Tiết 12: Đọc văn
BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
-NguyễN Công Trứ-
ĐC
1
I. TÌM HIỂU CHUNG
Tác giả:
ĐC
2
- Nguyễn Công Trứ (1778-1858)
- Quê: người làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh.
- Xuất thân: gđ Nho học
- Bản thân: có tài năng, phóng túng
- Sáng tác: Chữ Nôm, chủ yếu là thể loại Hát nói.
2. Tác phẩm
ĐC
3
- Hoàn cảnh sáng tác: Viết sau năm 1848, lúc NCT cáo quan về hưu.
- Thể loại: Làm theo lối ca trù, một thể thơ văn luật tự do, kết hợp song thất lục bát, lục bát với kiểu nói lối của hát chèo.
- Nhan đề: Ngất ngưởng
+ Ở tư­ thế không vững, lắc lư­ nghiêng ngả như­ chực ngã.
+ Thái độ sống (Hiểu theo cách này).
ĐC
4
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc - chú thích
BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
ĐC
5
2. Bố cục:
- Cách 1:
+ Khổ 1 (4 câu).
+ Khổ 2 (4 câu).
+ Khổ 3 (8 câu).
+ Khổ 4 (3 câu cuối).
- Cách 2: Theo nội dung:
+ 6 câu đầu: Cuộc đời tài năng, danh vị của NCT.
+ 12 câu tiếp: NCT ngất ngư­ởng khi đã “đô môn giải tổ”.
+ câu kết: một tuyên ngôn khẳng định cá tính.
ĐC
6
3. Phân tích
3.1. Sáu câu đầu: Cuộc đời tài năng, danh vị của NCT.
- Câu mở đầu: Vũ trụ nội mạc phi phận sự
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.
+ Câu thơ chữ Hán duy nhất, mở đầu cho bài thơ
+ Nghĩa của hai câu: Mọi việc trong trời đất không có việc nào không phải phận sự của ta. Ông Hi Văn tài năng lớn đã ra làm quan.
-> Đặc biệt ở cách nói: không có việc nào không thuộc phận sự của ta + vào lồng: Ra làm quan mà NCT coi như­ đã vào lồng - mất tự do. Thế nhưng vì lí do gì ông vẫn quyết định làm quan.
-> Liên tưởng hiện thực: Có phải vì làm quan là một cách để ông thể hiện tài năng và hoài bão của mình, vì khi thể hiện tài năng hoài bão ông có quyền ngất ng­ưởng. Nhưng khi làm quan trong triều ông nhất định không chịu khom lư­ng uốn gối hay quỵ luỵ xu nịnh nên coi như đã vào lồng!
=> Cách nói này khẳng định ý thức về bổn phận trước cuộc đời, ý thức trách nhiệm cá nhân cũng như­ ý thức về tài năng của bản thân nhà thơ. Đằng sau câu thơ còn là thái độ kiêu hãnh, tự hào đầy bản lĩnh của NCT.
ĐC
7
- 4 câu tiếp theo:
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng.
Lúc bình Tây, cờ đại tướng,
Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.
- Liệt kê nhiều những thành tựu, chức vụ, cương vị đã trải qua: khi đi thi: thủ khoa; khi làm quan: Tham tán – quan Tham tán quân vụ; Tổng đốc Đông; bình Tây- đại tướng- tướng quân sự; Khi về phủ Doãn- quan đầu tỉnh.
ĐC
8
-> Nghệ thuật: Liệt kê, điệp từ, ngắt nhịp nhanh, dồn dập. đã góp phần không nhỏ cho thấy được bầu nhiệt huyết, sự xông xáo, say sưa hết mình để cống hiến cho đời của NCT.
-> Cả đoạn một nhà thơ k/định tài năng, trách nhiệm qua những cống hiến đáng trân trọng lúc còn lập công, lập danh
-> Liên hệ: Nguyễn Công Trứ cũng từng thể hiện chí làm trai qua hai câu thơ:
Chí làm trai nam bắc đông tây,
Cho phỉ sức vẫy vùng trong bốn bể.
Hay:
Đã mang tiếng ở trong trời đất,
Phải có danh gì với núi sông.
ĐC
9
<=> Qua 6 câu đầu, ta thấy tác giả đã « Ngất ngư­ởng » - đề cao bản thân bằng ý thức trách nhiệm, tài năng hơn người. Đây là thái độ ngạo nghễ, tài tử, đáng trân trọng bởi tài năng, trách nhiệm của tác giả đã cống hiến cho dân cho nước.
(Chú ý: ngoài đời thực NCT cống hiến rất lớn cho dân, cho nước; ngất ngưởng này khác với ngông nghênh, tự cao tự đại, vô trách nhiệm với đời)
DẶN DÒ
- Học thuộc bài
- Sưu tầm đề nghị luận
- ChuẩN bị tiết 2- BCNN
ĐC
10