a) Cuộc đời con người
- Thời đại: cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX
- Quê hương: Quỳnh Đôi – Quỳnh Lưu – Nghệ An
- Gia đình
mẹ - vợ lẽ của Hồ Phi Diễn
cha là Hồ Phi Diễn
- Một số nét tiêu biểu về cuộc đời, con người
+ Thuở nhỏ: nổi tiếng là thông minh, cá tính
+ Lớn lên: sắc sảo, giao thiện rộng, có tài thơ văn
+ Đường tình duyên lận đận, trắc trở (hai lần lấy chồng đều làm vợ lẽ)
Người thông minh, có tài sắc nhưng cuộc đời có nhiều éo le, ngang trái
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
b) Sự nghiệp văn học
- Nét nổi bật trong sáng tác
+ Sự thông cảm, xót thương cho người phụ nữ
+ Trân trọng, đề cao người phụ nữ
+ Nhà thơ, trào phúng – trữ tình
+ Đậm chất văn học dân gian từ đề tài, cảm hứng đến ngôn ngữ, hình tượng
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
b) Sự nghiệp văn học
- Số lượng tác phẩm
+ Tập “Lưu hương ký”
24 bài thơ chữ Hán
26 bài thơ chữ Nôm
+ Khoảng trên 40 bài thơ Nôm tương truyền là của Hồ Xuân Hương
- Vị trí
hiện tượng độc đáo trong lịch sử văn học dân tộc
Bà chúa thơ Nôm
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
2. Tác phẩm
- Xuất xứ: nằm trong chùm thơ “Tự tình” (chữ Nôm)
- Thể loại: thất ngôn bát cú Đường luật
- Bố cục: 4 phần (Đề - thực – luận – kết)
Nỗi niềm trống trải, cô đơn
Buồn tủi, chua xót trước thực tại phũ phàng
Thái độ phản kháng quyết liệt
Tâm trạng chán chường, tủi hờn
- Mạch cảm xúc của bài thơ
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
“Đêm khuya văng vẳng trống canh dần
Trơ cái hồng nhan với nước non”
- Thời gian: đêm khuya con người thường chiêm nghiệm, cảm nhận rõ sự cô đơn
- Không gian: vắng lặng, tĩnh mịch
+ dồn: dồn dập, gấp gáp bước đi của thời gian
- Hình ảnh con người
 
Lấy động tả tĩnh
+ Nghệ thuật đảo ngữ: từ “trơ” được đặt lên đầu câu chủ thể trữ tình mất hoàn toàn cảm giác, như trơ ra, chai lì ra với cuộc đời
1. Hai câu đề
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Hai câu đề
+ Xuất hiện trong sự đối lập:
cái hồng nhan
(thân phận nhỏ bé)
><
nước non
(rộng lớn mênh mông)
+ Nhịp thơ 1/3/3
tô đậm sự nhỏ bé, cô đơn
Nhân vật trữ tình hiện lên trong cảm giác cô đơn, buồn tủi, xót xa, bẽ bàng
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đề
2. Hai câu thực
“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh
Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”
- Say lại tỉnh: gơi ra một vòng luẩn quẩn – càng say – càng tỉnh – càng thấm thía nỗi đau
- Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn
+ Bước đi của thời gian cuộc đời của Xuân Hương đã đi qua tuổi xuân tươi đẹp
+ Vầng trăng phi lô – gic
“Khuyết – tròn – xế”
Hợp lí với cuộc đời của Xuân Hương – chưa một lần được hưởng hạnh phúc trọn vẹn
Nỗi buồn trước duyên phận hẩm hiu
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
3. Hai câu luận
“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám
Đâm toạc chân mây đá mấy hòn”
- Nghệ thuật đối rất chỉnh kết hợp cùng đảo ngữ
+ Xiên ngang
ĐT mạnh
Cách thức
đâm toạc
ĐT mạnh
Hoạt động dữ dội
Sự ngang ngạnh, bướng bỉnh
+ Rêu từng đám, đá mấy hòn
Nhỏ bé, yếu ớt
Rắn chắc nhưng vô tri vô giác
Những sự vật vốn tĩnh lặng bỗng vận động, phá phách
 
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đề
2. Hai câu thực
3. Hai câu luận
4. Hai câu kết
“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại
Mảnh tình san sẻ tí con con”
- Ngán
Chán ngán, ngán ngẩm
Vì: “xuân đi xuân lại lại”
+ Xuân: mùa xuân, tuổi xuân của con người
+ Lại
thêm một lần nữa
sự trở lại (trái nghĩa với đi)
Mùa xuân không còn mang lại niềm vui, niềm hạnh phúc mà khiến con người ngán ngẩm
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
4. Hai câu kết
- Nghệ thuật tăng cấp
Mảnh tình san sẻ tí con con
Nhấn mạnh sự ít ỏi trong hạnh phúc
Xót xa, tội nghiệp cho thân phận người phư nữ
- Âm điệu rời rạc
Mảnh tình / san sẻ / tí con con
Tiếng thở dài ngao ngán của Xuân Hương – người phụ nữ trong xã hội cũ
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
III. TỔNG KẾT
1. Nội dung
Tâm trạng buồn tủi, số phận éo le của người phụ nữ
Khát vọng hạnh phúc của người phụ nữ
2. Nghệ thuật
Sử dụng từ ngữ đặc sắc
Xây dựng hình ảnh thơ gợi cảm, độc đáo