Chào mừng các em học sinh đến với bài học ngày hôm nay
Ngữ văn 6
Hoán dụ
I. Mục tiêu bài học
1. Kiến thức
Nắm vững khái niệm hoán dụ, phân biệt hoán dụ với ẩn dụ và các kiểu hoán dụ.
2. Kĩ năng
Luyện kĩ năng phân tích được giá trị biểu cảm của phép hoán dụ.
3. Thái độ
có ý thức học tập bộ môn.
Ki?m tra b�i cu
-Ẩn dụ là gì? Có mấy kiểu ẩn dụ?
-Hãy tìm ẩn dụ trong câu ca dao sau và nêu ý nghĩa cảu ẩn dụ đó?
      Con cò ăn bãi rau răm
   Đắng cay chịu vậy, đãi đằng cùng ai?
I. Thế nào là hoán dụ:
- Em thấy "áo nâu”, "áo xanh", “nông thôn” và “thị thành” trong VD gợi cho em liên tưởng tới những ai?
Vì sao nói đến áo nâu, áo xanh ta lại liên tưởng tới người nông dân và người công nhân?
- Giữa áo nâu với nông thôn, áo xanh với thành thị có mối liên hệ gì?
Cách diễn đạt trên đây có tác dụng gì?
I. Thế nào là hoán dụ:
-Từ áo nâu và áo xanh làm ta liên tưởng tới những người nông dân và công nhân. Vì nông dân thường mặc áo nhuộm màu nâu; công nhân đi làm thường hay mặc quần áo bảo hộ màu xanh. Cách viết như vậy người ta đã sử dụng phép tu từ hoán dụ.
2. Kết luận

- "áo nâu" chỉ những người nông dân.
"áo xanh" chỉ những người công nhân
- Vì người nâng dân thường mặc áo nâu, còn người công nhân thường mặc áo xanh khi làm việc.
- Nông thôn chỉ chững người sống ở nông thôn.
Thị thành chỉ những người sống ở thành thị.
- Quan hệ: Vật chứa đựng với vật bị chứa đựng.
( Quan hệ gần gũi)
=> Tác dụng: Ngắn gọn, tăng tính hình ảnh và hàm súc cho câu văn, nêu bật được đặc điểm của những sự vật được nói đến.

- Em hiểu thế nào là hoán dụ?
Hoán dụ là phép tu từ trong câu, gọi tên các sự vật, hiện tượng hoặc khái niệm này bằng tên sự vật, hiện tượng, khái niệm khác, dựa trên nét tương cận, gần gũi với nhau nhằm mục đích làm tăng sức gợi hình, gợi cảm, giúp cho sự diễn đạt tốt hơn.
Chúng ta đã học những biện pháp tu từ nào?
3.các kiểu hoán dụ.

a.    Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
b.    Một cây làm chẳng lên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao
c.     Ngày Huế đổ máu
   Chú Hà Nội về
   Tình cờ chú cháu
   Gặp nhau hàng Bè
d.    Em đã sống bởi vì em đã thắng!
Cả nước bên em, quanh giường nệm trắng,
   Hát cho em nghe như tiếng mẹ ngày xưa,
Sông Thu Bồn giọng hát đò đưa...
      (Tố Hữu)
- Bàn tay gợi cho em liên tưởng dến sự vật nào?.Đó là mối quan hệ gì?

- "Một" và "Ba " gợi cho em liên tưởng tới cái gì?

- Mối quan hệ giữa chúng như thế nào?

- "Đổ máu" gợi cho em liên tưởng tới sự kiện gì?

- Mối quan hệ giữa chúng như thế nào?

- Xác định và chỉ rõ mối quan hệ của phép hoán dụ trong VD
a. Bàn tay: Bộ phận cơ thể người được dùng thay cho người lao động nói chung=> Quan hệ: bộ phận và toàn thể.
b. Một và ba số lượng cụ thể được dung chỉ số lượng ít và nhiều.
Quan hệ: số lượng cụ thể và số lượng trừu tượng.
c. Đổ máu: dấu hiệu thường dùng thay cho sự hi sinh, mất mát( trong bài thơ Lượm đổ máu dấu hiệu chỉ chiến tranh- ngày Huế nổ ra chiến sự.)
- Quan hệ dấu hiệu sự vật- sự vất.
d. Phép hoán dụ: Cả nước chỉ nhân dân Việt Nam
- Quan hệ: Vật chứa đựng (Cả nước)
- Và vật bị chứa đựng (Nhân dân VN sống trên đất nước VN).

III. Luyện tập:
Bài tập 1:
a) Làng xóm: Chỉ nhân dân sống trong làng xóm.
- Quan hệ: Vật chứa đựng và vật bị chứa đựng.
b) Mười năm: thời gian ngắn, trước mắt
- Trăm năm: thời gian dài .
=> quan hệ: cụ thể và trừu tượng.
=> ý nghĩa: Trồng cây: Kinh tế, trồng người: giáo dục.
- Một xã hội phát triển là cả kinh tế và giáo dục đều phát triển trong đó kinh tế là động lực, giáo dục là mục đích.
+ Hoán dụ: Trồng cây: (Xây dựng kinh tế) - xây dựng xã hội phát triển.
+ Trồng người: (xây dựng con người) - xây dựng xã hội mới.
- Hồ Chủ Tịch nói: Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, thì phải có con người XHCN.
+ Quan hệ:
* Kinh tế: Bộ phận - Toàn thể.
* Giáo dục: Công việc đặc trưng - Toàn bộ sự nghiệp.

III. Luyện tập:
c) áo chàm: Hoán dụ kép.
- áo chàm (y phục) chỉ người dân sống ở Việt Bắc thường mặc áo màu chàm.
+ Quan hệ: Dấu hiệu đặc trưng và sự vật.
+ áo chàm: Chỉ quần chúng cách mạng người dân tộc ở Việt Bắc, chỉ tình cảm của quần chúng cách mạng nói chung đối với Đảng, Bác.
+ Quan hệ: Bộ phận và toàn thể.
III. Luyện tập:
d. Trái đất: Chỉ loài người tiến bộ đang sống trên trái đất.
+ Quan hệ: Vật chứa đựng và vật bị chứa đựng.
III. Luyện tập:
Bài tập 2:
- Giống nhau:
+ ẩn dụ: gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật hiện tượng khác.
+ Hoán dụ: Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác.
- Khác nhau:
+ ẩn dụ: Dựa vào mối quan hệ tương đồng (qua so sánh ngầm) về hình thức, cách thức, phẩm chất, cảm giác.
+ Hoán dụ: Dự vào mối quan hệ tương cận (gâng gũi) đi đôi với nhau. Về bộ phận - toàn thể, vật chứa - vật bị chứa, dấu hiệu - sự vật, cụ thể - trừu tượng.
4. Củng cố, luyện tập

Hoán dụ là gì? Tìm đọc một số câu thơ có sử dụng hoán dụ?
5. Hướng dẫn học ở nhà
- Học thuộc ghi nhớ.
- Làm bài tập 3.
- Soạn bài: Tập làm thơ 4 chữ , mỗi HS chuẩn bị một bài thơ 4 chữ.
Giờ học kết thúc
Chúc các em học tập tốt