www.themegallery.com
Văn hóa cồng chiêng


Đời sống sinh hoạt của cộng đồng Ê Đê – Tây Nguyên
Lễ cúng lúa
- Nhà dài


Đời sống sinh hoạt của cộng đồng Ê Đê – Tây Nguyên
Không gian sử thi
- Âm nhạc Tây Nguyên


Đời sống sinh hoạt của cộng đồng Ê Đê – Tây Nguyên
Rượu cần
Thu hoạch cà phê


Đời sống lao động sản xuất của cộng đồng Ê Đê – Tây Nguyên
Thổ cẩm…


Chuyên đề: Tự sự dân gian Việt Nam

CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích Đăm Săn – sử thi Tây Nguyên)
NỘI DUNG BÀI HỌC
Tìm hiểu chung
Đọc – hiểu văn bản
Tổng kết
Luyện tập
Thể loại sử thi
a. Khái niệm
Là các tác phẩm tự sự dân gian có quy mô lớn, sử dụng ngôn từ có vần, nhịp,xây dựng các hình tượng nghệ thuật hoành tráng, hào hùng để kể về một hay nhiều biến cố lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng của cư dân thời cổ đại.

I. KHÁI QUÁT CHUNG
Thể loại sử thi
b. Phân loại (hai loại sử thi)
Sử thi thần thoại (VD: Đẻ đất đẻ nước của dân tộc Mường, Cây nêu thần của dân tộc H mông…)
Sử thi anh hùng (VD: Đăm săn, Xinh nhã của dân tộc Ê đê, Đăm noi của dân tộc Ba na…)

I. KHÁI QUÁT CHUNG
2. Sử thi Đăm Săn
a. Tóm tắt
- Đăm Săn về làm chồng hai chị em Hơ Nhị và Hơ Bhị, trở thành một tù trưởng oai danh, giàu có.
Các từ trưởng KênKên và Sắt lừa bắt Hơ Nhị về làm vợ. Đăm Săn đánh trả và chiến thắng. Bộ lạc của chàng càng giàu mạnh hơn xưa.
Đăm Săn chặt cây Sơ – múc (Cây thần vật tổ bên nhà vợ), làm cả hai vợ đều chết. Chàng lên trời xin thuốc cứu hai vợ thành công.
Chàng đi hỏi nữ thần mặt trời làm vợ nhưng bị từ chối. Trên đường trở về, Đăm Săn bị chết ngập trong rừng Sáp – đen.
Hồn Đăm Săn biến thành con ruồi, bay vào miệng chị gái Hơ – Âng. Nàng có thai và sinh ra Đăm Săn cháu, tiếp tục sự nghiệp của Đăm Săn cậu.

I. KHÁI QUÁT CHUNG
2. Sử thi Đăm Săn
b. Thể loại
- Sử thi anh hùng
I. KHÁI QUÁT CHUNG
3. Đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây”
Vị trí, xuất xứ:
- Phần đầu tác phẩm:
Đoạn trích kể về cuộc giao chiến giữa Đăm Săn và Mtao Mxây. Đăm Săn chiến thắng, cứu được vợ và thu phục được dân làng của tù trưởng Mtao Mxây.

I. KHÁI QUÁT CHUNG
3. Đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây”
b. Bố cục
Phần 1: Từ đầu đến “Họ đến bãi ngoài làng, rồi vào làng”: Cảnh trận đánh giữa hai tù trưởng và cuộc đối đáp giữ Đăm Săn với nô lệ. 
- Phần 2: Còn lại: Cảnh ăn mừng sau chiến thắng và hình tượng Đăm Săn.
I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
- Nguyên nhân: ĐS khiêu chiến vì MM cướp vợ của chàng.
=> Trọng danh dự cá nhân, cộng đồng; gắn bó với hạnh phúc gia đình; bộ tộc.
a. Lúc khiêu chiến:

II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
THẢO LUẬN NHÓM
Nêu diễn biến và kết quả cuộc chiến giữa Đăm Săn và Mtao Mxây?
3:00
Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
b. Lúc giao tranh
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
b. Lúc giao tranh
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
b. Lúc giao tranh
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
b. Lúc giao tranh
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
ĐĂM SĂN
THẦN LINH
NHÂN DÂN


2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
a. Thái độ của cộng đồng đối với cuộc chiến và người anh hùng:
Cuộc đối thoại giữa Đăm Săn và nô lệ: 3 lần hỏi, 3lần đáp (một nhà, tất cả các nhà, mỗi nhà).
+ Các nô lệ tự nguyện đi theo, mang theo của cải.
+ Tuân phục tuyệt đối với cá nhân anh hùng.
Đăm Săn đã thu phục được lòng dân.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
a. Thái độ của cộng đồng đối với cuộc chiến và người anh hùng:
Hình ảnh đoàn người trở về: Đoàn người đông như bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối…. Tôi tớ mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, như bầy trai gái đi giếng làng cõng nước.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
a. Thái độ của cộng đồng đối với cuộc chiến và người anh hùng:
Hình ảnh đoàn người trở về: Đoàn người đông như bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối…. Tôi tớ mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, như bầy trai gái đi giếng làng cõng nước.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
a. Thái độ của cộng đồng đối với cuộc chiến và người anh hùng:
 
Thể hiện sự thống nhất cao độ giữa quyền lợi, khát vọng của cá nhân anh hùng và cộng đồng : sau cuộc chiến, họ sống trong cùng một nhóm đông hơn, giàu mạnh hơn.

Lòng yêu mến, ngưỡng mộ người anh hùng, ý chí thống nhất của toàn thể cộng đồng - ý thức dân tộc.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
a. Cảnh ăn mừng chiến thắng:
Ơ các con, ơ các con, hãy đi lấy rượu bắt trâu! Rượu năm ché, trâu dâng một con để cúng thần, cáo tổ tiên, cầu sức khỏe cho ta mới đi đánh kẻ thù, bắt tù binh, xéo nát đất đai một tù trưởng nhà giàu về. Rượu bảy ché, trâu bảy con để dâng thần, cầu cho ta bình yên vô sự, nạn khỏi tai qua, lớn lên như sông nước, cao lên như cây rừng, không ai bì kịp. Hỡi anh em trong nhà, hỡi bà con trong làng, xin mời tất cả đến với ta!

II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
b. Cảnh ăn mừng chiến thắng:

Thế là, bà con xem, nhà Đăm Săn đông nghịt khách, tôi tớ chật ních cả nhà ngoài. Các khách tù trưởng đều từ phương xa đến. ……Chàng mở tiệc ăn uống linh đình, thịt lợn, thịt trâu ăn không ngớt, thịt lợn ăn đến cháy đen hết ống le, thịt dê ăn đến cháy đen hết ống lồ ô, máu bò máu trâu đọng đen khắp sàn hiên, dây cồng dây chiêng giăng như mạng nhện, chỉ vàng,chỉ đỏ như hoa dam piết. Cảnh đó, đời ông bác ông cậu xưa làm gì có!
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
b. Cảnh ăn mừng chiến thắng:
Nghi lễ:
Tế lễ thần linh
Tổ chức ăn mừng: đánh chiêng, rượu thịt nhiều vô kể
Mọi người chúc mừng…
Quan niệm tôn thờ thần linh, tập tục ăn mừng chiến thắng của người Ê - Đê.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
b. Cảnh ăn mừng chiến thắng:
* Quang cảnh:
Vật chất: giàu có
Bạn bè: đông đúc
Tôi tớ : chật ních cả nhà
Tiệc tùng: linh đình
Âm thanh: tiếng chiêng, tiếng cồng rộn rã, vui nhộn.
Cuộc sống thịnh vượng, giàu có, sung túc, hùng mạnh.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
c. Hình ảnh Đăm Săn:
- Trang phục: Ngực quấn chéo một tấm mền chiến, mình khoác một tấm áo chiến, tai đeo nụ, đủ giáo gươm.
- Ngoại hình: Chàng nằm trên võng, tóc thả trên sàn, hứng tóc chàng ở dưới đất là một cái nong hoa. Đôi mắt long lanh như mắt chim ghếch ăn hoa tre… Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ.
- Hành động: Uống không biết say, ăn không biết no, chuyện trò không biết chán.
Khí chất: Đăm Săn là một dũng tướng chắc chết mười mươi cũng không lùi bước… Đăm Săn vốn đã ngang tàng từ trong bụng mẹ.
Bản lĩnh, khí phách, trí tuệ và sức vóc hơn người.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1.Nghệ thuật
- Giọng văn trang trọng hào hùng, ngôn ngữ giàu hình ảnh, dùng kiểu câu cảm thán, hô ngữ, liệt kê ….
- Sử dụng có hiệu quả lối miêu tả song hành, đòn bẩy, thủ pháp so sánh, phóng đại, đối lập, tăng tiến….
III. TỔNG KẾT
2. Nội dung
- Đoạn trích khẳng định sức mạnh và ngợi ca vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn – một người trọng danh dự, gắn bó với hạnh phúc gia đình và thiết tha với cuộc sống bình yên, phồn vinh của thị tộc, xứng đáng là người anh hùng mang tầm vóc sử thi của dân tộc Ê đê thời cổ đại.
III. TỔNG KẾT
Câu 1: Vật nào sau đây trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây được xem là thần kì?
a. Chày
b. Cồng Hlong
c. Miếng trầu
d.Khiên
IV. LUYỆN TẬP
IV. LUYỆN TẬP
Câu 2: Tại sao muốn chiến thắng Mtao Mxây mà Đăm Săn lại không nhân cơ hội đâm lén y?
a.Vì sợ võ nghệ của Đăm Săn
b.Vì trọng danh dự
c. Vì dân làng Mtao Mxây ngăn cản
d.Vì không có thời cơ thích hợp


Câu 3: Ở đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây, vai trò của nhân vật


ông Trời trong cuộc chiến của Đăm Săn là:


a.Góp phần hạn chế sức mạnh của kẻ thù đối nghịch với người


anh hùng.


b.Người giúp đỡ các nhân vật hiền lành, lương thiện trong lúc


gian nan.


c. Thể hiện uy lực của thần linh trong việc quyết định những


chiến thắng của nhân vật anh hùng.


d. Cố vấn, phù trợ cho nhân vật anh hùng.
IV. LUYỆN TẬP

Câu 4:
Chứng mình rằng việc thần linh xuất hiện là 1 biện pháp nghệ thuật phổ biến trong nhiều thể loại tự sự dân gian. Sự trợ giúp này có làm lu mờ vai trò người anh hùng không?

Chi tiết này thể hiện sự gần gũi, mật thiết giữa con người với thần linh. Đó là dấu vết của tư duy thần thoại cổ sơ, của một xã hội chưa có sự phân hóa giai cấp rạch ròi.
Sự trợ giúp này không làm mờ vai trò của người anh hùng vì thần linh chỉ đóng vai trò gợi ý, cố vấn, kết quả của cuộc chiến vẫn phụ thuộc vào hành động của người anh hùng → góp phần đề cao vai trò của người anh hùng
IV. LUYỆN TẬP
Câu 5: Ở đoạn trích Chiến thắng Mtao- Mxây tác giả dân gian dành nhiều câu miêu tả cảnh ăn mừng chiến thắng hơn cảnh đổ máu trong giao tranh là vì:
a. Họ không có mặt ở đó vì bận lao động sản xuất.
b. Họ không am hiểu cách giao chiến giữa hai tù trưởng.
c. Họ xem trọng cuộc sống thịnh vượng no đủ, sự lớn mạnh của cộng đồng.
d. Họ không xem trọng cuộc giao tranh vì họ biết chắc tù trưởng của họ sẽ thắng.
IV. LUYỆN TẬP
Câu 6: Đọc đoạn văn sau: Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy….
Biện pháp tu từ được dùng là: Biện pháp so sánh và phóng đại
Trọn bộ giáo án powerpoint 10-11-12 cho thầy cô tham khảo, thầy cố có góp ý trao đổi liên hệ zalo 0972277448



IV. LUYỆN TẬP