Chương III
Virut và bệnh truyền nhiễm
I. khái niệm
H: Đọc mục 1 SGK. Rút ra nhận xét về đặc điểm của vi rut ?
- Sống kí sinh bắt buộc trong lòng tế bào chủ
II. Hình dạng, cấu tạo
Phiếu số 1: Cấu tạo các loại virut
H: Vi rút có mấy dạng chính đặc điểm của mỗi dạng ?
Cấu tạo của các loại virut
Không có
Đầu do các capsome hình tam giác khép lại
AND xoắn kép
Đầu hình khối đa diện, đuôi hình trụ

Virut của E.coli
gồm lipit kép và protein
Capsome ghép với nhau
2 sợi ADN
Dạng khối cầu

Virut HIV
Không có
Mỗi tam giác cấu tạo bởi chuỗi capsome
ADN
Dạng khối đa diện (20 mặt) mỗi mặt là tam giác đều

Virut anđeno
Không có
Gồm nhiều capsome ghép đối xứng nhau thành vòng xoắn
ARN xoắn đơn
Dạng ống hình trụ

Virut khảm thuốc lá

Vỏ ngoài

Vỏ protein

Axit nucleic

Hình dạng
Đặc điểm

Loại virut
1. Hình dạng: 3 dạng chính
- Hình khối : capsome sắp xếp theo hình khối đa diện hoặc khối cấu VD virut bại liệt, HIV
- Hình khối hỗn hợp: đầu cấu trúc khối đuôi cấu trúc xoắn VD thể thực khuẩn phago
- Cấu trúc xoắn: Capsome (đơn vị cấu trúc của vỏ protein) sắp xếp theo chiều xoắn của nucleotit VD virut khảm thuốc lá, dại, cúm
Cấu tạo của các loại virut
H: Vi rút có cấu tạo như thế nào ?
2. Cấu tạo
Lõi axit nucleic: ADN hoặc ARN
+ Để sử dụng tối đa tiềm năng hệ gen virut có hiện tượng chồng gen, cắt nối
+ Hệ gen của virut rất nhỏ (nhỏ nhất có chừng 4 gen, lớn nhất có vài trăm gen)
+ Chồng gen: một đoạn nucleotit của hệ gen (gennom) có thể tham gia mã hoá nhiều loại protein
+ Cắt nối : các mARN được tao thành nhờ cắt nối nhiều đoạn ribonucleotit
Vỏ protein ( capsit):
- Được cấu tạo bởi nhiều đơn vị hình thái (capsome).
- Vỏ mang thành phần kháng nguyên
- Có tác dụng bảo vệ lõi
Vỏ ngoài (ở một số virut):
Tạo bởi lipit kép và protein.
Có gai glicoprotein chứa thụ thể giúp virut hấp phụ vào tế bào
Là vỏ ngoài của cơ thể vật chủ bị virut cải tạo mang kháng nguyên đặc trưng của virut
Hạt virut (virion)
- Đầu: cấu trúc khối đa diện, mang lõi ADN
- Đuôi: Gồm 3 phần
+ Trụ đuôi: ống có đường kính 2,5 micromet. Giống như ống kim tiêm chích vào tế bào vật chủ dẫn axit nucleic vào tế bào vật chủ
+ Bao đuôi: do đơn vị capsome sắp xếp kiểu đối xứng xoắn
+ Đĩa gốc: có 6 ghim (gai đuôi bàn) và 6 sợi lông đuôi có bản chất protein. Có chức năng hấp phụ
H: Virut là dạng sống có cấu trúc rất đơn giản. Liệu có còn dạng sống nào có cấu trúc đơn giản hơn nữa không ?
Viroit: là những phân tử ARN vòng, dạng trần không có vỏ capsit, mạch đơn. Là tác nhân gây bệnh nhỏ nhất. Gây bệnh hình thoi ở khoai tây và bệnh hại cây dừa

Pirion: chúng là những phân tử protein không chứa một loại axitnucleic nào hoặc nếu có thì cũng quá ngắn không đủ mã hoá bất kỳ protein nào. Gây bệnh bò điên, bệnh kuru ở người
+
-
+
-
-
-
-
-
-
-
-
+
-
+
-
-
+
-
+
+
-
-
-
+
-
-
-
+
H: Với cấu trúc đơn giản như vậy thì quá trình tổng hợp các chất ở virut diễn ra như thế nào ?
Đánh dấu (+) hoặc (– ) vào bảng sau để so sánh sự khác biệt giữa virut, prion, viroit, vi khuẩn
Sự tổng hợp protein: Diễn ra nhờ hệ thống trao đổi chất của tế bào vật chủ -> kí sinh bắt buộc
ADN
ARN
Pr
Tính trạng
Sự truyền đạt thông tin di truyền
?
II. Phân loại virut
- Can c? v�o lừi axit nucleic cú 2 lo?i:
+ Lừi AND: VD Andờno virut, Phago T2
+ Lừi ARN: VD Virut kh?m thu?c lỏ, HIV, H5N1...
H: D?a v�o hỡnh 43 SGK. Em cú th? chia th�nh m?y lo?i n�o ?
- Can c? v�o v? protein:
+ Khụng cú v? : Virut kh?m thu?c lỏ, Andờnovirut
+ Cú v?: HIV, Viờm gan B..
- Can c? v�o v?t ch? lõy nhi?m:
+ Kớ sinh trờn ngu?i, d?ng v?t: Cú lừi AND, ARN. VD HIV, viờm gan B.
+ Kớ sinh trờn th?c v?t: h?u h?t mang ARN, VD: Kh?m thu?c lỏ.
+ Kớ sinh trờn vi khu?n (th? an khu?n): vD phago E.Coli. ?ng d?ng trong KTDT
Cú nhi?u cỏch phõn lo?i, tu? theo m?c dớch nghiờn c?u
H: Virut có cấu trúc như thế nào ?
H: Hãy đưa ra ít nhất 2 lý do để giải thích tại sao một số virut sử dụng lõi ARN mà không sử dụng lõi ARN để rồi mất công phiên mã ngược từ ARN sang AND ?
H: Vì sao virut không được coi là sinh vật ?
H: Virut có thể tồn tại ngoài cơ thể vật chủ được không ?
Không có cấu trúc tế bào (đại phân tử vô bào)
Không có riboxom
Không phân cắt thành 2 phần đều nhau
- Mỗi loại chỉ chứa một loại AND hoặc ARN
Sống kí sinh bắt buộc trong lòng tế bào chủ. Không mẫn cảm với kháng sinh
Sống dựa vào sự hiệp trợ của hệ thống trao đổi chất của tế bào vật chủ
Không có hiện tượng tăng trưởng cá thể
Không có khả năng sinh năng lượng
Trong điều kiện ngoài tồn tại ở trạng thái đại phân tử hoá học không sống. Có hoạt tính truyền nhiễm
H: Từ nội dung của bài hãy nêu các đặc điểm chung của virut ?
Tại sao virut lại sống kí sinh bắt buộc ?
Virut, prion, viroit truyền thông tin như thế nào ?
Có viurt lõi là AND và lõi ARN. Em hãy đưa ra lý do giải thích tại sao một số loại virut này có thông tin là ARN ? Tại sao không ở dạng AND để đỡ mất công sao chép ngược từ ARN sang AND ?
Với cấu trúc đơn giản như vậy thì chúng thực hiện truyền thông tin di truyền cho thế hệ sau như thế nào ?