Năm học 2021-2022
Giáo viên: Lê Thị Bích Liên
TRƯỜNG THCS PHÚ LA
MÔN NGỮ VĂN LỚP 9
NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC EM HỌC SINH

Quan sát tranh và đọc thơ
minh ho? cho bức tranh.

Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
(Đồng chí-Chính Hữu)
Đáp án
Tĩnh
Dạ
Tứ
Mình về thành thị xa xôi
Nhà cao còn nhớ núi đồi nữa chăng
Phố đông còn nhớ bản làng
Sáng đèn còn nhớ mảnh trăng giữa rừng.
(Nhớ Việt Bắc-Tố Hữu)
Văn bản:
ÁNH TRĂNG
( Nguyễn Duy)


I. Tìm hiểu chung
1/Tác giả
Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)
-Tên khai sinh:Nguyễn Duy Nhuệ
Sinh năm: 1948
Quê:Thanh Hóa
Là gương mặt tiêu biểu trong lớp nhà thơ trẻ thời chống Mỹ
Được trao giải nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ năm 1972-1973.
Thơ ông có nét dung dị, hồn nhiên trong sáng và giàu chất trữ tình,thường mang màu sắc triết li.

Được nhà nước Rumani tặng Giải thưởng về thơ năm 2010


Tác phẩm chính:
- Cát trắng ( Thơ- 1973),
- Ánh trăng ( Thơ- 1984),
Nhìn ra bể rộng trời cao ( Bút kí- 1985),
Khoảng cách ( Tiểu thuyết- 1985),
- Mẹ và em ( Thơ- 1987),
- Đường xa ( Thơ- 1989),
- Về ( Thơ- 1994)…
ánh trăng

Bài thơ sáng tác năm 1978, ba năm sau ngày miền Nam được hoàn toàn giải phóng,đất nước được thống nhất. Lúc này tác giả đang sống và làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh- nơi đô thị có cuộc sống tiện nghi hiện đại.
in trong tập thơ “Ánh trăng”.
-Tập thơ được tặng giải A của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.


2. Tác phẩm:
* Hoàn cảnh sáng tác:
Nguyễn Duy
ánh trăng
Hồi nhỏ sống với đồng
với song rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ

Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dung qua đường


Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn- đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
*Đọc, chú thích:
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rung rung
như là đồng là bể
như là song là rừng

Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình
Buyn-đinh:Toà nhà cao, nhiều tầng, hiện đại.
Buyn-đinh
Nguyễn Duy
ánh trăng
*Thể thơ:
*Chủ đề:
Thông qua hình tượng nghệ thuật ánh trăng và cảm xúc của nhà thơ, bài thơ đã diễn tả những suy ngẫm sâu sắc về thái độ của con người đối với quá khứ gian lao, tình nghĩa. Đó là đạo lí : “ Uống nước nhớ nguồn”
5 chữ
* Phương thức biểu đat:
Tự sư kết hợp với biểu cảm.
( Chữ cái đầu dòng không viết hoa. Chỉ viết hoa chữ cái ở đầu mỗi khổ thơ. Toàn bài chỉ có một dấu phẩy và một dấu chấm kết bài -> tạo cho cảm xúc liền mạch, sâu lắng.)
ánh trăng
*Nhan đề:
-“ Ánh trăng” trước hết là một phần của thiên nhiên với tất cả những gì gần gũi, thân thuộc nhất.
- Tác giả muốn khơi gợi phần tốt đẹp của vầng trăng, là thứ ánh sáng dịu hiền len lỏi vào góc khuất tối tăm của con người và vạn vật nhằm thức tỉnh con người giúp họ nhận ra những điều vô tình lãng quên hoặc chưa phát hiện ra để hướng con người tới những gì tốt đẹp nhất.
- Nhan đề góp phần làm nổi bật chủ đề bài thơ: “ Ánh trăng” là biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình, thủy chung gắn bó với lịch sử hào hùng của dân tộc.Gợi cho ta liên tưởng đến những con người giản dị mà thủy chung nghĩa tình: nhân dân, đồng đội.
Trăng
Người
Tự nhắc nhở mình và ngu?i d?c thái độ sống "uống nu?c nhớ nguồn"
*Mạch cảm xúc của bài thơ:
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ

Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dung qua đường

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
ánh trăng
Nguyễn Duy
Vầng trăng hiện tại
Cảm xúc và suy ngẫm
Vầng trăng trong quá khứ
* Bố cục:
3 phần


II. Đọc- hiểu văn bản:
1) Vầng trăng trong quá khứ:

-Hồi nhỏ:

-Hồi chiến tranh:
đồng
sông
bể
ở rừng
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
ánh trăng
Nguyễn Duy
- Trăng : tri kỉ, tình nghĩa
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
- Liệt kê, nhân hoá, điệp từ, so sánh, ẩn dụ.
=> Tình cảm gắn bó thân thiết giữa người với trăng. Trăng với người đẹp đẽ, ân tình, gắn với hạnh phúc và gian lao của mỗi con người, của đất nước.
-Từ “ngỡ” ở đầu câu thơ như báo trước một tình huống, một sự chuyển biến bất ngờ trong câu chuyện cũng như trong tình cảm giữa con người và vầng trăng.
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
- Những câu thơ ngắn với giọng tâm tình, thủ thỉ
Sống hoà hợp, thân thiết với
thiên nhiên



II. Phõn tớch van b?n:
1 V?ng trang trong quỏ kh?:

=> Trong quá khứ, dẫu hoàn cảnh đầy khó khăn, khắc nghiệt,vầng trăng trong quá khứ không những trở thành bạn tri kỉ, mà đã trở thành “vầng trăng tình nghĩa” biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình.
Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)


2) Vầng trăng hiện tại
Nguyễn Duy
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường
- Trăng: người dưng qua đường
ánh trăng
- Xa lạ, không quen biết.
-> So sánh, nhân hoá.
=> Con người thờ ơ, lạnh nhạt, bội bạc với trăng, coi vầng trăng như một người xa lạ.
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường
* Hoàn cảnh sống hiện tại:
+ Đất nước hoà bình
+ Hoàn cảnh sống thay đổi: thành phố
- Hinh ảnh: ánh điện, cửa gương ->
Hoán dụ
->Tô đậm cuộc sống đầy đủ tiện nghi, khép kín trong căn phòng hiện đại, xa rời thiên nhiên.


Nguyễn Duy
ánh trăng
người dưng
qua đường
* Trong hiện tại
* Trong quá khứ
Vầng trăng
Tri kỉ
tình nghĩa
Nguyên
nhân

Từ hồi về thành phố
quen ánh điện,cửa gương
Cuộc sống hiện đại,
đầy đủ, sung túc.
->Khổ thơ 3 mang một ý nghĩa khái quát: Khi hoàn cảnh sống thay đổi thì con người ta có thể phản bội lại chính mình, dễ dàng lãng quên đi những gian khổ, nhọc nhằn của một thời đã qua. Song, cái sự quên ấy cũng là lẽ thường tình bởi những lo toan thường nhật từ cuộc sống


Làng quê Núi rừng Thành phố
Tuổi thơ Người lính Công chức
Cuộc sống hiện đại thay đổi theo chiều hướng tích cực dễ làm con người quên đi quá khứ khổ đau, đánh mất những giá trị tốt đẹp vốn có.
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
ánh trăng
-> Sự bất ngờ, ngạc nhiên, ngỡ ngàng, không thể đoán trước được.
+ Từ láy: Thình lình, đột ngột .
+ Động từ: vội, bật, tung:
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
sự khó chịu và hành động khẩn trương hối hả để tìm nguồn sáng.
Trăng xuất hiện đột ngột, bất ngờ
Tạo bước ngoặc thể hiện cảm xúc của nhà thơ.
*Tình huống gặp lại vầng trăng (khổ 4)
-> Không gian đối nghịch nhau:
không gian trong phòng chật hẹp, tối tăm>< không gian bên ngoài cửa sổ rộng mở, bát ngát.
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
ánh trăng
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
*Tình huống gặp lại vầng trăng (khổ 4)
=>Gặp lại người bạn- vầng trăng xưa giữa cuộc sống hối hả hôm nay, tâm hồn con người được đánh thức, trỗi dậy vao cảm xúc.Đây là khổ thơ quan trọng trong cấu tứ toàn bài, là sự chuyển biến có ý nghĩa bước ngoặt trong mạch cảm xúc, góp phần bộc lộ tư tưởng và mở ra những suy ngẫm của nhà thơ.
 
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
- Nhân hoá
->Trăng với người đối diện, đàm tâm.
->Gợi nhớ về quá khứ nghĩa tình, giản dị mà cao đẹp.
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
3) Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả
- Tư thế: “ngửa mặt”:
->Là tư thế tập trung chú ý, mặt đối mặt
-Từ “mặt” ở cuối câu thơ là từ nhiều nghĩa
- Từ láy “rưng rưng” đã diễn tả nỗi xúc động xao xuyến đến nghẹn ngào, thổn thức
- Cấu trúc song hành (như là... là), cộng với biện pháp tu từ so sánh (như), điệp ngữ (như là, là) và liệt kê (đồng, bể, sông, rừng)+ nhịp thơ dồn dập
=> Khổ thơ đã đánh động tình cảm nơi người đọc.
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
ánh trăng
-Nguyễn Duy-
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
- Nghệ thuật đối, nhân hoá, hình ảnh thơ giàu tình biểu tượng, kết hợp giữa tự sự và trữ tình.
->gợi đến một cái nhìn nghiêm khắc song cũng đầy bao dung độ lượng. Sự im lặng ấy khiến chi nhân vật trữ tình “giật mình” thức tỉnh
-Hình ảnh ẩn dụ+ từ láy “ vành vạnh”.
->tượng trưng cho vẻ đẹp của quá khứ nghĩa tình, vẫn tròn đầy, trọn vẹn mặc cho con người thay đổi, vô tình.
->Chính sự im lặng của “ vầng trăng” đã khiến cho con người “ giật mình”. Đó chính là sự thức tỉnh của lương tâm, thể hiện sự suy nghĩ, trăn trở, tự đấu tranh với chính mình để sống tốt hơn. Bài học: sự độ lượng bao dung có sức mạnh cảm hóa con người.


II/ Đọc –Hiểu văn bản
III/ Tổng kết.
1: Nội dung
- Với giọng điệu tâm tình, bài thơ như là một lời tâm sự của tác giả về những năm tháng gian khổ đã đi qua với những tình cảm bình dị và hiền hậu. - - Đồng thời bài thơ còn gửi gắm đến chúng ta về một thái độ sống tích cực: ‘uống nước nhớ nguồn”.
Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)
I/Tìm hiểu chung


II/ Đọc –Hiểu văn bản
III/ Tổng kết.
2. Nghệ thuật
- Kết hợp hài hoà, tự nhiên giữa tự sự và trữ tình.
-Giọng thơ tâm tình bằng thể thơ năm chữ
-Nhịp thơ khi trôi chảy, tự nhiên, nhịp nhàng theo lời kể, khi thì ngân nga, thiết tha, xúc động (khổ 5), lúc lại trầm lắng biểu hiện thái độ suy tư (khổ cuối)
-Kết cấu, giọng điệu của bài thơ có tác dụng làm nổi bệt chủ đề, tạo nên tính chân thực, chân thành.
-Sử dụng nhiều biện pháp tu từ: So sánh, liệt kê, nhân hoá, điệp ngữ ,ẩn dụ, đối lập….
Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)
I.Tìm hiểu chung


3. Ý nghĩa văn bản:
- Ý nghĩa:
Nhắc nhở:
- Tác giả
- Thế hệ đã đi qua chiến tranh
- Mọi người
Chủ đề:
nhắc nhở thấm thía về thái độ, tình cảm đối với những năm tháng quá khứ gian lao, nghĩa tình, với thiên nhiên, đất nước bình dị, hiền hậu.
Uống nước nhớ nguồn.
? Ý nghiã khái quát của bài thơ? Chủ đề bài thơ nói về vấn đề gì?
Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)
Bản đồ tư duy
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ

Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện ,cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường.

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn.
`
Câu 1:Bài thơ có nhan đề là “Ánh trăng” trong khi đó xuyên suốt các khổ thơ tác giả đều dùng từ “vầng trăng”, em hãy lí giải ?
IV. Luyện tập
Bài thơ có tên là “Ánh trăng”nhưng các khổ thơ trên tác giả đều viết “vầng trăng” đến khổ thơ cuối mới xuất hiện từ “ánh trăng”. “Ánh trăng” chính là sự quy tụ,kết tinh đẹp nhất của vầng trăng tạo nên chiều sâu tư tưởng của tứ thơ đồng thời nâng vẻ đẹp của bài thơ lên đến đỉnh điểm.
Phiếu học tập
Thảo luận nhóm và điền vào phiếu học tập (thời gian: 2 phút)
-Quá khứ đẹp đẽ, vẹn nguyên, thuỷ chung, không phai mờ.
- Bao dung, độ lượng nhưng vô cùng nghiêm khắc.
- Nhớ lại quá khứ,
- Tự vấn lương tâm,
- Ân hận xót xa, tự trách mình
- Tự hoàn thiện mình.
- Thiên nhiên hồn nhiên, tươi mát, là người bạn thân thiết trong cuộc đời con người.
- Là biểu tượng của quá khứ nghĩa tình, là vẻ đẹp bình dị, vĩnh hằng của cuộc sống.
THử TàI CủA BạN
Ánh trăng
Chặt chẽ, theo mạch cảm xúc.
Đằm thắm, ngọt ngào
Điệp ngữ, nhân hoá, ẩn dụ, so sánh
Theo từng lời ru
Tâm tình, sâu lắng
HÃY CHỌN VÀ ĐIỀN TRONG CÁC TỪ SAU ĐÂY VÀO Ô TRỐNG SAO CHO ĐÚNG NHẤT?
Năm chữ
Ánh trăng
Chặt chẽ, theo mạch cảm xúc.
Điệp ngữ, nhân hoá,so sánh, ẩn dụ
Tâm tình, sâu lắng
Năm chữ
Nội dung
Bài thơ là lời tự nhắc nhở về những năm tháng gian lao đã qua, có ý nghĩa gợi nhắc, củng cố ở người đọc thái độ sống “Uống nước nhớ nguồn”, ân tình, thuỷ chung cùng quá khứ.
IV. Luyện tập
Câu 2: So sánh ý nghĩa của hình ảnh ánh trăng trong 2 bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu và “Ánh trăng” của Nguyễn Duy ?
Giống nhau
Khác nhau
Hai bài thơ đều lấy một vẻ đẹp trong thiên nhiên -ánh trăng - để khai thác xây dựng hình ảnh thơ
- Ánh trăng là biểu tượng cho vẻ đẹp và sức mạnh của tình đồng chí ở người chiến sĩ trong kháng chiến chống Pháp
- Là hình tượng thơ đậm chất lãng mạn trong thơ Chính Hữu và thơ ca kháng chiến

- Khơi nguồn cho việc bày tỏ thái độ, tình cảm của con người với hiện tại và quá khứ
- Là hình ảnh để nhà thơ thể hiện chủ đề bài thơ : “uống nước nhớ nguồn”

Cũng cố
1
2
3
4
5
6
7

8
9
10
TỪ KHÓA
U
Ố
N
N
Ư
C
Ớ
N
H
Ớ
N
G
U
Ồ
N
G
T
Ì
N
H
N
H
N
G
U
Y
Ấ
T
N
D
N
Ệ
T
H
N
G
G
Ô
N
E
R
T
U
Y
I
Ệ
T
N
A
M
G
N
Ố
P
H
R
Ư
N
G
R
T
H
À
N
H
P
M
P
H
Ă
H
I
U
Ĩ
N
A
N
Ắ
C
Ỡ
G
V
Ư
H
G
Ễ
G
N
Ư
Ờ
I
R
Ư
N
G
G
I
Ậ
T
M
Ì
N
H
U
U
N
N
Ô
N
Ơ
N
G
Ô
N
C
Ơ
¦Ư
H
G
1,Hàng ngang 1(13 chữ cái): Tên khai sinh của Nguyễn Duy
2,Hàng ngang 2(9 chữ cái): Từ diễn tả tình cảm của ngu?i và trăng trong quá khứ
3,Hàng ngang 3 (7 chữ cái): Thể thơ b?y ch?
4,Hàng ngang 4 (3 chữ cái): Từ làm thay đổi mạch cảm xúc của bài thơ từ quá khứ sang hiện tại
5,Hàng ngang 5 (10 chữ cái): Tên một bài thơ khác của Nguyễn Duy nói về loài cây biểu tu?ng dân tộc Vi?t Nam
6,Hàng ngang 6 (8 chữ cái): Cảm xúc khi ngưu?i đối diện với trăng
7,Hàng ngang 7 (8 chữ cái): Nơi ngưu?i lính trở về sau chiến tranh
8,Hàng ngang 8 (11 chữ cái): Từ diễn tả thái độ nhân hậu, nghiêm khắc bao dung của trăng
9,Hàng ngang 9 (9 chữ cái): Từ diễn tả cảm xúc của ngưu?i với trăng trong hiện tại
10,Hàng ngang 10 (8 chữ cái): Từ diễn tả sự thức tỉnh của ngu?iư
1. Tưởng tượng mình là nhân vật trữ tình trong “Ánh trăng”,
em hãy diễn tả dòng cảm nghĩ trong bài thơ thành một bài tâm sự ngắn?
2. Soạn bài sau: văn bản Làng của Kim Lân.
- Đọc văn bản và tóm tắt văn bản
- Soạn bài theo câu hỏi trong sách giáo khoa.


HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
CHÚC CÁC EM VUI KHOẺ, HỌC GIỎI