TRƯỜNG THPT ĐỨC TRỌNG
TỔ SINH - CÔNG NGHỆ
GIÁO ÁN SINH 10 NC
GV: Bùi Thị Sâm
----------o0o----------


BÀI 18 : VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT
QUA MÀNG SINH CHẤT

BÀI 18: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT
QUA MÀNG SINH CHẤT
Mục đích yêu cầu: Qua bài học giúp HS
- Phân biệt được vận chuyển thụ động và vận chuyển chủ động
- Nhận biết được hiện tượng khuếch tán, phân biệt được khuếch tán thẩm thấu và khuếch tán thẩm tích
- Mô tả được con đường xuất, nhập bào
- Nhận thức đúng quy luật vận động của vật chất sống cũng tuân theo các quy luật vật lý và hóa học

II. Trọng tâm: Các hình thức vận chuyển các chất qua màng sinh chất
III. Chuẩn bị: - Giáo án điện tử + giáo án thường
- Sơ đồ vận chuyển tích cực
- Sơ đồ hiện tượng xuất nhập bào
- Phòng máy ( nếu được)
IV. Phương pháp: - Trực quan, đàm thoại nêu vấn đề
- Học sinh làm việc với SGK
V. Tiến trình lên lớp:
Ổn định tổ chức: Kiểm tra sỉ số lớp học
Kiểm tra bài củ
Caáu truùc maøng sinh chaát
4. Hãy nhắc lại cấu tạo và chức năng của màng sinh chất đã học ở tiết trước
Ch?c nang c?a màng sinh chất

1. Bảo vệ khối sinh chất
2. V?n chuy?n vật chất chọn lọc
3. Tiếp nhận và dẫn truyền thông tin vào tế bào
4. Là nơi định vị một số enzim
5. Ghép nối các tế bào trong một mô


* Vị chua là vị sẵn có của quả mơ
* Vị ngọt là do các phân tử đường từ ngoài ngấm vào trong quả mơ
Đó chính là nội dung bài học hôm nay
BÀI 18
VAÄN CHUYEÅN CAÙC CHAÁT QUA MAØNG SINH CHAÁT
V?n chuy?n th? đ?ng
V?n chuy?n ch? đ?ng
Có bao nhiêu cách v?n chuy?n các ch?t qua màng?
?
T? nơi có n?ng độ cao đến nới có nồng độ thấp
T? noi có nồng độ thấp đến nơi có nồng độ cao
@ Màng lõm vào b?c l?y đ?i tu?ng
@ Nu?t vào trong t? bào
1. V?n chuy?n th? dđ?ng

2. V?n chuy?n ch? dđ?ng

3. Xu?t - nhập bào
I . V?n chuy?n th? đ?ng.
? Quan sát các hình ảnh sau và cho bi?t :
- V?n chuy?n th? đ?ng d?a trên nguyên lý nào ?
- Có m?y hình th?c v?n chuy?n?
Cần tiêu t?n nang lu?ng hay không?
D?c đi?m các ch?t đu?c v?n chuy?n?
2. Môi tru?ng nhược truong?
1. Môi tru?ng đ?ng truong?
Quan sát hình sau và cho bi?t th? nào là
3. Môi tru?ng ưu truong?
I. V?N CHUY?N TH? D?NG
1. Khái ni?m:
Hi?n tu?ng khu?ch tán

a. Khuếch taùn laø gì?
Khuếch taùn laø sự chuyển ñộng của caùc phaân tử từ nơi coù nồng ñộ cao ñến nôi coù nồng ñộ thấp hơn do chuyển ñộng nhiệt cuûa chuùng gaây neân.


b.Thẩm thấu là gì?
Th?m th?u là s? di chuy?n c?a nu?c hay dung môi qua màng t? noi có n?ng độ thấp đến nơi có nồng độ cao

Vậy thế nào là vận chuyển thụ động ?
c. Vaän chuyeån thuï ñoäng:
laø sự vận chuyển caùc chất qua maøng teá baøo tuaân theo nguyeân lyù khueách taùn vaø khoâng tieâu tốn năng lượng
+ Nước: Thế nước cao (Cthaáp) Thế nước thấp (Ccao) - (Thẩm thấu)
+ Caùc chất hoaø tan ñi từ Ccao -> C thấp-(thẩm tích)
Các chất vận chuyển thụ động qua những thành phần nào của màng tế bào ?
2.Con đường vận chuyển
V?t ch?t v?n chuy?n th? đ?ng qua màng sinh ch?t b?ng 2 cách:
+ Khu?ch tán tr?c ti?p qua l?p kép photpholipit
+ Khu?ch tán qua kênh protêin xuyên màng t? bào mang tính chọn lọc
Vận chuyển qua lớp keùp phốtpholipit
? Di?u ki?n đ? các ch?t v?n chuy?n thụ động qua l?p kép ph?tpholipit là gì?
3. Điều kiện vận chuyển
a. Điều kiện vận chuyển qua lớp kép phôtpholpit:
* Có sự chênh lệch nồng độ các chất:
* Các chất có kích thước nhỏ hơn lỗ màng, chất có bản chất lipít và chất không phân cực như CO2 , O2 .
* Đặc điểm: không tiêu tốn năng lượng

V?n chuy?n th? đ?ng qua kênh protêin
? Di?u ki?n đ? các ch?t v?n chuy?n qua kênh prôtêin là gì?
b. Điều kiện vận chuyển qua kênh prôtêin:
* Có sự chênh lệch nồng độ các chất
* Đối với các chất có kích thước lớn (prôtêin, glucôzơ), hoặc phân cực (nước, H+) cần kênh prôtêin vận chuyển đặc hiệu :
+ Nước: từ thế nước cao => thế nước thấp
+ Các chất sẽ đi t? nơi Ccao -> C th?p
* Đặc điểm: không tiêu tốn năng lượng

II. V?n chuy?n ch? đ?ng

Quan saùt caùc hình aûnh sau vaø cho biết:
- Ñặc ñiểm chất ñược vận chuyển?
- Nguyeân lyù cuûa vận chuyển chuû ñoäng ?
Những chất nào sẽ được vận chuyển chủ động qua màng ?
1. Đặc điểm của chất vận chuyển :
+ Chất tế bào cần, chất độc hại
+ Chất có kích thước lớn hơn lổ màng
Vận chuyển chủ động dựa trên nguyên lý nào?
2. Nguyên lý:
+ Ch?t tan đi t? Cth?p -> Ccao. Ví d?: Na+, K+.
+ C?n kênh prôtêin màng, bom đ?c ch?ng..
+ C?n tiêu t?n nang lu?ng (ATP)

Vậy thế naøo laø vận chuyển chủ ñộng?
3 . Khái ni?m: V?n chuy?n ch? đ?ng là
phuong th?c v?n chuy?n các ch?t qua màng t? noi có n?ng đ? các ch?t hòa tan th?p đ ?n noi có ch?t hòa tan cao và tiêu t?n nang lu?ng

III. XUẤT BAØO VAØ NHẬP BAØO
Quan sát hiện tượng xuất, nhập bào hãy cho biết:
Có mấy hình thức ?
Đặc điểm và điều kiện chất được vận chuyển ?
Sự vận chuyển được diễn ra như thế nào?
@ Màng lõm vào b?c l?y đ?i tu?ng
@ Nu?t vào trong t? bào
Th? nào là xuất , nhập bào ?
2. Nhập bào: là phương thứcTB đưa các chất từ MT vào trong TB bằng cách biến dạng màng sinh chât. Có 2 kiểu:
+ Thực bào : thức ăn kích thước lón, thể rắn (vi khuẩn)
+ Ẩm bào: dạng túi thể lỏng
Điều kiện: C?n tiêu t?n nang lu?ng (ATP)

Thức ăn, chaát cặn baõ khoâng ñược tieâu hoùa sẽ ñược ñoùng goùi trong caùc tuùi vaø vận chuyển ñến maøng maøng sinh chất roài ñẩy ra ngoaøi tế baøo
2. Xu?t bào:
Vậy nhöõng chaát naøo seõ vận chuyển theo kieåu xuaát, nhaäp baøo?
3. D?c đ i?m ch?t v?n chuy?n
- Ch?t t? bào c?n ho?c ch?t th?i
- Ch?t có kích thu?c l?n không hòa tan (m?nh th?c an, vi khu?n.)
- Gi?t nh? ngo?i bào
4. Di?u ki?n
- T? bào không có thành c?ng đ? có th? bi?n d?ng đu?c màng
- Cần tiêu tốn năng lượng ATP
C?NG C?: Hãy giải thích (về nhà)

1. Các chất tan vận chuyển qua màng sinh chất theo gradient nồng độ được gọi là
a. Sự thẩm thấu
b. Sự ẩm bào
c. Sự thực bào
d. Sự khuếch tán
Chọn phương án đúng trong các câu sau:
2. N?u môi tru?ng bên ngoài có n?ng đ? ch?t tan cao hon n?ng đ? ch?t tan bên trong t? bào thì môi tru?ng đó đu?c g?i là :
a. Uu truong
b. D?ng truong
c. Bảo hòa
d. Nhu?c truong
3) Trong quá trình tiêu diệt vi khuẩn, tế bào bạch cầu đã sử dụng phương thức vận chuyển nào sau đây ?
A. v?n chuy?n th? đ?ng
B. v?n chuy?n ch? đ?ng
C. xu?t bào - nh?p bào
D. khu?ch tán tr?c ti?p
C. xuất bào – nhập bào
4. Nh?n định nào sau đây sai v? hi?n tu?ng th?c bào
a. X?y ra v?i các ch?t r?n có kích thu?c l?n không l?t qua l? màng
b. Màng bi?n d?ng t?o các bóng bao b?c l?y ch?t r?n khi ti?p xúc
c. Không tiêu t?n nang lu?ng
d. Các bóng bao b?c đu?c tiêu hóa trong lizoxom