Tại sao đế giày đá bóng
phải có gai cao su còn đế
giày trượt băng thì không
có?

Tại sao mặt lốp xe
không làm nhẵn?

Bài 40: LỰC MA SÁT

Hoạt động cá nhân

Thời gian: 1 phút

 Lực đẩy của người và lực sàn nhà tác dụng vào tủ. Lực đẩy có
tác dụng làm cho tủ di chuyển về phía trước; còn lực mà sàn nhà
tác dụng vào tủ có tác dụng cản trở sự di chuyển của tủ.

1/ Khái niệm lực ma sát

Thảo luận cặp đôi – Phiếu học tập 02

Thực hiện thí nghiệm tương tự như hình 40.1
và 40.2

Quan sát hình ảnh 40.1, 40.2 trong SGK hoạt động
cặp đôi để trả lời các câu hỏi:
+Lực cản trở khi tủ chuyển động trên mặt sàn là
lực tiếp xúc hay lực không tiếp xúc?
+ Khi kéo khối gỗ trượt đều trong hình 40.1, 40.2
tại sao giá trị lực kế lại khác nhau?
+Dựa vào kết quả hình 40.1, 40.2, giải thích về
nguyên nhân xuất hiện lực ma sát?

+ Lực cản trở khi tủ chuyển động trên
mặt sàn là lực tiếp xúc hay lực không
tiếp xúc?
=>Lực cản trở khi tủ chuyển động trên
mặt sàn là lực tiếp xúc.

Thảo luận cặp đôi – Phiếu học tập 02
+ Khi kéo khối gỗ trượt đều trong hình 40.1, 40.2
tại sao giá trị lực kế lại khác nhau?

=> Giá trị đo được của lực kế lại khác nhau
vì tính chất của bề mặt bàn mà tủ gỗ tiếp xúc
khác nhau nên đã tạo ra lực ma sát khác
nhau. 
Khi bề mặt sàn gồ ghề thì lực ma sát sinh
ra sẽ lớn còn khi bề mặt bàn nhẵn thì lực ma
sát sinh ra sẽ nhỏ.

Thảo luận cặp đôi – Phiếu học tập 02

+Dựa vào kết quả hình 40.1, 40.2, giải thích về
nguyên nhân xuất hiện lực ma sát?

=> Nguyên nhân xuất hiện lực
ma sát là do tính chất của
bề mặt tiếp xúc giữa hai vật.

Kết luận:

Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt
tiếp xúc giữa hai vật.
Nguyên nhân xuất hiện của lực ma sát đó là sự
tương tác giữa bề mặt của hai vật

Nhiệm vụ học sinh

Thời gian: 2 phút

2/ Lực ma sát trượt

Khi nào xuất hiện lực ma sát trượt?

Tiến hành thí nghiệm:

Ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống

Kết luận:
Lực ma sát trượt xuất hiện khi một vật trượt trên bề mặt
của vật khác

3. Lực ma sát nghỉ:

Nhiệm vụ học sinh

Thời gian: 3 phút

Khi nào xuất hiện lực ma sát nghỉ?
+ Quan sát và đọc số chỉ của lực kế khi khối gỗ chưa chuyển động.

+ Khi ta kéo lực kế với một lực nhỏ thì khối gỗ chưa chuyển động. Mặt phẳng ngang
đã tác dụng vào khối gỗ một lực ma sát nghỉ giữ cho nó đứng yên.

Kết luận:
Lực ma sát nghỉ xuất hiện ngăn cản sự chuyển động của
một vật khi nó tiếp xúc với bề mặt của một vật khác và có xu
hướng chuyển động trên đó.

Lực nào đã giữ quạt trần và
các bức tranh không bị rơi
xuống khi chịu tác dụng của
trọng lực

4. Tác dụng và ảnh hưởng của lực ma sát

Lực mà mặt đất tác dụng lên
bàn chân

Phanh xe

a. Tìm hiểu tác dụng cản trở và thúc đẩy chuyển động của lực ma
sát

+ Lực ma sát có tác dụng như thế nào khi vật chuyển động?
+ Khi đi bộ trên mặt đường trơn, điều gì sẽ xảy ra?
+ Khi người lái xe bóp phanh, điều gì xảy ra nếu má phanh bị
mòn?

+Lực ma sát có tác dụng như thế nào khi vật chuyển động?

=> Lực ma sát có thể cản trở hoặc thúc đẩy
chuyển động của vật. 

+ Khi đi bộ trên mặt đường trơn, điều gì sẽ xảy ra?

=> Khi đi bộ trên mặt đường trơn, lực ma sát nhỏ có
thể làm người trượt ngã.

Khi người lái xe bóp phanh, điều gì xảy ra nếu má
phanh bị mòn?
=> Mục đích của việc bóp phanh là tăng ma sát giữa
má phanh và vành xe làm cho xe chuyển động chậm
dần. Do vậy, nếu má phanh bị mòn thì lực ma sát
này giảm làm cho xe dừng lại không kịp thời dẫn
đến mất an toàn.

Kết luận:
Lực ma sát có thể thúc đẩy hoặc cản trở chuyển động của
các vật

- Giữa má phanh và
vành xe: giữ cho bánh
xe quay chậm và dừng
quay.
- Lực ma sát trượt giữa
lốp và mặt đường.

Lực ma sát nghỉ: có tác
dụng ngăn thùng hàng
chuyển động.

Lực này thắng được lực
ma sát nghỉ làm thùng
hàng chuyển động.

- Do lực ma sát nghỉ giữa lốp mà
mặt đường chưa đủ mạnh để đẩy xe
đi.
- Phải tăng lực ma sát nghỉ bằng
cách đổ cát, đá, gạch vụn, … vào

Vì lực này có phương nằm ngang,
chiều về phía trước, có tác dụng làm
người chuyển động về phía trước.

Ví dụ về tác dụng của lực ma sát trong đời
sống
+ Lực ma sát giúp xe đi
đoạn đường khúc cua
mà không bị trượt ngã.
+ Lực ma sát giúp xe
dừng lại được khi
đang chuyển động

+ Lực ma sát giúp xe
không bị trơn trượt
khi đi trên những
đoạn đường trơn hay
sa lầy khi đi trên
đoạn đường bùn lầy,
…

b. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao
thông

b. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao
thông

- Tại sao sau một thời gian sử dụng dép, lốp xe thì
chúng đều bị mòn?
=> Sau một thời gian sử dụng dép, lốp xe
thì chúng đều bị mòn đi là do lực ma
sát xuất hiện giữa bề mặt tiếp xúc của
dép, lốp xe với mặt đường làm mòn dần bề
mặt dép và lốp xe.

b. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao
thông

Hãy nêu hai ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có
hại của ma sát trong giao thông?
- Ảnh hưởng có lợi của ma sát trong giao thông:
+ Nhờ lực ma sát nghỉ giữa bánh xe và mặt đường nên xe mới chuyển
động về phía trước được.
+Nhờ lực ma sát giữa má phanh và vành bánh xe, giữa bánh xe và mặt
đường nên xe có thể dừng lại được.
- Ảnh hưởng có hại của ma sát trong giao thông là:
+ Lực ma sát làm mòn lốp xe các phương tiện giao thông.
+ Lực ma sát trượt giữa đĩa và xích xe làm mòn đĩa và xích xe.

Kết luận:
Lực ma sát có vai trò quan trọng trong an toàn giao
thông đường bộ

5. Lực cản của không khí

5. Lực cản của không khí
a. Tìm hiểu về lực cản của không khí

? Vì sao các vận động viên
đua xe thường cúi khom thân
người gần như song song với
mặt đường?
=> Vì các vận động viên đua xe

thường cúi khom thân người gần như
song song với mặt đường giảm lực
cản của không khí tác dụng vào
người giúp xe đi được nhanh hơn.

5.2. Thực hiện thí nghiệm.
Các nhóm làm thí nghiệm 3 trong SGK để trả lời câu hỏi
SGK
+ Tờ giấy nào rơi chạm đất trước? Tại sao?

=> Tờ giấy vo tròn rơi chạm đất trước vì lực
cản không khí nhỏ.

Kết luận:
Khi vật chuyển động trong không khí sẽ có lực cản của
không khí tác dụng lên vật

Lực ma
sát trượt
Lực ma
sát nghỉ

Tìm hiểu về
lực cản của
không khí

Tìm hiểu ảnh hưởng của lực
ma sát trong an
toàn giao thông

Tìm hiểu tác dụng
cản trở
và thúc đẩy
chuyển động của
lực ma sát

Luyện tập
Câu 1: Phát biểu nào sau đây về lực ma sát là
đúng?
A. Lực ma sát cùng hướng với hướng chuyển động của vật.
B. Khi vật chuyển động nhanh dần, lực ma sát lớn hơn lực
đẩy.
C. Khi vật chuyển động chậm dần, lực ma sát nhỏ hơn lực
đẩy.
D. Lực ma sát cản trở chuyển động trượt của vật này trên
bề mặt vật kia.

Câu 2. Một vật đặt trên mặt bàn nằm ngang. Dùng tay
búng vào vật để nó chuyển động. Vật sau đó chuyển động
chậm dần vì có
A. trọng lực.
B. lực hấp dẫn.
C. lực búng của tay.
D. lực ma sát.

Câu 3. Lực ma sát trượt xuất hiện trong trường hợp nào
sau đây?
A. Ma sát giữa các viên bi với ổ trục xe đạp, xe máy.
B. Ma sát giữa cốc nước đặt trên mặt bàn với mặt bàn.
C. Ma sát giữa lốp xe với mặt đường khi xe đang đứng yên.
D. Ma sát giữa má phanh với vành xe.