? Em có yêu thiên nhiên không. Vì sao.
Cuộc sống cần có tình yêu thương. Tình yêu thương ấy
không chỉ là tình yêu thương giữa con người với con
người, mà còn bao gồm cả tình yêu thương, sự trân trọng
của con người với các loài vật, với vẻ đẹp của thiên nhiên.
Con người chính là một phần của tự nhiên, vì vậy ta phải
bảo vệ nó. Tiết học hôm nay, thầy trò ta sẽ cùng tìm hiểu
về tình yêu thiên nhiên thông qua văn bản Con chào mào
của nhà thơ Mai Văn Phấn.

CON CHÀO MÀO
(Mai Văn Phấn)

I.ĐỌC – HIỂU CHUNG
1.Đọc
Đọc to, rõ, lưu loát; giọng vui tươi, ngắt nghỉ đúng ở
những đoạn mô phỏng tiếng kêu.
2.Tác giả và tác phẩm:
a.Tác giả:
Mai Văn Phấn sinh năm 1955 tại Ninh Bình. Ông sáng tác
thơ, viết tiểu luận phê bình. Thơ ông phong phú về đề tài,
có những cách tân về nội dung và nghệ thuật; một số bài
được dịch ra nhiều thứ tiếng.

b.Tác phẩm:
-Thể loại: Thơ tự do.
-Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm.
-Xuất xứ: Trích từ tập “Bầu trời không mái che”, NXB Hội
Nhà văn, Hà Nội, 2010).
-Bố cục:
+Khổ 1
+Khổ 2,3,4,5
+Khổ 6

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1.Hình ảnh con chào mào trong thực tế (khổ 1):
Con chào mào đốm trắng mũ đỏ
Hót trên cây cao chót vót
triu… uýt… huýt… tu hìu…
? Hình ảnh con chào mào hiện ra với màu sắc, âm thanh, khung cảnh
như thế nào. Qua đó, em cảm nhận gì về hình ảnh chim chào mào
- Màu sắc: “đốm trắng mũ đỏ” -> rực rỡ, tươi tắn.
-Âm thanh: Tiếng hót dài, trong trẻo, lảnh lót.
-Khung cảnh: “Cây cao chót vót” ->Thoáng đãng, bình yên.
=> Hình ảnh chim chào mào rất đẹp.

- Nghệ thuật: hình ảnh thơ chân thực, sống động, ngôn từ cô
đọng, hàm súc.
2. Hình ảnh con chào mào trong ý nghĩ, cảm xúc của
“tôi” (khổ 2,3,4,5).
a.Khổ 2:
“Tôi vội vẽ chiếc lồng trong ý nghĩ
Sợ chim bay đi”
?Hãy nêu ý nghĩ, cảm xúc của nhân vật “tôi” khi “vội vẽ
chiếc lồng trong ý nghĩ”.
-> Muốn “giam cầm”, “độc chiếm” (thuộc của riêng mình)
tiếng chim. (Sự hẹp hòi, ích kỉ).

b.Khổ 3:
“Vừa vẽ xong nó cất cánh
Tôi ôm khung nắng, khung gió
Nhành cây xanh hối hả đuổi theo”
? Nhà thơ mang “khung nắng, khung gió” và “hối hả đuổi
theo” con chim để làm gì?
-> Nhà thơ mang theo cả không gian đầy nắng, gió, cây
xanh, hối hả đuổi theo mong níu giữ con chim chào mào và
tiếng hót của nó.

c.Khổ 4:
“Trong vô tăm tích tôi nghĩ
Lát nữa chào mào sẽ mổ những con sâu
Trái cây chín đỏ
Từng giọt nước
Thanh sạch của tôi”
? Nhà thơ hình dung những con chào mào mổ những con sâu, ăn
trái cây chín đỏ, uống từng giọt nước thanh sạch. Điều đó có nghĩa
là nhà thơ hiểu rằng, con chào mào mình yêu quý chỉ thực sự hạnh
phúc khi nào.
-Con chào mào chỉ thực sự hạnh phúc khi được sống trong khoảng
trời tự do, tự nhiên của thiên nhiên.

d. Khổ 5
triu… uýt… huýt… tu hìu…
? Điệp ngữ này có tác dụng gì.
-Điệp ngữ nhấn mạnh âm thanh của tiếng chim. Tiếng chim
ấy không chỉ vang lên từ trên cành cây cao chót vót mà còn
vang lên ngay trong chính tâm hồn nhà thơ. Âm điệu du
dương của thiên nhiên hay của tâm hồn?

3.Sự thay đổi trong suy nghĩ của “tôi” (khổ cuối):
? Vì sao lúc đầu, nhân vật “tôi” “sợ chim bay đi” nhưng kết
thúc bài thơ lại khẳng định: Chẳng cần chim lại bay về /
Tiếng hót ấy giờ tôi nghe rất rõ ?
-Bây giờ nhân vật “tôi” không cần chim chào mào bay về
nữa nhưng vẫn cảm nhận được tiếng hót vang lên trong
tâm trí. Bởi “tôi” đã biết yêu thiên nhiên bằng sự tôn trọng
và tình yêu khi chim được ca hát tự do trong bầu trời chứ
không phải bằng mong muốn “độc chiếm” ích kỉ, hẹp hòi.
->Sự trân trọng đối với thiên nhiên, sống hoà hợp với thiên
nhiên. Cái đẹp là cái tự nhiên.

Hai dòng thơ cuối cho thấy “con chào mào” đã bay đi
xa, trở về với thiên nhiên rộng lớn, với thế giới tự do và
hồn nhiên của nó. Tác giả viết rằng “chẳng cần chim lại
bay về” bởi ông đã cảm thấy đủ, thấy trọn vẹn một thiên
nhiên tuyệt đẹp trong cõi hồn mình. Hạnh phúc biết bao!

III. TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật:
-Thể thơ tự do phù hợp với mạch tâm trạng, cảm xúc.
-Điệp ngữ.
-Ngôn từ cô đọng, hàm súc.
- Miêu tả không gian hoà trộn giữa thực và ảo.
- Cấu tứ bài thơ lạ, kết thúc mở tạo nhiều dư âm trong lòng
người đọc.
2.Nội dung:
Tình yêu, sự trân trọng, ý thức bảo vệ thiên nhiên.