Năm học 2021-2022
Giáo viên: Lê Thị Bích Liên
TRƯỜNG THCS PHÚ LA
MÔN NGỮ VĂN LỚP 9
NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC EM HỌC SINH
Đoàn thuyền đánh cá
Huy Cận
Tiết 59
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
Tác giả: Huy cận (1919-2005) tên khai sinh Cù Huy Cận, quê Hà Tĩnh.
Đề tài trong thơ
+Trước cách mạng: thơ mang cảm hứng vũ trụ và nỗi sầu nhân thế
+ Sau CM: Cảm hứng vũ trụ mang đầy niềm vui
-Là nhà thơ nổi tiếng từ phong trào Thơ mới với tập thơ “Lửa thiêng”(1940)
-Là nhà thơ tiêu biểu cho nền thơ hiện đại Việt Nam từ sau năm 1945
- Năm 1996, ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2001, ông được bầu là Viện sĩ Viện hàn lâm Thơ Thế giới, Năm 2005, được Nhà nước truy tặng Huân chương Sao Vàng
- Phong cách : thơ của ông luôn có sự vận động : Vũ trụ- cuộc đời; niềm vui – nỗi buồn; sự sống và cái chết; hiện thực- lãng mạn….
* Sự nghiệp văn học :
* Tru?c Cách mạng :
-Ông là nhà thơ nổi tiếng trong
phong trào Thơ Mới với hồn thơ
"ảo não" và nỗi "sầu vạn cổ".
-Tập thơ đầu tay "Lửa thiêng":
50 bài thơ có 49 chữ "buồn" và
33 chữ "sầu".
-Cảm hứng về vũ trụ: con nguười
cô đơn, nhỏ bé, lạc lõng.

* Sau Cách mạng tháng Tám :
-Ông là guương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam hiện đại v?i hồn thơ vui tưuơi, khoẻ khoắn, tin yêu.
-Huy Cận có những mùa thơ rực rỡ với niềm vui truước cuộc sống mới: Trời mỗi ngày lại sáng, Dất nở hoa, Bài thơ cuộc đời, Ngôi nhà giữa nắng, Ta về với biển...
- Cảm hứng về vũ trụ: con nguười với tuư thế làm chủ.

Sáng tác của ông chia làm 2 mảng:
2. Tác phẩm:
Năm 1958, Huy Cận có chuyến đi thực tế dài ngày ở vùng mỏ Quảng Ninh.
Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” được sáng tác trong hoàn cảnh đó, in trong tập thơ “Trời mỗi ngày lại sáng” (1958).
* Hoàn cảnh sáng tác :
"Đoàn thuyền đánh cá của tôi đuược viết ra trong những tháng năm đất nuước bắt đầu xây dựng CNXH.không khí lúc này thật vui.Tôi viết bài thơ tuương đối nhanh, chỉ vài giờ của một buổi chiều trên vùng biển Hạ Long...Bài thơ của tôi là cuộc chạy đua giữa con nguười và thiên nhiên và con ngưuời đã chiến thắng. Tôi coi đây là khúc tráng ca, ca ngợi con ngưuời lao động với tinh thần làm chủ, với niềm vui."
(Huy Cận, "Cuộc đời và sáng tác thơ ca")
Mặt trời xuống biển như hòn lửa
 Sóng đã cài then, đêm sập cửa.
 Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
 Câu hát căng buồm cùng gió khơi.

Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng,
 Cá thu biển Đông như đoàn thoi
 Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng.
 Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!

Thuyền ta lái gió với buồm trăng
 Lướt giữa mây cao với biển bằng,
 Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
 Dàn đan thế trận lưới vây giăng.
 

 Cá nhụ cá chim cùng cá đé,
 Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,
 Cái đuôi em quẫy trăng vàng choé,
 Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long.
 
Ta hát bài ca gọi cá vào,
 Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao,
 Biển cho ta cá như lòng mẹ,
 Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
 
Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng,
 Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng,
 Vảy bạc đuôi vàng loé rạng đông,
 Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng.
 
Câu hát căng buồm với gió khơi,
 Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.
 Mặt trời đội biển nhô màu mới
 Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.
ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
 (Huy Cận)
2. Đọc- chú thích
Cá bạc
Cá song
Cá đé
Cá chim
Cá nhụ
Cá thu
Loài cá cùng họ với cá thu, thân và má có vảy nhỏ, màu trắng nhạt.
Loài cá biển sống ở tầng mặt nước, thân dẹt hình thoi.
Loài cá mình dẹt, vây lớn.
Còn gọi là cá bẹ, cùng họ với cá trích nhưng lớn hơn.
Thân dài, hơi dẹt.
Sống ở gần bờ, thân dày và dài, có nhiều vạch dọc thân hoặc các chấm tròn màu đen và hồng.
* Thể thơ:
Tự do ( 8 chữ)
* Ý nghĩa nhan đề
-Hình ảnh đoàn thuyền gợi sự đoàn kết, sự đồng lòng chung sức của mỗi thành viên
- Phản ánh không khí lao động hăng say của người dân chài
- Gợi thành quả lao động góp phần xây dựng đất nước sau chiến tranh
Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển
Cảnh đoàn thuyền trở về
Cảnh đoàn thuyền ra khơi
ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
* Bố cục: Ba phần
- Hai khổ đầu:
- Bốn khổ thơ tiếp:
- Khổ thơ cuối:
 Theo hành trình một chuyến ra khơi của đoàn thuyền đánh cá.
Ra khơi
Trở về
Đánh bắt cá
Bình minh
Đêm trăng
Hoàng hôn
Thiên nhiên
Con người
theo trình tự thời gian
theo chuyến hành trình trên biển
*Cảm hứng chủ đạo:


- Bài thơ có hai nguồn cảm hứng lớn,song hành,hài hòa và trộn lẫn vào nhau.Đó là cảm hứng về thiên nhiên vũ trụ và cảm hứng về con người lao động trong cuộc sống mới.
- Sự thống nhất của hai nguồn cảm hứng ấy được thể hiện qua kết cấu và hệ thống thi ảnh trong bài.Về kết cấu,thời gian của bài thơ là nhịp tuần hoàn của vũ trụ(từ lúc hoàng hôn đến lúc bình minh) cũng là thời gian hoạt động của đoàn thuyền đánh cá(từ lúc ra khơi đến khi trở về).
- Không gian của bài thơ là một không gian lớn lao,kì vĩ vớitrời,biển,trăng,sao,sóng,gió;cũng là không gian của cảnh lao động.
*Chủ đề tư tưởng:


Thông qua việc miêu tả cảnh lao động đánh cá của người ngư dân vùng biển Hạ Long, Bài thơ ngợi ca:
Vẻ đẹp thiên nhiên,đất nước
Sự giàu có của biển khơi
->Ngợi ca khí thế lao động hăng say,yêu đời của người lao động đã được giải phóng,đang làm chủ bản thân,làm chủ cuộc đời và đất nước:
1. Cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi: hai khổ đầu.
II. Đọc –hiểu văn bản
“ Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then, đêm sập cửa”
a. Cảnh thiên nhiên: khổ 1
*Thời gian: buổi chiều” hoàng hôn”
NT: - Điểm nhìn: từ con thuyền
- NT so sánh : Mặt trời…như hòn lủa→ hình ảnh tả thực, mặt trời xuống biển khép lại một ngày
+ Gợi quang cảnh kì vĩ tráng lệ.
+ Gợi bước đi của thời gian không chết mà vận động theo hành trình của đoàn thuyền
-
Nhân hóa:
+ Sóng- cài then→Tả những con sóng xô bờ như chiếc then cửa vũ trụ → sau 1ngày vũ trụ đi vào nghỉ ngơi ,thư giãn
+ Đêm- sập cửa
→ Tác dụng NT nhân hóa: gợi cảm giác gần giũ , thân thương, vũ trụ được hình dung như ngôi nhà lớn của người
↔ Huy Cận yêu thiên nhiên và yêu mến cuộc đời
b. Cảnh đoàn thuyền ra khơi

Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
 Câu hát căng buồm cùng gió khơi.
b. Cảnh đoàn thuyền ra khơi
* Hình ảnh con người xuất hiện:
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi
Phụ từ: “Lại “
Tạo điểm nhấn cho câu thơ
+ Miêu tả hành động đối lập giữa vũ trụ và con người
+ Gợi tư thế chủ động của con người→ Công việc ra khơi vẫn lặp đi lặp lại hằng ngày
Câu hát căng buồm cùng gió khơi
+ Cách nói độc đáo: tưởng như tiếng hát hòa cùng gió mạnh thổi căng buồm, đẩy con thuyền rẽ sóng
+ “Cánh buồm ” no gió còn tượng trưng cho khí thế phơi phới đi lên của công cuộc xây dựng đất nước:
+ Cụ thể hóa niềm vui, sự hào hứng, hăm hở của người lao động
Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác mang tính chất khoa trương
->Đoàn thuyền ra khơi trong tâm trạng phấn chấn náo nức của người lao động → sức mạnh của con người và sức mạnh của thiên nhiên đã đẩy con thuyền ra khơi.
c Câu hát của người lao động
- Hát .. Biển đông lặng
Gợi lên niềm vui, mong ước về một chuyến đi bình yên, trời yên biển lặng
Gợi không khí hăng say của người lao động
Gợi hình ảnh đàn cá dệt tấm lưới giữa biển đêm
Gợi vệt nước lấp lánh khi đàn cá bơi lội giữa ánh trăng
Nghệ thuật
+ liệt kê: Cá bạc, cá thu
+So sánh : Cá = đoàn thoi

+ Nhân hóa: dệt biển..
dệt lưới
Tự hào về sự giàu có của biển cả
Hát rằng cá bạc biển Đông lặng
Cá thu biển đông như đàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng
Đến dệt lưới ta, đoàn ca ơi!
Nêu suy nghĩ của em về khổ thơ trên?
Tác giả đã khắc họa thành công bức tranh thiên nhiên kì vĩ, thơ mộng→ gợi tâm hồn phóng khoáng, tình yêu lao động, Khát vọng chinh phục biển khơi
2. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển: khổ 3,4,5,6
a. Hình ảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi: khổ 3
Thuyền
- dàn thế trận
- dò bụng biển
- Lướt giữa mây, biển
- lái gió
Đoàn thuyền được tái hiện trên nền của thiên nhiên bao la rộng lớn.
- Cảm hứng lãng mạn + cảm hứng nhân sinh vũ trụ
Động từ: lái, lướt, dò, dàn .
- khoa trương phóng đại qua hình ảnh “lái gió với buồm trăng
→ Đoàn thuyền vốn nhỏ bé nay đã trở thành kì vĩ ,khổng lồ hòa nhập với không gian bao la của vũ trụ→ con thuyền như con người đang làm chủ không gian
Khổ thơ gợi lên bức tranh lao động đặc sắc và tráng lệ, bức tranh như thâu tóm được cả không gian vũ trụ,nâng con người lên tầm vóc vũ trụ
*b. Sự giàu có của biển khơi: khổ 4,5
Cá nhụ cá chim cùng cá đé
…………………………..
Đêm thở sao lùa nước Hạ Long
NT:
+ Liệt kê: cá nhụ, cá đé, cá song→ tác giả miêu thả sự phong phú giàu có của biển quê hương
+ H/ả ẩn dụ, so sánh: “cá song lấp lánh đuốc đen hồng” → tả thực loại cá song thân dài, vảy có chấm nhỏ mà đen hồng
→ gợi về đoàn cá song như cây đuốc lấp lánh dưới trăng đêm
+ Nhân hóa: “Cái đuôi em quẫy” → miêu tả động tác quẫy
một chú cá dưới trăng
+ Gợi đêm trăng đẹp , huyền ảo đầy mặt biển→ cá quẫy nước như quẫy trên trăng
+ Ẩn dụ k/h Nhân hóa: đêm thở- sao lùa→ biển như mang linh hồn của con người như sinh thể cuộn trào sức sống.
*Niềm vui háo hức người dân chài cất cao tiếng hát: khổ 5
Ta hát bài ca gọi vào
…………………………
Nuôi lớn đời ta tự thủa nào
→ Câu thơ thể hiện thái độ trân trọng đới vơi biển khơi và lòng biết ơn của người dân chài với biển. Biển như nguồn sữa khổng lồ đã nuôi dưỡng con người tự bao đời
NT:
- Bút pháp lãng mạn
- Lần thứ ba tiếng hát ngân vang
- Hình ảnh so sánh biển “như lòng mẹ”:Biển như lòng mẹ nuôi sống dân chài từ bao đời nay.

- Thời gian: gần sáng
- Công việc: “ Kéo xoăn tay”, “ xếp lưới”→từ ngữ tượng hình: miêu tả cụ thể công việc của những người ngư dân
c. Khung cảnh lao động hăng say trên biển: khổ 6
- Hình ảnh ẩn dụ: “ Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng xoăn tay” → nét tạo hình gân guốc, chắc khỏe, vẻ đẹp khỏe khoắn của người dân chài dân chài
- Hình ảnh liệt kê: Vảy bạc, đuôi vàng lóe rạng đông: giàu có của biển cả quê hương; màu đuôi cá dưới ánh nắng rạng đông. ->bút pháp sử dụng màu sắc đại tài của Huy Cận
- Hình ảnh ẩn dụ: “ chùm cá nặng”: thành quả lao động
=>Bức tranh thiên hùng vĩ , sự giàu có hào phóng của biển đông, khắc họa thành công của người lao động,lớn lao , phi thường.
3. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về: khổ 7 ( khổ cuối)
Câu hát căng buồm với gió khơi
→Lần thứ tư câu hát vang lên: gợi niềm vui phơi phới khi họ được trở về trên những con thuyền đầy ắp cá
kết cấu đầu cuối tương ứng ( sự lặp lại hình ảnh mặt trời, đoàn thuyền, ) → gợi cho ta thấy điệp khúc của khúc ca lđ.
NT nhân hóa : đoàn thuyền – chạy đua→ hình ảnh đoàn thuyền như một sinh thể sống, chạy đua với thiên nhiên
+ Gợi được sự khẩn trương, hào hứng để giành lấy tg lao động.
H/ả: Mắt cá huy hoàng → Hoán dụ->ánh sáng của thành quả lao động
NT nhân hóa: “mặt trời đội biển nhô màu mới”-> mặt trời TN vĩ đại như đang đội cả biển khơi mênh mông bao la.
“ Màu mới” còn mang ý nghĩa ấn dụ, là sự bắt đầu của cuộc sống ấm no, hạnh phúc
=> Khổ thơ mang âm hưởng của khúc tráng ca, ca ngợi không khí lao động vui tươi hăng say của người làm chủ cuộc đời
Biển ta giàu và đẹp như thế nhưng hiện nay môi trường biển ở nước ta như thế nào? Theo các em ta phải làm gì để bảo vệ môi trường biển cũng như các nguồn lợi thủy hải sản từ biển?
Trong những năm gần đây một số vùng biển nước ta xảy ra tình trạng ô nhiễm và suy thoái môi trường biển rất nhiều do những nguyên nhân như hiện tượng trái đất nóng dần, băng tan, bão biển, nước dâng, sự ô nhiễm không khí, tràn dầu ,rác thải nhựa và ni lông….Đặc biệt là do con người vứt, xả rác trên bãi biển, cùng các chất thải khác từ tàu thuyền (1,5 triệu tấn động vật chết mỗi năm vì ăn phải rác; 2,4 triệu tấn dầu loang mỗi năm trên biển) gây thiệt hại cho một số vùng kinh tế , ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân như : sản lượng cá đánh bắt gần bờ giảm, nhiều loài thuỷ hải sản nuôi trồng chết hàng loạt, ảnh hưởng xấu đến du lịch Biển là tài nguyên vô cùng quí giá đối với con người .
Biển cho ta cá tôm, cho ta khóang sản và là nguồn kinh tế du lịch vô tận. Vì thế chúng ta phải biết yêu biển bảo vệ biển như bảo vệ chính mình bảo vệ với ý thức cao và bằng hành động cụ thể. Mỗi người dân phải nâng cao ý thức giữ gìn và bảo vệ môi trường, không được xả rác bừa bãi…

- Khi chủ quyền quốc gia bị xâm phạm, Trung Quốc hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 hồi tháng 5/2014, ngư dân cùng nhau hợp sức lại, đoàn kết làm lễ vươn khơi bám biển tạo nên một thành trì vững chắc để góp phần bảo vệ vùng đảo thiêng liêng của Tổ quốc .Dù tàu Trung Quốc có ngang tàng, bạo ngược đến đâu nhưng ngư dân Việt Nam vẫn không hề nao núng, vẫn luôn chuyên tâm bám biển, sát cánh bên cảnh sát biển quyết bảo vệ ngư trường Trường Sa, Hoàng Sa của cha ông để lại. Đối với họ những chuyến ra khơi vào thời điểm này không chỉ đơn thuần là đánh bắt hải sản làm giàu cho gia đình, cho đất nước mà còn vì chủ quyền quốc gia,… Cho dù họ gặp rất nhiều gian khổ. Thậm chí có thể hi sinh cả tính mạng. Họ cũng không sờn lòng
Chúng ta ngoài ca ngợi những ngư dân dũng cảm, yêu nước , thì cần chung tay cùng họ giữ vững chủ quyền biển đảo của dân tộc. Hãy ủng hộ ngư dân bằng những hành động thiết thực cụ thể.
? Tháng 5/2014 , Trung Quốc hạ đặt giàn khoan trái phép lên vùng đặc quyền kinh tế của nước ta hồi, những ngư dân đã làm gì để bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam? Bản thân em đã đang và sẽ làm gì để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ nước ta?
Sơ đồ tư duy
III.Tổng kết
1.Đặc sắc nghệ thuật
- Bài thơ là sự thống nhất hài hòa giữa hai nguồn cảm hứng: cảm hứng về thiên nhiên vũ trụ với cảm hứng về người dân lao động đã tạo ra những hình ảnh rộng lớn, tráng lệ, lung linh như những bức tranh sơn mài.
- Hình ảnh thơ giàu vẻ đẹp lãng mạn được xây dựng bằng bút pháp khoáng đạt, khoa trương, sự liên tưởng, tưởng tượng phong phú và độc đáo.
- Cách gieo vần linh hoạt, nhịp điệu kết hợp cổ điển và phá cách tạo âm điệu sôi nổi, phơi phới khiến bài thư như một khúc tráng ca khỏe khoắn, sau sưa.
2.Nội dung:
Bài thơ là một khúc tráng ca khỏe khoắn, hào hùng ngợi ca vẻ đẹp tráng lệ, kì vĩ thân thuộc của thiên nhiên và vẻ đẹp của người lao động mới trong công cuộc dựn xây chủ nghĩa xã hội. Từ đó, nhà thơ bộc lộ niềm vui, niềm tự hào, tin tưởng trước đất nước, con người và cuộc sống mới
Hướng dẫn học bài

Học thuộc thơ và học nội dung bài học
Tập vẽ nhiều lần sơ đồ tư duy để nắm chắc nội dung bài học
Bài tập: cô gửi file riêng
Soạn: Bếp lửa ( Bằng Việt)