PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUAN HÓA
TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN QUAN HÓA




BÁO CÁO
BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 4A TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN
HỌC TỐT DẠNG TOÁN: TÌM HAI SỐ KHI BIẾT HIỆU VÀ TỈ SỐ CỦA HAI SỐ ĐÓ




Người thực hiện: Bùi Thị Hải
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường TH Thị trấn Quan Hóa



QUAN HÓA 2020
1. Lí do chọn biện pháp
- Ở cấp tiểu học, lớp 4 có thể coi là giai đoạn học tập sâu của học sinh ( so với giai đoạn trước ).
- Bài toán về Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó là một trong các dạng toán điển hình.
Khả năng giải dạng toán này của học sinh Tiểu học còn hạn chế ở một số chỗ: học sinh không biết cách vẽ sơ đồ đoạn thẳng, không biết phân tích bài toán hoặc không tìm được câu lời giải, các em chỉ giải được các bài toán khi biết tường minh cả hai dữ kiện còn các bài toán phức tạp hơn thì không giải được.
Giáo viên chưa có phương pháp hướng dẫn giúp học sinh hiểu sâu bản chất của dạng toán mà mới chỉ truyền đạt những tri thức có sẵn trong sách giáo khoa.
Với những lí do trên tôi đã dành thời gian nghiên cứu và mạnh dạn đưa ra :
“Biện pháp giúp học sinh lớp 4A ở trường Tiểu học Thị trấn Quan Hóa học tốt dạng toán Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó”.
2. Nội dung biện pháp
2.1.Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng biện pháp:
* Đối với học sinh:
- Khả năng tư duy trừu tượng chưa cao, khi gặp các bài toán khó khác với bài toán mẫu là các em không giải được.
- Nhiều học sinh chưa phân biệt được dạng toán còn lẫn giữa dạng toán này với dạng toán Tìm hai số khi biết Tổng và tỉ số của hai số đó đã học trước đó.
- Chưa thực hiện đầy đủ các thao tác chung trong quá trình giải toán.
- Chưa xác định được các bước giải bài toán dạng này.
- Chưa biết cách vẽ sơ đồ đoạn thẳng, nhiều em thường bỏ qua bước này.
* Đối với giáo viên:
- Mới chỉ dựa vào những kiến thức đã có trong sách giáo khoa để đưa ra cách giải, chưa mở rộng cho học sinh một số dạng liên quan.
- Trong quá trình dạy chưa quan tâm đến việc cung cấp một số thuật ngữ toán học thường gặp cho học sinh.
- Chưa giúp hs đưa các bài toán về 5 dạng toán Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó thường gặp ở lớp 4.
Năm học 2018-2019 tôi chủ nhiệm lớp 4B, vào tuần 35 sau khi học sinh vừa được ôn tập tôi đã khảo sát chất lượng giải dạng toán này qua bài kiểm tra và thu được kết quả như sau:
Kết quả bài kiểm tra dạng bài Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó:
2.2. Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề :
2.2.1. Giáo viên nghiên cứu kĩ nội dung dạy học, hệ thống dạng toán Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó ở trong chương trình toán lớp 4
Việc nghiên cứu nội dung chương trình và hệ thống dạng toán giúp giáo viên dạy học một cách đầy đủ, có hệ thống, tăng dần mức độ phù hợp với đối tượng và tư duy của học sinh.
2.2.2. Hướng dẫn học sinh có được thao tác chung trong quá trình giải toán.
a. Tìm hiểu đề: Đối với mỗi bài toán, trước khi hướng dẫn học sinh giải, việc đầu tiên tôi yêu cầu học sinh phải đọc kĩ đề, tìm hiểu kĩ những dữ kiện của bài toán ( trả lời các câu hỏi: Bài toán cho biết gì? Bài toán hỏi gì ? )
b. Phân tích đề: Rèn cho học sinh kĩ năng khi phân tích một bài toán cần phải thiết lập được các mối liên hệ phụ thuộc giữa các đại lượng. Bài toán dạng tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số thường có hai dữ kiện:
+ Dữ kiện 1 : Hiệu của hai số + Dữ kiện 2 : Tỉ số của hai số
Khi phân tích bài toán cần giúp học sinh xác định được đâu là hiệu đâu là tỉ số .
c. Rèn cho học sinh kĩ năng xác định các đại lượng đã cho trong đề toán và tìm mối liên hệ giữa các đại lượng.
Ở bước này giáo viên giúp hs gắn các đại lượng đã cho với “số lớn” và “số bé” để từ đó có câu lời giải và phép tính phù hợp.
d. Học sinh tóm tắt bài toán bằng sơ đồ đoạn thẳng và giải bài toán
đ. Thử lại
2.2.3. Cung cấp cho học sinh những từ ngữ chứa đựng dấu hiệu của hiệu và tỉ số ở những dạng khác nhau bằng các ví dụ cụ thể.
Với dữ kiện Hiệu của hai số bài toán thường diễn đạt: A nhiều hơn B hay B ít hơn A (hoặc ngược lại); giữa A và B có một số số chẵn hoặc một số số lẻ.
-Với dữ kiện Tỉ số của hai số bài toán thường có các cách diễn đạt là:
+ A gấp B bao nhiêu lần, A bằng mấy phần của B hay B bằng mấy phần của A
+ Tỉ số giữa A và B là a:b
+ A gấp đôi B hay B bằng một nửa A
+ A gấp rưỡi B (A là 3 phần, B là 2 phần như thế)
+ 1/3 A bằng 1/5 B ( A là 3 phần, B là 5 phần như thế)
+ 1/2 A bằng 2/3 B (Qui đồng đưa về cùng tử số rồi tìm tỉ số)
+ 3 lần A bằng 5 lần B ( A là 5 phần, B là 3 phần như thế ở đây A nhiều hơn B)
- GV làm tốt được điều này sẽ giúp hs có kĩ năng nhận dạng bài toán rất tốt.
2.2.4. Cho học sinh được va chạm, phân tích nhiều đề toán khác nhau
2.2.5. Hướng dẫn học sinh giải dạng toán này bằng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng.
Phương pháp này bao gồm các bước sau:
+ Bước 1: Biểu thị từng số bằng sơ đồ đoạn thẳng.
+ Bước 2: Tìm hiệu số phần bằng nhau.
+ Bước 3: Tìm giá trị của một phần
+ Bước 4: Tìm các số.
2.2.6. Hướng dẫn học sinh giải thêm các bài toán khó, phức tạp hơn về dạng toán này .
2.2.7. Giúp học sinh đưa các bài toán vào 5 dạng thường gặp ở lớp 4
Qua đây giáo viên có thể khắc sâu kiến thức và phát huy được tư duy sáng tạo của học sinh từ đó nâng cao được chất lượng học sinh mũi nhọn trong lớp.
Bài toán Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó có 5 dạng thường gặp ở lớp 4 như sau:
Dạng 1: Cho biết hiệu, tỉ số. Tìm từng thành phần.
Dạng 2: Cho biết tỉ số, ẩn hiệu.
Dạng 3: Cho biết hiệu của hai thành phần, ẩn tỉ số.
Dạng 4: Ẩn cả hiệu và tỉ số.
Dạng 5: Tổng hợp.
Cả 5 dạng này đều có cách giải chung gồm 7 bước như sau:
Bước 1: Tìm hiệu hai số ( nếu ẩn hiệu)
Bước 2: Tìm tỉ số (nếu ẩn tỉ)
Bước 3: Vẽ sơ đồ theo dữ kiện bài ra
Bước 4: Tìm hiệu số phần bằng nhau
Bước 5: Số bé = Hiệu : Hiệu số phần x số phần của số bé
Bước 6: Số lớn = Số bé + Hiệu
Bước 7: Kiểm tra kết quả và kết luận.
2.3. Hiệu quả của biện pháp:
Học sinh đã phân biệt được dạng toán “ Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó ” với các dạng toán điển hình khác học ở lớp 4.
- Hầu hết các em vẽ được sơ đồ đoạn thẳng, nắm được các bước giải, trình bày bài giải đúng, đủ, sạch đẹp.
Nhiều học sinh hiểu sâu, rộng, làm bài nhanh và có khả năng giải tốt các bài toán nâng cao về dạng này.
Chất lượng giải toán dạng “Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số ” của hs trong lớp được nâng lên rõ rệt.
2.4. Kết quả, minh chứng về sự tiến bộ của học sinh khi áp dụng biện pháp:
Năm học 2019- 2020 tôi đã áp dụng những biện pháp nêu trên với học sinh lớp 4A. Sau khi dạy xong phần này tôi đã khảo sát học sinh qua bài kiểm tra và thu được kết quả như sau:







Kết quả bài kiểm tra dạng bài Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó:
3. Kết luận :
Để có được kết quả trên là xuất phát từ lòng yêu nghề, tính kiên trì và tinh thần luôn học hỏi của bản thân cùng với sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn và qua thực tế giảng dạy nhiều năm ở lớp 4.
Qua đây tôi thấy, mỗi giáo viên đều có một biện pháp dạy học của riêng mình, nhưng cái chung nhất là đều nhằm giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách tốt nhất. Với tinh thần học hỏi, tôi mong muốn nhận được sự góp ý của Ban giám khảo để những biện pháp này được hoàn chỉnh hơn, có thể ứng dụng rộng rãi trong các đơn vị, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học các bài toán điển hình nói chung và dạng toán Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó nói riêng . Tôi xin chân thành cảm ơn.
4. Cam kết:
Tôi xin cam đoan đây là biện pháp nâng cao chất lượng công tác giảng dạy của bản thân, không sao chép nội dung của người khác.