1
CHÀO CÁC EM HỌC SINH!
Giáo viên: Lê Thị Tố Lâm
Trường THCS Bắc Cường

H: Để làm rõ đức tính giản dị của Bác Hồ, tác giả đã chứng minh trên những phương diện nào? Em học tập được gì về nghệ thuật lập luận của tác giả?

KIỂM TRA BÀI CŨ
3
Văn bản: ĐỨC TÍNH GIẢN DỊ CỦA BÁC HỒ
- Phạm Văn Đồng -
Giản dị trong đời sống, trong quan hệ với mọi người.
Bữa ăn
Nơi ở
Cách làm việc
QH với mọi người
- Vài ba món giản đơn.
- Ăn không rơi vãi.
- Ăn xong cái bát bao giờ cũng sạch.
- Thức ăn còn được sắp xếp tươm tất.
- Nhà sàn chỉ vẻn vẹn vài ba phòng.
- Nhà lúc nào cũng lộng gió và ánh sáng, phảng phất hương hoa.
- Làm từ việc rất lớn đến việc rất nhỏ.
- Việc gì tự làm được thì không cần người giúp.
- Viết thư cho đồng chí.
- Nói chuyện với các cháu Miền Nam.
- Thăm nhà tập thể của công nhân.
- Đặt tên cho đồng chí.
Đạm bạc, tiết kiệm, dân dã
Đơn sơ, thoáng mát
Tỉ mỉ, yêu công việc
Gần gũi, yêu thương, quan tâm
Dẫn chứng phong phú, tiêu biểu cụ thể, xác thực
kết hợp lý lẽ là những lời giải thích, bình luận.
5
Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- HOÀI THANH-
Bài 23 - Tiết 95,96 - Văn bản:
Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
I. Đọc, tìm hiểu chung
1. Đọc VB




Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
Người ta kể chuyện đời xưa, một nhà thi sĩ Ấn Độ trông thấy một con chim bị thương rơi xuống bên chân mình. Thi sĩ thương hại quá, khóc nức lên, quả tim cùng hoà một nhịp với sự run rẩy của con chim sắp chết. Tiếng khóc ấy, dịp đau thương ấy chính là nguồn gốc của thi ca.
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải không có ý nghĩa. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra là thương cả muôn vật, muôn loài...
Văn chương sẽ là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng. Chẳng những thế, văn chương còn sáng tạo ra sự sống…
Vậy thì, hoặc hình dung sự sống, hoặc sáng tạo ra sự sống, nguồn gốc của văn chương đều là tình cảm, là lòng vị tha. Và vì thế, công dụng của văn chương cũng là giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha.
Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình, thế mà khi xem truyện hay ngâm thơ có thể vui, buồn, mừng, giận cùng những người ở đâu đâu, vì những chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là chứng cớ cho cái mãnh lực lạ lùng của văn chương hay sao?
Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện những tình cảm ta sẵn có; cuộc đời phù phiếm và chật hẹp của cá nhân vì văn chương mà trở nên thâm trầm và rộng rãi đến trăm nghìn lần.
Có kẻ nói từ khi các thi sĩ ca tụng cảnh núi non, hoa cỏ, núi non, hoa cỏ trông mới đẹp; từ khi có người lấy tiếng chim kêu, tiếng suối chảy làm đề ngâm vịnh, tiếng chim, tiếng suối nghe mới hay. Lời ấy tưởng không có gì là quá đáng.
… Nếu trong pho lịch sử loài người xoá các thi nhân, văn nhân và đồng thời trong tâm linh loài người xoá hết những dấu vết họ còn lưu lại thì cái cảnh tượng nghèo nàn sẽ đến bực nào!...
Hoài Thanh
Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
I. Đọc, tìm hiểu chung
1. Đọc VB
2. Tác giả, tác phẩm (SGK/46)



Hoài Thanh
(1909-1982)

Tác giả:
- Tác phẩm:
Thể loại:
PTBĐ chính:
Hoài Thanh (1909-1982)
a. Tác giả
Hoài Thanh ( 1909-1982)
- Quê: Nghi Trung, huyện Nghi Lộc- Nghệ An.
- Là nhà phê bình văn học xuất sắc.
- Năm 2000 được nhà nước truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT.
- Tác phẩm nổi tiếng: Thi nhân Việt Nam.
b. Tác phẩm
- Viết năm 1936, in trong "Văn chương và hoạt động".
- Thể loại: NL văn chương.
- PTBĐ chính: nghị luận
10
VĂN CHƯƠNG
Hẹp hơn: tính nghệ thuật hay vẻ đẹp của lời văn.
Nghĩa hẹp: các tác phẩm văn học, nghệ thuật ngôn từ…
Nghĩa rộng: bao gồm cả triết học, chính trị, sử học, văn học…
Người ta kể chuyện đời xưa, một nhà thi sĩ Ấn Độ trông thấy một con chim bị thương rơi xuống bên chân mình. Thi sĩ thương hại quá, khóc nức lên, quả tim cùng hoà một nhịp với sự run rẩy của con chim sắp chết. Tiếng khóc ấy, dịp đau thương ấy chính là nguồn gốc của thi ca.
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải không có ý nghĩa. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra là thương cả muôn vật, muôn loài. ..
Văn chương sẽ là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng. Chẳng những thế, văn chương còn sáng tạo ra sự sống…
Vậy thì, hoặc hình dung sự sống, hoặc sáng tạo ra sự sống, nguồn gốc của văn chương đều là tình cảm, là lòng vị tha. Và vì thế, công dụng của văn chương cũng là giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha.
Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình, thế mà khi xem truyện hay ngâm thơ có thể vui, buồn, mừng, giận cùng những người ở đâu đâu, vì những chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là chứng cớ cho cái mãnh lực lạ lùng của văn chương hay sao?
Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện những tình cảm ta sẵn có; cuộc đời phù phiếm và chật hẹp của cá nhân vì văn chương mà trở nên thâm trầm và rộng rãi đến trăm nghìn lần.
Có kẻ nói từ khi các thi sĩ ca tụng cảnh núi non, hoa cỏ, núi non , hoa cỏ trông mới đẹp; từ khi có người lấy tiếng chim kêu, tiếng suối chảy làm đề ngâm vịnh, tiếng chim, tiếng suối nghe mới hay. Lời ấy tưởng không có gì là quá đáng.
… Nếu trong pho lịch sử loài người xoá các thi nhân, văn nhân và đồng thời trong tâm linh loài người xoá hết những dấu vết họ còn lưu lại thì cái cảnh tượng nghèo nàn sẽ đến bực nào!...
Nguồn gốc
Giá trị
Công dụng
Nhiệm vụ
12
2 phần
+ Phần 2: Còn lại (Ý nghĩa, công dụng của văn chương đối với con người)
+ Phần 1: Từ đầu...muôn loài (Nguồn gốc cốt yếu của văn chương)
3. Bố cục: 2 phần hoặc 3 phần
13
3 phần
- Phần 1: Từ đầu đến “…muôn loài”
 Nguồn gốc cốt yếu của văn chương. (ĐẶT VẤN ĐỀ)
Phần 2: “Văn chương” đến “quá đáng”
Nhiệm vụ, công dụng của văn chương. (GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ)
Phần 3: Còn lại
 Khẳng định giá trị của văn chương. (KẾT THÚC VẤN ĐỀ)
Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
I. Đọc, tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương



15
“ Người ta kể chuyện đời xưa, một nhà thi sĩ Ấn Độ trông thấy một con chim bị thương rơi xuống bên chân mình. Thi sĩ thương hại quá, khóc nức lên, quả tim cùng hoà nhịp với sự run rẩy của con chim sắp chết. Tiếng khóc ấy, dịp đau thương ấy chính là nguồn gốc của thi ca.
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải không có ý nghĩa. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài. [...]”
H: Theo tác giả, nguồn gốc cốt yếu của văn chương là gì? Việc đưa câu chuyện một thi sĩ ở Ấn Độ thể hiện dụng ý gì của tác giả?
16
“ Người ta kể chuyện đời xưa, một nhà thi sĩ Ấn Độ trông thấy một con chim bị thương rơi xuống bên chân mình. Thi sĩ thương hại quá, khóc nức lên, quả tim cùng hoà nhịp với sự run rẩy của con chim sắp chết. Tiếng khóc ấy, dịp đau thương ấy chính là nguồn gốc của thi ca.
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải không có ý nghĩa. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài. [...]”
17
Con chim sắp chết,
thi sĩ thương hại khóc nức lên

Tiếng khóc ấy, dịp đau thương ấy chính là nguồn gốc của thi ca.
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải không có ý nghĩa.
Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài
Dẫn chứng
Lí lẽ
Lí lẽ
Luận điểm

-> Tác giả lập luận theo lối quy nạp
Đi từ dẫn chứng, lí lẽ để dẫn tới luận điểm cơ sở.
Cách lập luận
Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
I. Đọc, tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương
- Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài
=> Cách nêu vấn đề tự nhiên, hấp dẫn, bất ngờ.
=> Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương.




H: Nhận xét cách nêu vấn đề của tác giả? Qua đó, em hiểu nguồn gốc cốt yếu của văn chương là gì?
19
Có ý kiến cho rằng: “ Quan niệm về nguồn gốc văn chương của Hoài Thanh là chưa đầy đủ”. Em có đồng ý không? Vì sao?
20
Trăm năm trong cõi người ta,
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Trải qua một cuộc bể dâu,
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

Đau đớn thay phận đàn bà
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung
Văn chương bắt nguồn từ lòng thương, từ số phận con người
Ca dao:
Thân em như trái bần trôi …
Truyện Kiều – Nguyễn Du
21
Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
 Văn chương bắt nguồn từ cuộc sống lao động.
Trâu ơi, ta bảo trâu này.
Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta.
Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền.
O du kích (Tố Hữu)
-> Văn chương bắt nguồn từ thực tế đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, chống giặc ngoại xâm.
Thánh Gióng
-> Văn chương bắt nguồn từ đời sống văn hoá, lễ hội, trò chơi ... (ca dao, hò, vè, đồng dao, …)
24
Văn chương bắt nguồn từ lòng thương.
Văn chương bắt nguồn từ cuộc sống lao động.
Văn chương bắt nguồn từ thực tế đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, chống giặc ngoại xâm.
Văn chương bắt nguồn từ đời sống văn hoá, lễ hội, trò chơi ...

=> Các quan niệm này tuy khác nhau nhưng không loại trừ nhau. Ngược lại, chúng bổ sung cho nhau về mặt ý nghĩa.
Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
I. Đọc, tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương
2. Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
a. Nhiệm vụ của văn chương.




26
Nhiệm vụ của văn chương
Văn chương là
hình dung của sự sống
Văn chương còn
sáng tạo ra sự sống
27
Văn chương là hình dung của sự sống
Văn chương phản ánh cuộc sống phong phú, đa dạng của chúng ta.
Văn chương phản ánh công cuộc dựng nước và giữ nước
Sơn Tinh, Thủy Tinh
Nam quốc sơn hà
Phò giá về kinh
28
Văn chương là hình dung của sự sống
Văn chương phản ánh cuộc sống phong phú, đa dạng qua chất liệu hiện thực cuộc sống.
Văn chương phản ánh tình yêu quê hương đất nước.
Qua Đèo Ngang
Tinh thần yêu nước của nhân dân ta
Ca dao về tình yêu quê hương, đất nc.
29
Văn chương là hình dung của sự sống
Văn chương phản ánh cuộc sống phong phú, đa dạng qua chất liệu hiện thực cuộc sống.
Văn chương phản ánh tình cảm gia đình.
Tiếng gà trưa
Cuộc chia tay của những con búp bê
Ca dao về tình cảm gia đình
30
Văn chương là hình dung của sự sống
Văn chương phản ánh cuộc sống phong phú, đa dạng qua chất liệu hiện thực cuộc sống.
Văn chương phản ánh cuộc đời, số phận con người.
Truyện Kiều
Bánh trôi nước
Ca dao than thân
31
Nhiệm vụ của văn chương
Văn chương là
hình dung của sự sống
Văn chương còn
sáng tạo ra sự sống
Cuộc sống ấy có thể không có, chưa có trong hiện tại nhưng có thể có trong tưởng tượng hoặc sẽ có trong tương lai để con người cùng nhau phấn đấu.
Cây bút thần, Cây tre trăm đốt, Harry Poster, truyện khoa học viễn tưởng…
32
Thạch Sanh
Cây bút thần”
 Phản ánh ước mơ công lý, cải tạo hiện thực xã hội, sự công bằng cho người lao động của người xưa.
Tấm Cám
33
 Phản ánh cuộc sống trong tưởng tượng của con người, cuộc sống này không có trong thực tế nhưng là mơ ước, khát vọng của con người, để con người cùng nhau phấn đấu.
Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
2. Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
a. Nhiệm vụ của văn chương
- Văn chương là hình dung của sự sống.
- Văn chương còn sáng tạo ra sự sống.
=> Văn chương phản ánh và sáng tạo ra sự sống, làm cho đời sống trở nên phong phú và tốt đẹp.




Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
2. Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
a. Nhiệm vụ của văn chương
b. Công dụng của văn chương




36
b. Công dụng của văn chương
Giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha.
Văn chương bồi đắp tâm hồn con người, giúp hoàn thiện nhân cách và khiến con người sống vị tha hơn.
37
Cô bé bán diêm
-> Nhờ các tác phẩm văn chương mà con người biết đồng cảm, sẻ chia với những nhân vật, với những số phận khác
Tĩnh dạ tứ
38
b. Công dụng của văn chương
Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có
Đó là những tình cảm đẹp mà trước khi thưởng thức một tác phẩm văn chương ta chưa có
Văn chương luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có
Đó là những tình cảm đẹp mà con người đã có sẵn nay được văn chương bồi dưỡng, làm cho phong phú, sâu sắc hơn
Giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha.
Văn chương bồi đắp tâm hồn con người, giúp hoàn thiện nhân cách và khiến con người sống vị tha hơn.
39
Đêm nay Bác không ngủ
Bánh trôi nước
Lượm – Tố Hữu
Cô Tô – Nguyễn Tuân
40
Ca dao về tình cảm gia đình
Tiếng gà trưa
41
b. Công dụng của văn chương
Cuộc đời phù phiếm và chật hẹp của cá nhân vì văn chương mà trở lên thâm trầm và rộng rãi đến trăm nghìn lần.
Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có
Văn chương luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có
Có kẻ nói từ khi các ca sĩ ca tụng cảnh núi non, hoa cỏ, núi non, hoa cỏ trông mới đẹp; từ khi có người lấy tiếng chim kêu, tiếng suối chảy làm đề tài ngâm vịnh, tiếng chim, tiếng suối ấy nghe mới hay. Lời ấy tưởng không có gì quá đáng.
42
Ca dao về tình cảm gia đình
Cảnh khuya
Rằm tháng giêng
43
b. Công dụng của văn chương
Cuộc đời phù phiếm và chật hẹp của cá nhân vì văn chương mà trở lên thâm trầm và rộng rãi đến trăm nghìn lần.
Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có
Văn chương luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có
Văn chương giúp con người cảm nhận sâu sắc cuộc sống, làm cho đời sống tâm hồn con người thêm phong phú, giàu có, giúp con người sống tốt đẹp, cao thượng hơn.
Có kẻ nói từ khi các ca sĩ ca tụng cảnh núi non, hoa cỏ, núi non, hoa cỏ trông mới đẹp; từ khi có người lấy tiếng chim kêu, tiếng suối chảy làm đề tài ngâm vịnh, tiếng chim, tiếng suối ấy nghe mới hay. Lời ấy tưởng không có gì quá đáng.
Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
2. Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
a. Nhiệm vụ của văn chương
b. Công dụng của văn chương
- Văn chương giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha.
- Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có





Vậy thì, hoặc hình dung sự sống, hoặc sáng tạo ra sự sống, nguồn gốc của văn chương đều là tình cảm, là lòng vị tha. Và vì thế, công dụng của văn chương cũng là giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha.
Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình, thế mà khi xem truyện hay ngâm thơ có thể vui, buồn, mừng, giận cùng những người ở đâu đâu, vì những chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là chứng cớ cho cái mãnh lực lạ lùng của văn chương hay sao?
Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện những tình cảm ta sẵn có; cuộc đời phù phiếm và chật hẹp của cá nhân vì văn chương mà trở nên thâm trầm và rộng rãi đến trăm nghìn lần.
Có kẻ nói từ khi các thi sĩ ca tụng cảnh núi non, hoa cỏ, núi non, hoa cỏ trông mới đẹp; từ khi có người lấy tiếng chim kêu, tiếng suối chảy làm đề ngâm vịnh, tiếng chim, tiếng suối nghe mới hay. Lời ấy tưởng không có gì là quá đáng.

Luận điểm
Dẫn chứng
Lí lẽ
Dẫn chứng
-> Tác giả lập luận theo lối diễn dịch: nêu luận điểm rồi đưa lí lẽ và dẫn chứng để chứng minh luận điểm.
Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
2. Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
a. Nhiệm vụ của văn chương
b. Công dụng của văn chương
- Văn chương giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha.
Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có
-> Lập luận chặt chẽ, luận điểm rõ ràng, dẫn chứng thuyết phục, lời văn giàu cảm xúc, hình ảnh.
=> Văn chương làm cho đời sống tâm hồn của con người trở nên giàu có, phong phú, sâu sắc, tốt đẹp và vị tha hơn, văn chương còn giúp con người nhận ra những vẻ đẹp tiềm ẩn trong cuộc sống.






47
3. Ý nghĩa, giá trị của văn chương
Nếu trong pho lịch sử loài người xóa đi các thi nhân, văn nhân và đồng thời trong tâm linh loài người xóa hết những dấu vết còn lưu lại thì cái cảnh tượng nghèo nàn sẽ đến bực nào!
Lập luận bằng câu nghi vấn theo lối giả định kết thúc bằng dấu chấm than : nếu … thì ( giả thiết – kết quả)
Khẳng định vai trò, ý nghĩa kì diệu của văn chương
Khẳng định vai trò quan trọng của văn nghệ sĩ trong đời sống.
Bức thông điệp cho độc giả: cần biết trân trọng, yêu mến văn nghệ sĩ và các tác phẩm có giá trị của họ.
Bài 23 - Tiết 95,96
Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh-
2. Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
3. Ý nghĩa, giá trị của văn chương
- Nếu không có văn chương thì đời sống con người sẽ rất nghèo nàn.
-> NT: lập luận theo lối giả định (nếu thì)
=> Khẳng định vai trò của văn nghệ sĩ và nhấn mạnh ý nghĩa kì diệu của văn chương.






49
III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật:
- Luận điểm rõ ràng.
- Dẫn chứng đa dạng
- Lời văn giàu hình ảnh, cảm xúc.
2. Nội dung:
- Văn bản đã làm rõ nguồn gốc cốt yếu, ý nghĩa, công dụng của văn chương.
50
Đời sống thiếu văn chương
sẽ rất nghèo nàn
51
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
* Bài cũ:
Học bài, hiểu được nguồn gốc và công dụng của văn chương.
Viết đoạn văn chứng minh luận điểm: “Văn chương làm cho tình yêu quê hương, đất nước trong ta thêm phong phú và sâu sắc”.
* Bài mới: Chuẩn bị Ôn tập giữa kì II. (Xem lại các kiến thức cơ bản về VB,TV, TLV)
 
53
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
* Bài cũ:
Học bài, nắm được những nét chính về tác giả, tác phẩm, hiểu được nguồn gốc của văn chương theo quan niệm của Hoài Thanh.
Tìm một số dẫn chứng (tác phẩm văn chương) cho thấy văn chương có nguồn gốc từ lòng thương.
*Bài mới: Chuẩn bị phần tiếp theo:
+ Nhiệm vụ, công dụng của văn chương là gì?
+ Cách lập luận của tác giả có gì khác với phần 1?