Việt Bắc- Tố Hữu
Tây Tiến- Quang Dũng
“ Anh đi anh nhớ quê nhà,
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.
Nhớ người dãi nắng dầm sương,
Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao.”
(Ca dao)
Cảnh khuya
Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
(Hồ Chí Minh)
* Khái niệm:
Luật thơ là toàn bộ những qui tắc về số câu, số tiếng, cách hiệp vần, phép hài thanh, ngắt nhịp... trong các thể thơ được khái quát theo những kiểu mẫu nhất định.
* Phân loại:
Gồm 3 nhóm chính
Các thể thơ dân tộc
Các thể thơ Đường luật
Các thể thơ hiện đại
Thể lục bát, song thất lục bát và hát nói.
Thể ngũ ngôn, thất ngôn (tứ tuyệt và bát cú).
Thể năm tiếng, bảy tiếng, tám tiếng, hỗn hợp, tự do, thơ – văn xuôi,…
Anh đi anh nhớ quê nhà,
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.”
(Ca dao)
- Số tiếng: 6/8 (Thể thơ Lục bát)
Xác định thể thơ
Tiếng là đơn vị có vai trò quan trọng:
Tiếng là đơn vị cấu tạo ý nghĩa và nhạc điệu dòng thơ, bài thơ.
Căn cứ vào số tiếng trong dòng thơ để gọi thể thơ.
* Cấu tạo tiếng
NHÀ
Phụ âm đầu
Vần thơ: là phần được lặp lại để liên kết dòng trước với dòng sau.
=> Hiệp vần.
Vần
Thanh điệu
Thanh bằng: Thanh ngang, thanh huyền
Thanh trắc: thanh sắc, nặng, hỏi, ngã
=> Hài thanh.
=> Ngắt nhịp
=> Số tiếng và các đặc điểm của tiếng về cách hiệp vần, phép hài thanh, ngắt nhịp… là các nhân tố cấu thành luật thơ
- Luật thơ còn được xác định theo dòng thơ trong bài, quan hệ của các dòng thơ về kết cấu, về ý nghĩa.
Thảo luận nhóm
Thảo luận nhóm
Nhóm 1
Nhóm 2
Nhóm 3
Nhóm 4
Nhóm 5
Thể lục bát
Số tiếng mỗi dòng?
Vần? (Chú ý tiếng thứ 6,8)
Nhịp?
Hài thanh ? (chú ý thanh điệu ở các tiếng 2-4-6)
Thể song thất lục bát
Số tiếng ?
-Vần? (Cặp song thất: tiếng thứ 7; Cặp lục bát: tiếng thứ 6,8
Nhịp ?
Hài thanh? (Chú ý thanh điệu ở cặp song thất thanh điệu tiếng thứ 7; cặp lục bát: các tiếng 2-4-6
Các thể ngũ ngôn Đường luật
-Số tiếng mỗi dòng?
Vần? (Chú ý tiếng thứ 5)
Nhịp?
Hài thanh ? (chú ý thanh điệu ở các tiếng 2-4)
Thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Số tiếng mỗi dòng?
Vần? (Chú ý tiếng thứ 7)
Nhịp?
Hài thanh ? (chú ý thanh điệu ở các tiếng 2-4-6)
Thể thất ngôn bát cú Đường luật
- Số tiếng mỗi dòng?
Vần? (Chú ý tiếng thứ 7)
Nhịp?
Hài thanh ? (chú ý thanh điệu ở các tiếng 2-4-6)
Thể lục bát (thể sáu- tám)
“ Anh đi anh nhớ quê nhà,
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.
Nhớ người dãi nắng dầm sương,
Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao.”
(Ca dao)
- Số tiếng ?
* Ngữ liệu:
- Vần ?
- Nhịp ?
- Hài thanh ?
Thể lục bát (thể sáu- tám)
“ Anh đi anh nhớ quê nhà,
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.
Nhớ người dãi nắng dầm sương,
Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao.”
(Ca dao)
- Số tiếng:
* Nhận xét:
- Vần:
- Nhịp:
Mỗi cặp lục bát gồm hai dòng. (dòng lục: 6 tiếng, dòng bát: 8 tiếng)
+ Tiếng thứ 6 (dòng lục) hiệp vần tiếng thứ 6 (dòng bát)-> Vần lưng
+ Tiếng thứ 8 (dòng bát) hiệp vần tiếng thứ 6 (dòng lục)-> Vần chân
Nhịp chẵn 2/2/2, 4/4,….
- Hài thanh:
Thể lục bát (thể sáu- tám)
“ Anh đi anh nhớ quê nhà,
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.
Nhớ người dãi nắng dầm sương,
Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao.”
- Số tiếng:
* Ngữ liệu:
- Vần:
- Nhịp:
- Hài thanh:
Mỗi cặp lục bát gồm hai dòng. (dòng lục: 6 tiếng, dòng bát: 8 tiếng)
+ Tiếng thứ 6 (dòng lục) hiệp vần tiếng thứ 6 (dòng bát)-> Vần lưng
+ Tiếng thứ 8 (dòng bát) hiệp vần tiếng thứ 6 (dòng lục)-> Vần chân
Nhịp chẵn 2/2/2, 4/4,….
Có đối xứng luân phiên B-T-B ở các tiếng 2, 4, 6
Lục bát biến thể
“ Mai cốt cách, tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười”
(Truyện Kiều- Nguyễn Du)
“Có mực anh phụ tình son,
Có kẻ đẹp tròn anh phụ nhân duyên.”
(Ca dao)
“Tò vò mà nuôi con nhện
Ngày sau nó lớn nó quyện nhau đi”
(Ca dao)
* Thất ngôn tứ tuyệt (Thể tứ tuyệt, tuyệt cú)
Vần:
Số tiếng:
7 tiếng, 4 dòng
+ Vần chân, độc vận
+ Gieo vần cách “ hoa- nhà”
- Nhịp:
Cảnh khuya
Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
(Hồ Chí Minh)
Căn cứ tiếng thứ 7 ở dòng 2
và dòng 4
4/3
* Thất ngôn bát cú Đường luật:
Bạn đến chơi nhà
Đã bấy lâu nay bác tới nhà,
Trẻ thời đi vắng chợ thời xa.
Ao sâu nước cả khôn chài cá,
Vườn rộng rào thưa khó đuổi gà.
Cải chửa ra cây, cà mới nụ,
Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa.
Đầu trò tiếp khách trầu không có,
Bác đến chơi đây ta với ta.
(Nguyễn khuyến)
-Số tiếng:
7 tiếng, 8 dòng (chia 4 phần: đề, thực, luận, kết)
- Vần:
Căn cứ vào tiếng thứ 7 của dòng 1,2,4,6,8.
- Nhịp:
Nhịp lẻ 4/3
- Hài thanh
Theo mô hình sau:
Vần chân, độc vận (nhà- xa- gà- hoa- ta)
Chợ Tết
Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi,
Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà tranh.
Trên con đường viền trắng mép đồi xanh,
Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết.
…
(Đoàn Văn Cừ)
 
Thơ 8 chữ:
Các thể thơ hiện đại:
Buổi chiều sau chiến tranh
Ngày trở về
anh đi lệch một bên
Một ống quần
phất phơ trong gió...
Bà mẹ nghèo lẩy bẩy
Ra ngõ đón con
Con dìu mẹ, mẹ dìu con
Hai dấu chấm khép chiều nắng lửa...!
Trần Sĩ Tuấn
Thơ tự do
Cổ tích 

Dãy tàu thủy sắt tây
sóng reo vui
bằn bặt khói
giá đỡ
treo nghiêng
 
Vài đầu sư tử phết sơn
phủ phục
thân vải cuộn tròn
nằm nhớ
mùa trăng
….
Nguyễn Thanh Kim
“Cành phong lan bể”
“Xanh biếc màu xanh, bể như hàng nghìn mùa thu qua còn để tâm hồn nằm đọng lại 
Sóng như nghìn trưa xanh trời đã tan xanh ra thành bể và thôi không trở lại làm trời
Nếu núi là con trai thì bể là phần yểu điệu nhất của quê hương đã biến thành con gái
Mỗi đêm hè da thịt sóng sinh sôi …”
Chế Lan Viên
Thơ – văn xuôi
LUYỆN TẬP
Tiếng thứ 7 hiệp vần với tiếng thứ 5
Tiếng thứ 7 của dòng 2,4
Chẵn: 3-4.
Lẻ : 4- 3
Thanh của tiếng thứ 3 làm chuẩn
Thanh của tiếng 2,4,6
Câu 1: Luật thơ không được biểu hiện ở quy tắc nào sau đây?
A, Quy tắc gieo vần.
B, Quy tắc ngắt nhịp.
C, Quy tắc tu từ.
D, Quy tắc hài thanh
Câu 2 : Các thể thơ Việt Nam được phân chia thành mấy loại lớn?
A, Hai loại.
B, Ba loại.
C, Bốn loại.
D, Năm loại
Câu 3: Thể thơ nào sau đây không phải là thể thơ dân tộc truyền thống?
A, Thể thơ văn xuôi.
B, Thể thơ lục bát.
C, Thể song thất lục bát.
D, Thể hát nói.
Câu 4: Thể thơ nào sau đây thể hiện sự Việt hóa thể thơ Đường luật?
A, Thể thất ngôn xen lục ngôn.
B, Thể ngũ ngôn bát cú.
C, Thể thất ngôn tứ tuyệt.
D, Thể ngũ ngôn tứ tuyệt.
Câu 5: Thể thơ nào sau đây được coi là thể thơ hoàn toàn mới ở Việt Nam?
A, Thể thơ 2 tiếng.
B, Thể thơ 4 tiếng.
C, Thể thơ 8 tiếng.
D, Thể thơ tự do và thơ văn xuôi.