Tiết 95
ẨN DỤ, HOÁN DỤ

Câu 1: Nhân hoá là gì ? Nêu các kiểu nhân hóa thường gặp ?
TRẢ LỜI :
* Nhân hóa là goi tả con vật, cây cối, đồ vật,… bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi tả con người ; làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật,… trở nên gần gũi với con người, biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.
* Các kiểu nhân hóa thường gặp:
Có ba kiểu nhân hóa thường gặp:
- Dùng từ ngữ vốn gọi người để gọi vật.
- Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật.
- Trò chuyện, xưng hô với vật như đối với người.
KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 2: Xác định kiểu nhân hoá trong câu ca dao sau ?
Núi cao chi lắm núi ơi ?
Núi che mặt trời chẳng thấy người thương.
Đáp án
Núi cao chi lắm núi ơi ?
→ Trò chuyện, xưng hô với vật như đối với người


TIẾT 95
ẨN DỤ, HOÁN DỤ
ẨN DỤ LÀ GÌ ?
1. Ví dụ
“ Anh đội viên nhìn Bác
Càng nhìn lại càng thương
Người Cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm”
Trong khổ thơ dưới đây cụm từ “Người Cha” dùng để chỉ ai? Vì sao có thể ví như vậy?
- “Người Cha”: chỉ Bác Hồ
Bác với Người Cha có những phẩm chất giống nhau:
Tuổi tác
Tình thương yêu con
Sự chăm sóc chu đáo đối với con…
I. ẨN DỤ LÀ GÌ ?
1. Ví dụ
Cách 1: Bác Hồ mái tóc bạc
So sánh 3 cách diễn đạt sau
Cách 2: Bác Hồ như Người cha
Cách 3: Người Cha mái tóc bạc
diễn đạt bình thường

sử dụng so sánh
Cách nói hình ảnh
Tại sao Bác Hồ lại được ví như Người Cha
Vì tình cảm của Bác dành cho các anh đội viên cũng giống như tình cảm của người cha dành cho con.
I. ẨN DỤ LÀ GÌ ?
1. Ví dụ
Cách nói này có gì giống và khác so với phép so sánh
Theo em ẩn dụ là gì?
2. Nhận xét
Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng
này bằng tên sự vật, hiện tượng khác
có nét tương đồng với nó nhằm tăng
sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn
đạt.
I. ẨN DỤ LÀ GÌ
1. Ví dụ

3. Ghi nhớ: SGK
II. Hoán dụ là gì?
Tiết 109: HOÁN DỤ
1. Ví dụ

Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

- Áo nâu
- Áo xanh
Người nông dân.
Người công nhân.
(Sự vật)
- Nông thôn
- Thị thành
Người sống ở nông thôn.
Người sống ở thành thị.
(Vật chứa đựng)
(Vật bị chứa đựng)
(Dấu hiệu)
có quan hệ gần gũi
có quan hệ gần gũi
Cách nói ngắn gọn, giàu sức gợi hình, gợi cảm .
Thông báo sự việc.

So sánh 2 cách diễn đạt sau và rút ra nhận xét ?
II. Hoán dụ là gì?
Hoán dụ là …………. sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có …………………. với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt .
gọi tên
quan hệ gần gũi
Ví dụ:
Những tà áo dài tung bay xuống phố.
Những cô gái Việt Nam
1. Ví dụ
2. Nhận xét
3. Ghi nhớ: SGK
- Ví dụ:
Người cha mái tóc bạc.
( Minh Huệ)
- Dựa vào quan hệ tương cận (gần gũi).
- Ví dụ:

Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
( Hoàng Trung Thông)
- Dựa vào quan hệ tương đồng
( nét giống nhau )

HOÁN DỤ
ẨN DỤ

* Khác nhau:
* Giống nhau:
-Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác.
-Nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
So sánh: Ẩn dụ và Hoán dụ
a/ Ăn quả nhớ kẻ trồng cây. (Tục ngữ)
b/ Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
(Tục ngữ)
c/ Thuyền về có nhớ bến chăng ?
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.
(Ca dao)
d/Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
(Viễn Phương)
Bài tập 2: Tìm các ẩn dụ trong những ví dụ dưới đây. Nêu lên nét tương đồng giữa các sự vật, hiện tượng được so sánh ngầm với nhau:
III. LUYỆN TẬP
a/ Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
“Sự hưởng thụ thành quả lao động” (ẩn dụ cách thức)
“Người lao động, người tạo ra thành quả” (ẩn dụ phẩm chất)
b/ Gần mực thì đen,gần đèn thì sáng.
“cái xấu”
“cái tốt, cái hay, cái tiến bộ”
(ẩn dụ phẩm chất)
Bài tập 2: Tìm các ẩn dụ trong những ví dụ dưới đây.
c/ Thuyền về có nhớ bến chăng ? Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền
“người đi xa”
“người ở lại”
(ẩn dụ phẩm chất)
d/ Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
“Bác Hồ”
(ẩn dụ phẩm chất)
(Viễn Phương)
*Bài 1/tr75:
Chỉ ra phép hoán dụ và mối quan hệ giữa các sự vật:
Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì .

a) Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh năm đói rách. Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm ăn tập thể.
( Hồ Chí Minh )
b) Vì lợi ích mười năm phải trồng cây ,
Vì lợi ích trăm năm phải trồng người.
( Hồ Chí Minh )
c) Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.
d) Vì sao Trái đất nặng ân tình
Nhắc mãi tên Người Hồ Chí Minh!
( Tố Hữu)

*Bài 1/tr75:
Người dân ở
nông thôn.
Làng xóm ta
Vật chứa
đựng gọi
vật bị chứa
đựng
Mười năm
Thời gian trước mắt
Trăm năm
Thời gian lâu dài
Cái cụ thể
gọi cái trừu
tượng


Người Việt Bắc
Áo chàm
Dấu hiệu
của sự vật
gọi sự vật
Trái đất
Nhân loại
Vật chứa
đựng gọi
vật bị chứa
đựng
* Tìm hình ảnh có sử dụng phép hoán dụ:
Khang là một chân sút của đội bóng.

b. Khi tôi bước vào, cả phòng đều nhìn tôi.
chân sút
cả phòng
Củng cố bài học:
Nhắc lại ẩn dụ, hoán dụ là gì? Cho ví dụ minh họa và phân tích tác dụng.
Dặn dò
Học bài và làm bài tập trong sách bài tập
Chuẩn bị bài tiếp theo: “Lượm”
+ Đọc kĩ văn bản
+ Trả lời các câu hỏi trong SGK.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ