TRƯỜNG THCS BÌNH MỸ
NGỮ VĂN 9
GIÁO VIÊN : PHAN TẤN QUAN
Tiết 15
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG
I/ Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ :
1/ - Từ kinh tế trong bài thơ có nghĩa là kinh bang tế thế (trị nước cứu đời).
- Từ kinh tế ngày nay có nghĩa hoạt động lao động sản xuất, trao đổi phân phối hàng hóa…
 Xã hội phát triển, từ vựng của ngôn ngữ cũng không ngừng phát triển


2/ a/ - Gần xa nô nức yến anh,
Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân (1)
Dập dìu tài tử giai nhân,
Ngựa xe như nước áo quần như nêm.
- Ngày xuân (2) em hãy còn dài,
Xót tình máu mủ thay lời nước non.
-Xuân (1) một trong bốn mùa xuân, hạ, thu, đông  Nghĩa gốc
-Xuân (2) tuổi trẻ Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ
b/ - Được lời như cởi tấm lòng,
Gởi kim thoa với khăn hồng trao tay (1)
- Cũng nhà hành viện xưa nay,
Cũng phường bán thịt cũng tay(2) buôn người



- Tay (1) bộ phận của cơ thể người, dùng để cầm, nắm  Nghĩa gốc
- Tay (2) người chuyên hoạt động hay giỏi về một môn, một nghề nào đó
 Nghĩa chuyển theo phương thức hoán dụ.
GV: Lê Thị Xuân Huyền
GHI NHỚ
SGK/56
II/ Luyện tập :
Bài tập 1
a) Đề huề lưng túi gió trăng
Sau chân (1) theo một vài thằng con con.
chân (1)  Nghĩa gốc
b) Năm em học sinh lớp 9A có chân (2) trong đội tuyển của trường đi dự “Hội khỏe Phù Đổng”.
Chân (2)  Nghĩa chuyển theo phương thức hoán dụ.
c) Dù ai nói ngả nói nghiêng
Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân (3)
chân (3) Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ
Buồn trông nội cỏ rầu rầu
Chân (4) mây mặt đất một màu xanh xanh
chân (4)  Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ.
Bài tập 2
Từ trà trong cách dùng này có nghĩa là sản phẩm từ thực vật, được chế biến dưới dạng khô, dùng để trị bệnh  Nghĩa chuyển
Bài tập 3
Từ đồng hồ  Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ.
Bài tập 4 : Hội chứng
- Nghĩa gốc : Tập hợp nhiều triệu chứng cùng xuất hiện ở bệnh.
VD : Hội chứng viêm đường hô hấp rất phức tạp.
- Nghĩa chuyển: Tập hợp nhiều hiện tượng, sự kiện biểu hiện một tình trạng, một vấn đề xã hội cùng xuất hiện nhiều nơi.
VD : Lạm phát, thất nghiệp là hội chứng của tình trạng suy thoái kinh tế.
Ngân hàng
- Nghĩa gốc : Tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh và quản lý các nghiệp vụ tiền tệ, tín dụng.
VD : Ngân hàng Việt Á
- Nghĩa chuyển : Kho lưu trữ các dữ liệu liên quan đến một lĩnh vực, thành phần cơ thể ...
VD: Ngân hàng dữ liệu, ngân hàng đề thi, ngân hàng máu …
Sốt
- Nghĩa gốc : Tăng nhiệt độ cơ thể lên quá mức bình thường do bị bệnh.
VD : Anh ấy bị sốt đến 39 độ.
- Nghĩa chuyển : Ở trạng thái tăng đột ngột về nhu cầu, khiến hàng trở nên khan hiếm, giá tăng nhanh.
VD : Cơn sốt đất, cơn sốt mì gói …
Vua
Nghĩa gốc : người đứng đầu nhà nước quân chủ.
VD : Vua Trần Nhân Tông
Nghĩa chuyển : người được coi là nhất trong một lĩnh vực nhất định.
VD : Vua bóng đá, vua dầu hỏa ...
Bài tập 5
- Từ mặt trời trong câu thơ thứ hai được sử dụng theo phép tu từ ẩn dụ .
- Đây không phải là hiện tượng phát triển nghĩa của từ, bởi vì sự chuyển nghĩa này chỉ có tính chất lâm thời, nó không làm cho từ có thêm nghĩa mới.

- Soạn bài : Chuyện người con gái
Nam Xương
Xem và trả lời các câu hỏi SGK/ 43

17