi bật tâm trạng u buồn, cô đơn và nỗi nhớ
nhà của người xa xứ. Cuối bài thơ, người đọc thấy hiện ra hình ảnh người lữ khách cô độc đang tự chiêm
nghiệm, suy tư, đối diện với nỗi niềm lạc lõng của kẻ xa xứ. Bằng thể thơ song thất lục bát, cách ngắt nhịp
khá linh hoạt, hình ảnh và ngôn ngữ thơ giàu sức gợi, bài thơ “Tiếng đàn mưa” (Bích Khê) đã thể hiện
thật tinh tế nỗi lòng của nhà thơ.