Virut gây bệnh, ứng dụng của virut
Bài 45
Sinh học lớp 10-Nâng cao
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hiền
I. Mục tiêu bài học
1. Mục tiêu kiến thức:
Nêu được những đặc điểm và tác hại của những bệnh do virut gây ra ở thực vật động vật và vi sinh vật từ đó có biện pháp phòng tránh cũng như thấy được ứng dụng của virut trong việc bảo vệ đời sống và môi trường.
Biết được cơ sở khoa học của việc chuyển ghép gen trong công nghệ di truyền.
2. Mục tiêu kỹ năng:
- Rèn luyện các kỹ năng quan sát, phân tích, so sánh, khái quá hoá.
- Rèn luyện kỹ năng hợp tác, thảo luận và trình bày nhóm.
II. Phương tiện dạy học
Phiếu học tập
Kênh hình
III. Phương pháp dạy học
Hỏi đáp- tìm tòi
Quan sát, phân tích, tổng hợp
Thảo luận nhóm
Kiểm tra bài cũ
Diễn biến dưới đây thuộc giai đoạn nào trong chu trình phát triển của virut?
a. Xâm nhập.
b. Hấp phụ.
d. Lắp ráp.
c. Sinh tổng hợp.
e. Phóng thích.
Câu 1:
đúng
2
3
1
1
2
3
Câu 2:
a. Xâm nhập.
b. Hấp phụ.
d. Lắp ráp.
c. Sinh tổng hợp.
e. Phóng thích.
Câu 3:
a. Xâm nhập.
b. Hấp phụ.
d. Lắp ráp.
c. Sinh tổng hợp.
e. Phóng thích.
Hãy quan sát hậu quả của 1 số bệnh do virut gây ra sau đây.
Bệnh thuỷ đậu
Trẻ bị nhiễm HIV
Quả bị virut
Lá bị virut
Quả bị virut
Vậy theo em Virut có lợi hay có hại?
I. Tìm hiểu:
Virut gây bệnh

Học bài mới
Tìm hiểu

Virut kí sinh ở thực vật

Đọc thông tin trong SGK phần 1 và hoàn thành bảng sau
Virut có bộ gen là AND mạch đơn.
- Xâm nhập vào tb nhờ các vết thương của thực vật.
- Virut nhân lên trong tb rồi lan sang tế bào khác qua cầu sinh chất.
Gây tắc mạch làm hình thái lá thay đổi: Xoăn lá, đốm lá.
Thân bị lùn còi cọc
Chọn giống cây sạch bệnh.
Luân cach cây trồng.
Vệ sinh đồng ruộng.
Tiêu diệt côn trùng truyền bệnh.

1. Virut kí sinh thực vật:
Thảo luận các vấn đề sau:
Vì sao virut thực vật không thể tự chui qua thành tế bào mà phải nhờ vào vết xước hoặc vết tiêm chích của côn trùng?
Quá trình gây nhiễm của virut thực vật có gồm các giai đoạn như virut động vật không? vì sao?
Tế bào thực vật có thành tế bào vững chắc ngăn cản Sự xâm nhập của virut.
Quá trình gây nhiễm của virut thực vật không có giai đoạn hấp phụ. Vì tbtv không có các thụ cảm thể như tbđv.
Nguyên nhân
2. Tìm hiểu

virut ký sinh ở vi sinh vật
đọc thông tin phần 2 và hoàn thành bảng sau
Là các phage, có AND dạng xoắn kép và 90% có đuôi
Kí sinh ở vi sinh vật nhân sơ và nhân chuẩn.
Virut nhân lên làm chết hàng loạt vk, gây nhiều thiệt hại cho các ngành cn vi sinh như sản xuất mì chính, kháng sinh..
Tuân theo quy trình vô trùng nghiêm ngặt trong sx và kiểm tra vk trước khi đưa vào sx
2. Virut kí sinh vi sinh vật:
Các ngành cn: Sản xuất mì chính, sinh khối, thuốc trừ sâu sinh học, thuốc kháng sinh, chủ yếu sử dụng công nghệ vi sinh( Nuôi cấy vk) virut gây bệnh làm chết hàng loạt vk do đó gây thiệt hại cho quá trình sản xuất.
Hãy thảo luận để giải thích nguyên nhân gây ra tác hại của virut vsv.

3. Tìm hiểu

virut kí sinh ở côn trùng
Đọc thông tin phần 3 và hoàn thành bảng sau
3. Virut kí sinh ở côn trùng
Gồm 2 nhóm:
Nhóm virut chỉ kí sinh ở côn trùng.( Baculo)
Nhóm kí sinh ở côn trùng sau đó nhiễm vào người và đv.
Virut tiết độc tố gây chết côn trùng.
Khi côn trùng đốt người và đv virut xâm nhập vào tb gây bệnh(Viêm não nhật bản, sốt xuất huyết).
Tiêu diệt động vật trung gian truyền bệnh.
Thảo luận các vấn đề sau:
ở các vùng trồng vải Thiều nhiều trẻ em bị viêm não người ta đổ lỗi cho vải thiều. Em có ý kiến gì về vấn đề này?
Các bệnh do vật chủ trung gian gây ra như: Sốt rét, sốt xuất huyết, viêm não nhật bản. Bệnh nào là do virut?
Kết quả
Nguyên nhân gây viêm não không phải trực tiếp do vải mà do khi vải chín 1 số loài côn trùng đến ăn và mang theo virut (Ví dụ: Muỗi).
Bệnh sốt rét là do trùng sốt rét, bệnh sốt xuất huyết, và viêm não nhật bản là do virut.
Đọc thông tin phần 4 và hoàn thành bảng sau
Tìm hiểu

Virut kí sinh ở người và động vật
4. Virut kí sinh ở người và đv
Virut kí sinh gây bệnh và lây lan rất nhanh thành dịch
Gây tử vong ở người và đv như: AIDS, SARS, sốt Ebola, cúm gà, lở mồn long móng.
Gây ảnh hưởng đến sức koẻ và sản xuất ở người
Tiêm vacxin phòng.
Vệ sinh nơi ở.
Cách ly nguồn bệnh.
Sống lành mạnh.

Hãy trình bày hiểu biết của em về một số bệnh dịch lớn do virut gây ra ở người và động vật?
VD: Dịch cúm A lây lan từ chim sang người theo sơ đồ sau
II. Tìm hiểu
ứng dụng của virut trong thực tiễn
Tìm hiểu
ứng dụng của virut trong bảo vệ đời sống con người và môI trường
Đọc thông tin trong SGK và cho biết virut có ứng dụng gì trong bảo vệ đời sống con người và môi trường?
1. ứng dụng của virut trong bảo vệ đời sống con người và môi trường
Sản xuất vacxin phòng chống nhiều dịch bệnh. VD: vacxin cúm A, vacxin viêm não nhật bản.
Sử dụng virut động vật để hạn chế sự phát triển quá mức của 1 số loài để đảm bảo cân bằng sinh thái. VD: Chuột đô thị, bướm, châu chấu.
VD: Quy trình sản xuất vacxin cúm A được tiến hành như sơ đồ sau
2. Tìm hiểu
ứng dụng của virut trong bảo vệ thực vật
Virut có ứng dụng như thế nào trong sản xuất nông nghiệp?
Cơ sở của ứng dụng đó là gì?

2. ứng dụng của virut trong sản xuất nông nghiệp
Sản xuất thuốc trừ sâu sinh học, đó là loại thuốc bảo vệ thực vật có nhiều ưu điểm.
Cơ sở của ứng dụng nay đó là sử dụng biện pháp đấu tranh sinh học - Sử dụng virut kí sinh côn trùng để tiêu diệt các loại sâu bọ hại cây trồng
Trình bày tính ưu việt của thuốc trừ sâu sinh học so với thuốc trừ sâu hoá học?
Virut có tính đặc hiệu cao không gây độc hại cho con người, động vật và côn trùng có ích.
Không gây ô nhiễm môi trường.
Dể sản xuất, hiệu quả diệt sâu cao, không có hiẹn tượng "quen" thuốc, giá thành hạ.
3. Tìm hiểu
ứng dụng của virut trong sản xuất dược phẩm
Đọc thông tin trong SGK và cho biết:
Virut được ứng dụng trong sản xuất các loại dược phẩm nào?
Cơ sở khoa học của việc sản xuất đó, và ý nghĩa của nó.
3. ứng dụng của virut trong sản xuất dược phẩm.
ứng dụng: Sản xuất các loại thuốc chữa bệnh cho con người như: Insulin, Interpheron (IFN).
Cơ sở của ứng dụng:
+ Nhờ khả năng xâm nhiễm và nhân lên của virut.
+ Phage chứa các đoạn gen không quan trọng có thể cắt bỏ mà không ảnh hưởng đến quá trình nhân lên.
+ Cắt bỏ gen của phage thay bằng gen mong muốn và biến phage thành vật chuyển gen.
- ý nghĩa: Hạ giá thành của Insulin, IFN sử dụng để điều trị bệnh cho con người. (Insulin trị bệnh tiểu đường, IFN có khả năng chống virut, tế bào ung thư, tăng khả năng miễn dịch cho người.)
Quan sát và cho biết quy trình chuyển gen được chia thành mấy bước:
ADN tái tổ hợp
Tách ADNnst
tb cho
Chuyển
ADNtth vào tb nhận
Enzim cắt
AND phage
Enzim cắt
Nuôi cấy và nhân lên
Quy trình chuyển gen gồm 4 bước sau
Tách AND của tế bào cho, và AND phage nhờ enzim cắt.
Gắn đoạn gen của tb cho vào AND của phage tạo phage tái tổ hợp.
Nhiễm phage tái tổ hợp vào tế bào nhận (chủ yếu là tế bào E.coli).
Nuôi E.coli tái tổ hợp trong nồi lên men để tổng hợp sản phẩm do gen ghép vào tạo ra.
Củng cố
Thông qua nội dung vừa học em hãy cho biết virut có lợi hay có hại? Và chứng minh cho ý kiến của mình