Luyện từ và câu- lớp 4
DẤU HAI CHẤM
Con đọc kĩ các đoạn thơ, đoạn văn và cho biết sau dấu hai chấm là phần gì, chúng đóng vai trò gì trong câu.



a) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “ Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.” Nguyện vọng đó chi phối mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc đời của Người.
Theo Trường Chinh
Dấu hai chấm báo hiệu phần sau là lời nói của Bác Hồ (Ở trường hợp này dấu hai chấm dùng phối hợp với dấu ngoặc kép)
b) Tôi cả hai càng càng ra , bảo Nhà Trò :
- Em đừng sợ . Hãy trở về cùng với tôi đây .
Tô Hoài
Dấu hai chấm báo hiệu phần sau là lời nói của Dế Mèn ( Ở trường hợp này dấu hai chấm dùng phối hợp với dấu gạch ngang đầu dòng)
C) Bà thương không muốn bán
Bèn thả vào trong chum .
Rồi bà lại đi làm
Đến khi về thấy lạ :
Sân nhà sao sạch quá
Đàn lợn đã được ăn
Cơm nước nấu tinh tươm
Vườn rau tươi sạch cỏ .
PHAN THỊ THANH NHÀN

dấu hai chấm cho biết bộ phận đi sau là lời giải thích liệt kê rõ những điều kì lạ mà bà cụ nhận thấy khi về nhà, như sân quét sạch, đàn lợn đã được ăn, cơm nước đã nấu tinh tươm..

GHI NHỚ :
1. Dấu hai chấm báo hiệu bộ phận câu đứng sau nó là lời nói của nhân vật hoặc là lời giải thích cho bộ phận đứng trước.
2. Khi báo hiệu lời nói của nhân vật, dấu hai chấm được dùng phối hợp với dấu ngoặc kép hay dấu gạch đầu dòng .
1.Trong các câu sau, mỗi dấu hai chấm có tác dụng gì ?
a) Tôi thở dài :
- Còn đứa bị điểm không, nó tả thế nào ?
- Nó không tả, không viết gì hết . Nó nộp giấy trắng cho cô. Hôm trả bài, cô giận lắm. Cô hỏi: “ Sao trò không chịu làm bài ?”
Theo Nguyễn Quang Sáng
+ Dấu hai chấm thứ nhất (phối hợp với dấu gạch ngang đầu dòng) có tác dụng báo hiệu bộ phận đứng sau nó là lời của nhân vật “ tôi” (người cha)
+ Dấu hai chấm thứ hai (hợp với dấu ngoặc kép) có tác dụng báo hiệu phần sau nó là câu hỏi của cô giáo.
b) Dưới tầm cánh chú bây giờ là lũy tre xanh rì rào trong gió, là bờ ao với những khóm khoai nước rung rinh. Rồi những cảnh tuyệt đẹp của đất nước hiện ra: cánh đồng với những đàn trâu thung thăng gặm cỏ; dòng sông với những đoàn thyền ngược xuôi .
Theo Nguyễn Thế Hội
Dấu hai chấm có tác dụng giải thích cho bộ phận đứng trước. Phần đi sau làm rõ những cảnh tuyệt đẹp của đất nước là những cảnh gì.
2.Viết một đoạn văn theo truyện “ Nàng Tiên Ốc”, trong đó có ít nhất hai lần dùng dấu hai chấm:
- Một lần, dấu hai chấm dùng để giải thích.
- Một lần, dấu hai chấm dùng để dẫn lời nhân vật.
Bà lão nhẹ nhàng bước nhanh đến chum nước cầm chiếc vỏ ốc lên và đập vỡ ngay.
Nàng tiên ốc giật mình, định chạy nhanh đến chum nước nhưng đã trễ rồi: vỏ ốc đã vỡ tan ra. Bà lão ôm lấy nàng dịu dàng nói:
- Con hãy ở đây với mẹ !
Bà lão nhẹ nhàng bước nhanh đến chum nước cầm chiếc vỏ ốc lên và đập vỡ ngay.
Nàng tiên ốc giật mình, định chạy nhanh đến chum nước nhưng đã trễ rồi: vỏ ốc đã vỡ tan ra. Bà lão ôm lấy nàng dịu dàng nói:
- Con hãy ở đây với mẹ !
Dấu hai chấm đầu giải thích cho bộ phận đứng trước đã trễ rồi: vỏ ốc đã vỡ tan ra.
Dấu hai chấm sau (phối hợp với dấu gạch đầu dòng) báo hiệu bộ phận đứng sau là lời bà lão nói với nàng tiên ốc.
Thời gian:
Hết giờ
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
Trò chơi
Rung Chuông Vàng
Câu 1: Trong vớ d? sau d?u hai ch?m cú tỏc d?ng gỡ?
B� núi:
-Ba chỏu l� anh em ru?t m� ch?ng gi?ng nhau.
A - Bỏo hi?u b? ph?n cõu d?ng sau nú l� l?i núi c?a nhõn v?t .
B - Bỏo hi?u b? ph?n cõu d?ng sau nú l� l?i gi?i thớch cho
b? ph?n d?ng tru?c .
Thời gian:
Câu 2: Trong ví dụ sau dấu hai chấm có tác dụng gì?
Cầu vồng sau cơn mưa có màu sắc rực rỡ: đỏ, vàng, lam, tím…
Hết giờ
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
Trò chơi
A - Bỏo hi?u b? ph?n cõu d?ng sau nú l� l?i nhõn v?t
B -Bỏo hi?u b? ph?n cõu d?ng sau nú l� l?i gi?i thớch cho b? ph?n d?ng tru?c .
Rung Chuông Vàng