Vật lí 10 - KNTT

Bài 16.
Định luật 3
Newton

I. ĐỊNH LUẬT 3 NEWTON
1. Lực tương tác giữa hai vật
Hoạt động (T67): Quan sát thí nghiệm được mô tả
trong Hình 16.1.
1. Một thanh sắt và một thanh nam châm được treo như
Hình 16.1a. Trong thí nghiệm này, lực nào làm cho
thanh nam châm dịch chuyển lại gần thanh sắt?
2. Xe lăn 1 có khối lượng m1 và có gắn một lò xo nhẹ.
Xe lăn 2 có khối lượng m2. Ta cho hai xe áp lại gần nhau
bằng cách buộc dây để nén lò xo (Hình 16.1b). Quan sát
hiện tượng xảy ra khi đốt sợi dây buộc.
Thảo luận để làm sáng tỏ ý kiến sau: Lực không tồn
tại riêng lẻ. Các lực hút hoặc đẩy luôn xuất hiện thành
từng cặp giữa hai vật.

I. ĐỊNH LUẬT 3 NEWTON
1. Lực tương tác giữa hai vật
Hoạt động (T67): Quan sát thí nghiệm được mô tả trong Hình 16.1.
1. Một thanh sắt và một thanh nam châm được treo như Hình 16.1a. Trong
thí nghiệm này, lực nào làm cho thanh nam châm dịch chuyển lại gần
thanh sắt?
Lời giải:
1. Lực làm cho thanh nam châm dịch
chuyển lại gần thanh sắt là lực tương
tác giữa thanh sắt và nam châm: cụ
thể là lực hút của thanh sắt.

I. ĐỊNH LUẬT 3 NEWTON
1. Lực tương tác giữa hai vật
Hoạt động (T67): Quan sát thí nghiệm được mô tả trong Hình 16.1.
2. Xe lăn 1 có khối lượng m1 và có gắn một lò xo nhẹ. Xe lăn 2 có khối
lượng m2. Ta cho hai xe áp lại gần nhau bằng cách buộc dây để nén lò xo
(Hình 16.1b). Quan sát hiện tượng xảy ra khi đốt sợi dây buộc.
Lời giải:
2. Khi đốt sợi dây buộc thì hai xe
bị lò xo đẩy về hai phía, xe 1 bị
đẩy di chuyển về phía bên trái, xe
2 bị đẩy di chuyển về phía bên
phải.

I. ĐỊNH LUẬT 3 NEWTON
1. Lực tương tác giữa hai vật
• Ở thí nghiệm 16.1a, ta thấy khi nam
châm tác dụng lực hút lên sắt thì nam
châm cũng bị sắt tác dụng lại một lực
hút và kéo nam châm lại gần phía sắt.
• Ở thí nghiệm 16.1b, ta thấy lò xo khi
chịu tác dụng của lực nén do 2 xe bị
buộc bởi sợi dây thì nó đồng thời tác
dụng lực đẩy lên 2 xe, làm chúng di
chuyển về hai phía khác nhau khi sợi
dây bị đốt.

I. ĐỊNH LUẬT 3 NEWTON
1. Lực tương tác giữa hai vật

Kết luận: Lực không tồn tại riêng lẻ. Các lực hút hoặc
đẩy luôn xuất hiện thành từng cặp giữa hai vật.

I. ĐỊNH LUẬT 3 NEWTON
2. Định luật 3 Newton
Phát biểu: Trong mọi trường hợp, khi vật A tác dụng lên vật B một
lực thì đồng thời vật B cũng tác dụng trở lại vật A một lực. Hai lực
này là hai lực trực đối.
Công thức:

Chú thích: Dấu (-) thể hiện 2 lực luôn ngược chiều nhau.

I. ĐỊNH LUẬT 3 NEWTON
2. Định luật 3 Newton
Đặc điểm của hai lực trực đối:
• Hai lực tác dụng theo cùng một đường thẳng
• Ngược chiều nhau
• Độ lớn bằng nhau
• Điểm đặt lên hai vật khác nhau.

II. CÁC ĐẶC ĐIỂM LỰC VÀ PHẢN LỰC
Theo định luật 3 Newton, trong tương tác giữa hai vật, một lực gọi là
lực tác dụng còn lực kia gọi là phản lực.

Lực và phản lực luôn:
•
•
•
•

Xuất hiện và mất đi đồng thời.
Cùng phương, ngược chiều.
Cùng độ lớn.
Cùng bản chất (cùng là lực điện, lực hấp
dẫn, lực đàn hồi,...).
• Không cân bằng vì chúng đặt lên hai vật
khác nhau (mỗi lực đặt vào một vật).

CÂU HỎI – TRANG 67
Hãy chỉ rõ điểm đặt của mỗi lực trong mỗi cặp lực ở
Hình 16.2 a, b.

VÍ DỤ THỰC TẾ

CÂU HỎI 1 – TRANG 68
Hãy chỉ ra các cặp lực và phản lực trong hai trường hợp
sau:
a) Quyển sách nằm yên trên mặt
bàn (Hình 16.3a).
Phản lực

b) Dùng búa đóng đinh vào gỗ
(Hình 16.3b)
Phản lực

của bàn trở lại sách

của đinh trở lại búa

Áp lực

của sách lên bàn

Áp lực

của búa lên đinh

CÂU HỎI 2 – TRANG 68
Quyển sách nằm yên có phải là kết quả của sự cân
bằng giữa lực và phản lực hay không?
Lời giải:
• Quyển sách nằm yên không
phải là kết quả của sự cân
bằng giữa lực và phản lực vì
hai lực này đặt ở hai vật khác
nhau.

Phản lực

của bàn trở lại sách

Áp lực

của sách lên bàn

CÂU HỎI 2 – TRANG 68
Quyển sách nằm yên có phải là kết quả của sự cân
bằng giữa lực và phản lực hay không?
Lời giải:
• Quyển sách nằm yên là kết
quả của cặp lực cân bằng
giữa trọng lực và phản lực
cùng đặt vào quyển sách.

Phản lực

của bàn trở lại sách

Trọng lực
của sách

CÂU HỎI 3 – TRANG 68
Lực do búa tác dụng vào đinh và phản lực của đinh tác
dụng lên búa có các đặc điểm gì?
Lời giải: Lực do búa tác dụng vào
đinh và phản lực của đinh tác
dụng lên búa có đặc điểm:
• Điểm đặt trên hai vật khác nhau.
• Cùng phương.
• Ngược chiều.
• Cùng độ lớn.

Phản lực

của đinh trở lại búa

Áp lực

của búa lên đinh

CÂU HỎI – TRANG 68
Một ô tô chuyển động trên mặt đường (Hình 16.4), nếu lực do ô
tô tác dụng lên mặt đường có độ lớn bằng lực mà mặt đường
đẩy ô tô thì tại sao chúng không “khử nhau”?
Lời giải:
Lực do ô tô tác dụng lên mặt
đường có độ lớn bằng lực mà mặt
đường đẩy ô tô nhưng chúng
không khử nhau vì điểm đặt của
hai lực này ở hai vật khác nhau.

⃗𝐅 '

⃗
𝐅

EM CÓ THỂ
Giải thích tại sao các vận động viên khi bơi tới mép hồ bơi và quay lại
thì dùng chân đẩy mạnh vào vách hồ bơi để di chuyển nhanh hơn.