LIPIT
Băi 2
3
I. KHÁI NIỆM
Lipit là những hợp chất hữu cơ có trong tế bào sống, không hòa tan trong nước nhưng tan nhiều trong dung môi hữu cơ không phân cực.
Lipit là các este phức tạp, bao gồm: chất béo (triglixerit), sáp, steroit, photpholipit,…
Ở động vật, lipit tập trung nhiều nhất trong mô mỡ. Ở thực vật, lipit tập trung nhiều trong quả, hạt
4
1. Axit béo: là axit đơn chức, có mạch Cacbon dài, không phân nhánh và có số nguyên tử C chẵn
Các axit béo no thường gặp
C15H31COOH : axit panmitic
C17H35COOH: axit stearic
Các axit béo không no thường gặp
C17H33COOH : axit oleic
C17H31COOH : axit linoleic
II. CHẤT BÉO
5
2. Chất béo:
là trieste của glixerol và axit béo, gọi chung là triglixerit hay triaxylglixerol
II. CHẤT BÉO
6
3. Phân loại:
(C15H31COO)3C3H5: Tripanmitin
(C17H35COO)3C3H5: Tri stearin
(C17H33COO)3C3H5: Tri olein
(C17H31COO)3C3H5: Tri linolein


Chất béo no(rắn): có gốc axit béo no. VD: mỡ động vật.
Chất béo không no(lỏng): có gốc axit béo không no. VD: dầu lạc, dầu vừng, …
7
Chất béo trong tự nhiên.
18/6/2016
8
Dầu Oliu
Dầu đậu nành
Dầu đậu phộng
18/6/2016
9
10
Công thức chung của chất béo:
R1-COO-CH2
R2-COO-CH
R3-COO-CH2






(R1, R2, R3 là gốc hiđrocacbon, có thể giống hoặc khác nhau)
VD:
tristearin
(tristearoylglixerol)
11
* Lưu ý: CT tính số đồng phân trieste tạo từ glixerol và n axit là:
VD: Có tối đa bao nhiêu đồng phân trieste : Tạo từ glixerol và 2 axit C17H29COOH và C17H31COOH
Giải:
Có:
12
C17H31COOCH2 C17H29COOCH2
C17H31COOCH C17H29COOCH
C17H31COOCH2 C17H29COOCH2

C17H31COOCH2 C17H31COOCH2
C17H31COOCH C17H29COOCH
C17H29COOCH2 C17H31COOCH2

C17H29COOCH2 C17H29COOCH2
C17H29COOCH C17H31COOCH
C17H31COOCH2 C17H29COOCH2



13
III. T�nh ch?t v?t l� ch?t bĩo
Nhiệt độ thường, trạng thái lỏng hoặc rắn.
Gốc R không no → lỏng, gốc R no → rắn.
Không tan trong nước, nhẹ hơn nước.
Tan nhiều trong dung môi hữu cơ: benzen, hexan, clorofom,….
14
iv. TÍNH CHẤT HÓA HỌC
15
1. Phản ứng thủy phân trong môi trường axit
Triglixerit(chất béo) glixerol axit béo
VD1:
(C15H31COO)3C3H5 +
3H2O
3C15H31COOH
+ C3H5(OH)3
Tri panmitin axit panmitic glixerol
H+, t0
16
VD2:
17
2. Phản ứng xà phòng hóa
Muối natri hoặc kali của các axit béo chính là xà phòng
VD3:
(C17H35COO)3C3H5+
3NaOH
3C17H35COONa
+C3H5(OH)3
Tri Stearin natri stearat glixerol
t0
(Xà phòng)
18
VD4:
Phương pháp giải:
Cách 1: BTKL
mChất béo + mNaOH = mxà phòng + mglixerol
Cách 2: ⇅ khối lượng :
mxp = mcb + 28. nglixerol
(3.23 – 41 = 28)
19
VD5: Xà phòng hóa hoàn toàn 88,4 (g) một chất béo X bằng dung dịch NaOH vừa đủ, kết thúc phản ứng thu được m(g) xà phòng và 9,2(g) glixerol. Tính m gam xà phòng
Giải:
0,1 mol
0,3 mol
=> mXp= 91,2g
Cách 2: ⇅ khối lượng
mXp = mc.béo + 0,1.3.23 – 0,1.41 =
91,2g
20
VD6: Xà phòng hóa hoàn toàn m(kg) chất béo cần dùng vừa đủ 20(l) dung dịch NaOH 3M. Kết thúc phản ứng thu được 15kg xà phòng. Tìm m(kg) chất béo?
A. 16.66kg B. 14,44kg C. 13,33kg D. 15,55kg
Giải:
Đổi
60 mol
20 mol
BTKL:
21
3. Phản ứng cộng H2 (Hiđro hóa chất béo lỏng)
Chất béo lỏng
Chất béo rắn
3
(C17H33COO)3C3H5 + 3H2 Ni,p,t0 (C17H35COO)3C3H5
(lỏng) (rắn)
Tri olein
Tri stearin
Hoặc
V. Ứng dụng
Thực phẩm
Công nghiệp
Câu hỏi củng cố
Phát biểu nào sau đây không đúng?
Chất béo không tan trong nước.
Chất béo nhẹ hơn nước, tan nhiều trong benzen.
Dầu ăn và mỡ bôi trơn có cùng thành phần nguyên tố.
Chất béo là trieste của glixerol và axit béo.
24
Câu hỏi củng cố
2. Trieste của glyxerol với các axit cacboxylic đơn chức có mạch cacbon dài, thẳng gọi là:
Chất béo.
Protein
Gluxit
Polieste
25
Câu hỏi củng cố
3. Dãy các axit béo là:
Axit axetic, axit acrylic, axit propionic.
Axit panmitic, axit oleic, axit axetic.
Axit fomic, axit axetic, axit stearic.
Axit panmitic, axit stearic, axit oleic.
26
Câu hỏi củng cố
4. Phát biểu nào sau đây không chính xác?
Khi hiđro hóa chất béo lỏng sẽ thu được chất béo rắn.
Khi thuỷ phân chất béo trong môi truờng kiềm sẽ thu được glixerol và xà phòng.
Khi thuỷ phân chất béo trong môi trường axit sẽ thu được các axit và rượu.
Khi thuỷ phân chất béo trong môi trường axit sẽ thu được glixerol và các axit béo.
27
Câu hỏi củng cố
5. Cho glixerol phản ứng với hỗn hợp axit béo gồm C17H35COOH và C15H31COOH, số loại trieste được tạo ra tối đa là:
3.
4.
5.
6.
28
Xin chân thành cám ơn
các em học sinh !
Mến chúc các em học tập thật tốt !