§18. Vận chuyển các chất qua màng sinh chất
I. Một số khái niệm liên quan
1. Khuếch tán
3. Dung dịch ưu trương, dung dịch đẳng trương, dung dịch nhược trương

II. Các phương thức vận chuyển các chất qua màng sinh chất
1. Vận chuyển các chất
2.Thẩm thấu
a. Vận chuyển các chất tan có kích thước phân tử nhỏ
b. Vận chuyển các chất tan có kích thước phân tử lớn
và các chất không tan
2. Vận chuyển nước
1. Nêu được các khái niệm: Khuếch tan, thẩm thấu, dung dịch ưu trương, đẳng trương, nhược trương.
2. Trình bầy được các phương thức vận chưyển các chất qua màng sinh chất, phân biệt vận chuyển thụ động với vận chuyển chủ động
MỤC TIÊU
I. Một số khái niệm liên quan
1. Khuếch tán
Là sự phân bố các phân tử từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp do chuyển động nhiệt của chúng gây ra
2.Thẩm thấu
Là sự khuếch tán của các phân tử nước từ nơi có thế nước cao đến nơi có thế nước thấp
3. Dung dịch ưu trương, dung dịch đẳng trương, dung dịch nhược trương

- Dung dịch ưu trương là dung dịch có nồng độ của các chất tan lớn hơn nồng độ chất tan có trong tế bào
- Dung dịch đẳng trương là dung dịch có nồng độ của các chất tan bằng nồng độ của chất tan trong tế bào
- Dung dịch nhược trương là dung dịch có nồng độ của các chất tan thấp hơn nồng độ của chất tan trong tế bào
II. Các phương thức vận chuyển các chất qua màng sinh chất
1. Vận chuyển các chất
a. Vận chuyển các chất tan có kích thước phân tử nhỏ
b. Vận chuyển các chất tan có kích thước phân tử lớn
và các chất không tan



* Nhập bào:
- Là phương thức tế bào lấy các chất tan có kích thước
phân tử lớn và các chất không tan từ môi trường bằng
cách biến dạng của màng sinh chất
- Cơ chế: +) Đầu tiên tai chỗ tiếp xúc với chất cần lấy vào màng sinh chất lõm xuống, chỗ lõm sâu dần thành túi để bao bọc chất lây vào.
+) Sau đó túi chứa chất lấy vào tách khỏi màng sinh chất vào trong tế bào chất
+) Tiếp đến túi chứa chất lây vào liên kết với Lizôxôm để tiêu hoá chất lây vào
- Nếu chất lấy vào là chất rắn thì gọi là thực bào.Nếu chất lấy vào là chất lỏng thì gọi là ẩm bào
* Xuất bào:
- Là phương thức vận chuyển các chất ra khỏi tế bào theo cách ngược lại với nhập bào
- Bằng cách xuất bào, các prôtêin và các đại phân tử được đưa ra khỏi tế bào
2. Vận chuyển nước
- Trong môi trường nhược trương, tế bào sẽ hút nước. Đối với tế bào động vật khi nước đi vào quá nhiều có thể gây hiện tượng vỡ màng tế bào. Đối với tế bào thực vật khi nước đi vào quá nhiều gây hiện tượng trương nước
- Trong môi trường đẳng trương, tế bào không hút nước mà cũng không mất nước
- Trong môi trường ưu trương , tế bào sẽ bị mất nước gây ra hiện tượng co nguyên sinh
- Nước vận chuyển qua màng sinh chất bằng cơ chế khuếch tán qua các kênh prôtêin đặc hiệu gọi là aquaporin. Sự khuếch tán của các phân tử nước tự do qua màng sinh chất được gọi là sự thẩm thấu