MÔN NGỮ VĂN 8
ÔN TẬP và KIỂM TRA KẾT THÚC CHỦ ĐỀ
I. ÔN TẬP NỘI DUNG BÀI HỌC:
Các văn bản truyện kí:
11.Tôi đi học
12. Trong lòng mẹ
2. Tập làm văn:
2.1.Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
2.2.Bố cục của văn bản
(Xem lại bài học trước đã ghi rồi)
Chủ đề văn bản tôi đi học: Những kỉ niệm sâu sắc về buổi tựu trường đầu tiên.
Chủ đề của văn bản trong lòng mẹ: Tình mẫu tử thiêng liêng bất diệt. (Tình cảm tha thiết mãnh liệt của Hồng dành cho mẹ)
P1: Khơi nguồn nỗi nhớ
P2: Sự hồi tưởng của nhân vật tôi về buổi tựu trường đầu tiên của mình.
 Chặng 1: Cảm xúc của nhân vật tôi khi cùng mẹ đi trên con đường làng tới trường.
e. Bố cục
 Chặng 2: Cảm xúc, tâm trạng của nhân vật tôi trước quang cảnh sân trường và các sự việc diễn ra.
 Chặng 3: Cảm xúc khi vào lớp và buổi học đầu tiên.
IV.Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
- Miêu tả tinh tế,chân thực,diễn biến tâm trạng của ngày đầu tiên đi học.
- Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh so sánh độc đáo,ghi lại dòng liên tưởng,hồi tưởng của nhân vật tôi.
- Giọng điệu trữ tình,trong sáng.
2. Ý nghĩa: Buổi tựu trường đầu tiên sẽ mãi không thể nào quên trong kí ức của tác giả.
Bố cục:
- P1: Từ đầu đến… “và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?”:
- P2: Đoạn còn lại:
ý nghĩ, cảm xúc của chú bé Hồng về người mẹ bất hạnh qua cuộc đối thoại với bà cô.
Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và cảm giác vui sướng cực điểm của chú bé Hồng.
2 phần
IV. Tổng kết
1. Nghệ thuật:
- Tạo dựng được mạch truyện,mạch cảm xúc tự nhiên,chân thực.
Kết hợp lời văn kể chuyện với miêu tả, biểu cảm.
Khắc họa hình tượng nhân vật bé Hồng với lời nói, hành động tâm trạng sinh động, chân thật.
2. Nội dung:
- Đoạn trích diễn tả nỗi cay đắng, tủi cực cùng tình yêu thương cháy bỏng của nhà văn thời thơ ấu đối với người mẹ bất hạnh. Đoạn trích là bài ca cảm động về lòng mẹ dịu êm, tình con cháy bỏng, bài ca về tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt.
3.Ý nghĩa: Tình mẫu tử là mạch nguồn cảm xúc không bao giờ vơi trong tâm hồn con người.
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
-Chủ đề văn bản là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt.
- Mọi chi tiết trong văn bản đều nhằm biểu hiện đối tượng và vấn đề chính được đề cập đến trong văn bản,các đơn vị ngôn ngữ đều bám sát vào chủ đề.
-Những điều kiện để đảm bảo tính thống nhất về chủ đề của một văn bản:
Mối quan hệ chặt chẽ giữa nhan đề và bố cục, giữa các phần của văn bản và những câu văn, từ ngữ then chốt.
Cách viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề:
-Xác lập hệ thống ý cụ thể.
- Sắp xếp và diễn đạt những ý đó cho phù hợp với chủ đề đã được xác định.
Bố cục của văn bản:
-Bố cục văn bản là sự tổ chức các đoạn văn để thể hiện chủ đề.
-Văn bản thường có bố cục 3 phần: Mở bài,Thân bài,Kết bài. Mỗi phần có chức năng và nhiệm vụ riêng tùy thuộc vào kiểu văn bản, chủ đề và ý đồ giao tiếp của người viết,phù hợp với sự tiếp nhận của người đọc.
Một số cách bố trí sắp xếp bố cục của văn bản thông thường:
-Trình bày theo thứ tự thời gian, không gian.
-Trình bày theo sự phát triển của sự việc.
-Trình bày theo mạch suy luận.
II.LUYỆN TẬP:
Câu 1: - Đoạn văn trên trích từ văn bản" Trong lòng mẹ"-( Trích hồi kí " nhưng ngày thơ ấu" của Nguyên Hồng )
Câu 2: Văn bản được viết theo thể loại “hồi kí”.
- Hồi kí là một thể văn được dùng để ghi lại những chuyện có thật đã xảy ra trong cuộc đời của một con người cụ thể là người đó được chứng kiến, thường là của chính người viết.
Câu 3: Đoạn văn kể về việc bé Hồng nhìn thấy mẹ trở về gần đến ngày giỗ đầu thầy.
Câu 4:
- “ Cái lầm” ở đây là: nếu người trên xe không phải là mẹ.
- Xấu hổ trước đám bạn vì sự nhầm lẫn của mình.
- Tủi cực vì cậu đã xa mẹ quá lâu rồi, muốn gặp lại mẹ mà không được. Đó là sự tủi cực của nỗi khát khao tình mẹ không được đền đáp.
Câu 5: Một biện pháp tu từ được sử dụng thành công trong đoạn trích trên là: so sánh.
- Nội dung: Bóng dáng của người mẹ được tác giả so sánh như ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm đã hiện ra trước con mắt gần rạn nứt của người bộ hành ngã gục giữa sa mạc.
- Tác dụng: diễn tả một cách ấn tượng, sâu sắc nỗi khát khao mãnh liệt được gặp mẹ của bé Hồng
Câu 6:
- Về kĩ năng: HS trình bày thành một đoạn văn ngắn, diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp.
- Về nội dung :
+ Nghệ thuật: Câu văn dùng lập luận giả thiết - hệ quả, thủ pháp so sánh, lời văn thấm đẫm chất trữ tình.
+ Ý nghĩa : Diễn tả tâm trạng của chú bé Hồng - đứa con xa mẹ lâu ngày - khao khát tình mẹ cháy bỏng như khát khao sự sống.
HS phân tích cái hay của hình ảnh so sánh; người mẹ giống như dòng nước trong vắt, mát lành chảy dưới bóng râm, còn đứa con giống như người bộ hành khát nước đi giữa sa mạc. Nếu dòng nước chỉ là ảo ảnh, hi vọng của người bộ hành sẽ tắt, người ấy sẽ kiệt sức mà gục ngã; nếu không phải là mẹ, mẹ không về, bé Hồng cũng sẽ thất vọng, sẽ tột cùng đau khổ. Mẹ về sẽ xoa dịu nỗi đau, lấp đầy sự cô đơn, sẽ hồi sinh cho tâm hồn chú bé.
Qua so sánh này, tác giả cho thấy vai trò to lớn của người mẹ, của tình mẹ đối với những đứa con.
Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi: “ Cũng như tôi, mấy cậu học trò mới bỡ ngỡ đứng nép bên người thân, chỉ dám nhìn một nửa hay dám đi từng bước nhẹ. Họ như con chim con đứng trên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ. Họ thèm vụng và ước ao thầm được như những học trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi phải rụt rè trong cảnh lạ. Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy người học trò cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp: Cảm thấy mình chơ vơ là lúc này. Vì chung quanh là những cậu bé vụng về lúng túng như tôi cả. Các cậu không đi. Các cậu chỉ theo sức mạnh kéo dìu các cậu tới trước. Nói các cậu không đứng lại càng đúng hơn nữa, hai chân các cậu cứ dềnh dàng mãi. Hết co lên một chân, các cậu lại duỗi mạnh như đá một quả banh tưởng tượng. Chính lúc này toàn thân các cậu cũng đang run run theo nhịp bước rộn ràng trong các lớp.( Ngữ văn 8- tập 1)
Câu 1: Đoạn trích trên, trích trong văn bản nào các em đã được học? Tình hưống của truyện đặc biệt ở điểm nào?
Câu 2: Nêu nội dung chính của đoạn trích?
Câu 4: Chỉ ra biện pháp so sánh được sử dụng trong đoạn trích? Viết đoạn văn phân tích hình ảnh so sánh đó?
Câu 5: Cảm nhận của em về tâm trạng của nhân vật “tôi” trong đoạn trích từ 7-10 câu có sử dụng một từ láy và chỉ rõ.
Câu 6: Hãy chỉ ra một văn bản có cùng chủ đề trong chương trình Ngữ văn lớp 7, ghi rõ tên tác giả?
Câu 7: Từ đoạn văn trên, em hãy viết một đoạn văn khoảng 100 chữ, ghi lại những suy nghĩ của em về vai trò của nhà trường trong cuộc đời mỗi con người.
Gợi ý:
Câu 1:
- Đoạn trích trên, trích trong văn bản “ Tôi đi học” của tác giả Thanh Tịnh.
- Tình hưống của truyện đặc biệt ở chỗ: Tự nhiên, nhẹ nhàng như cuộc sống hằng ngày. Cảm xúc bắt đầu được khơi nguồn từ hiện tại: cảnh cuối thu với lá vàng rụng, với những đám mây bàng bạc trên không, với hình ảnh những em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường. Thế là quá khứ được đánh thức và bao kỉ niệm chợt ùa về, náo nức, tưng bừng, rộn rã. Dưới ngòi bút Thanh Tịnh, tất cả hiện lên cụ thể, sống động, gieo vào lòng người đọc những cảm xúc dịu dàng, thiết tha.
Câu 2: Nội dung: Tâm trạng của nhân vật tôi khi chuẩn bị vào lớp học. Câu 4: Hình ảnh so sánh trong đoạn :
"Cũng như tôi, mấy cậu học trò mới bỡ ngỡ đứng nép bên người thân, chỉ dám nhìn một nửa hay dám đi từng bước nhẹ. Họ như con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ".
Gợi ý :
- Viết đúng quy cách đoạn văn, kiểu đoạn văn tuỳ chọn.
- Nội dung đảm bảo các ý cơ bản như sau :
+ Hình ảnh so sánh tinh tế, gợi cảm, vừa tả đúng tâm trạng nhân vật, vừa gợi cho người đọc nhiều liên tưởng: trẻ thơ còn bé bỏng, non nớt cũng như chim con, lần đầu các em nhỏ đi học cũng như chim con tập bay. Đi học là đã lớn hơn, đã biết háo hức, khát khao, biết bồi hồi lo lắng khi nghĩ đến chân trời học vấn mênh mông.
+ Cách miêu tả rất độc đáo và sinh động gợi hình ảnh và tâm trạng của các em nhỏ lần đầu tới trường: các em nhỏ ngây thơ xinh xắn rất đáng yêu; khao khát được học hành và mơ ước được biết những điều mới lạ; rất háo hức nhưng cũng rất bỡ ngỡ, rụt rè, e sợ.
Câu 5:
- Hình thức : Đoạn văn, độ dài 7- 10 câu, có sử dụng hai từ láy.
- Nội dung: Tâm trạng của nhân vật tôi khi chuẩn bị vào lớp học.
- Tiến hành:
* Mở đoạn( 1 câu): Giới thiệu tác giả, văn bản, nội dung chính của đoạn trích.
Tham khảo mở bài: Đoạn trích trên trích trong văn bản “ Tôi đi học” của tác giả Thanh Tịnh đã rất thành công trong việc thể hiện tâm trạng của nhân vật tôi khi chuẩn bị vào lớp học.
* Thân đoạn: Gồm từ 3-5 câu.
- Tiếng trống trường, tiếng trống trường ngày khai giảng, tiếng trống ngày tựu trường ở đâu và bất cứ thời nào cũng gây chấn động, hồi hộp kì lạ.
- Nhà văn Thanh Tịnh đã ghi lại rất sống, rất chân thực cảm động những rung động, những biến thái tâm lí đáng yêu ấy qua hình ảnh so sánh. Hình ảnh so sánh “ con chim non” được dùng để diễn tả tâm trạng của “tôi” và các cô cậu học trò lần đầu tiên đến trường: đầy bỡ ngỡ, lo âu nhưng cũng muốn khẳng định mình. Phía sau cổng trường chính là một “ quãng trời rộng”, một thế giới diệu kì đầy bí ẩn mà những cô cậu học trò mới chỉ là những chú chim non vừa thèm muốn được tung bay trong “quãng trời rộng”, một thế giới diệu kì đầy bí ẩn mà những cô cậu học trò mới chỉ là những chú chim non vừa thèm muốn được tung bay trong quãng trời rộng ấy, lại vừa e sợ vì thấy mình nhỏ bé.
- Hồi trống buổi tựu trường của trường Mĩ Lí “đã thúc vang dội cả lòng” chú bé. - Khi học sinh xếp hàng vào lớp, chú cảm thấy mình “ chơ vơ”.
- Và tất cả học trò mới đều bắt đầu “ vụng về lúng túng”. Tưởng như “không đi” mà bị “ kéo dìu” tới trước. Co chân rồi duỗi chân “ cứ dềnh dàng” mãi. Toàn thân thì “run run theo nhịp bước rộn ràng trong các lớp”.
** Kết đoạn”( một câu): Tóm lại, với việc sử dụng thành công hình ảnh so sánh đặc sắc đoạn văn đã ghi lại tâm trạng rất chân thực của nhân vật tôi khi chuẩn bị vào lớp học.
** Từ láy: rộn ràng , run run
Bài tập 1: (SGK- trang 26)
Phân tích cách trình bày ý trong đoạn trích
Trả lời:
a/ Theo không gian:
Giới thiệu đàn chim từ xa tới gần.
Miêu tả đàn chim bằng những quan sát mắt thấy, tai nghe.
Xen với miêu tả là cảm xúcvaf những liên tưởng, so sánh.
=> Trình tự ấn tượng về đàn chim từ gần đến xa
b/ Theo không gian hẹp: miêu tả trực tiếp núi Ba Vì.
Theo không gian rộng: miêu tả Ba Vì trong mối quan hệ hài hòa với
các sự vật xung quanh nó.
C/ Bàn về mối quan hệ giữa sự thật lịch sử và truyền thuyết (Cách lí giải
mang đậm mầu sắc huyền thoại dân gian về những đoạn kết bi tráng
của một số anh hùng dân tộc đượcnhaan dân ta tôn vinh, ngưỡng mộ.)
- Luận cứ về lời bàn trên.
- Phát triển lời bàn bằng luận chứng.
Bài tập 2:
Trình bày về lòng thương mẹ của bé Hồng trong đoạn trích
“Trong lòng mẹ”
Gợi ý:
Lần lượt trình bầy theo trình tự tình cảm, thái độ, tâm trạng, cảm
Xúc của bé Hồng khi nhắc đến mẹ, khi gặp mẹ và khi được ngồi trên
Xe bên cạnh mẹ.
Tưởng đến vẻ mặt hiền từ của mẹ.
Thương yêu kính mến mẹ.
Căm giận những cổ tục đã đày đọa mẹ.
Nhớ mẹ, khao khát được gặp mẹ.
Sung sướng, hạnh phúc được ngồi bên mẹ.
* Kết luận về tình yêu thương mẹ của bé Hồng.
Bài tập về nhà: Viết thành văn bản ngắn trình bày nội dung trên
Hướng dẫn tự học:

Đọc kĩ và trả lời các câu hỏi chuẩn bị tìm hiểu văn bản: Tức nước vỡ bờ
Học thuộc phần nội dung và làm các bài tập còn lại trong SGK trang 27.
Xin chân thành cảm ơn!

Chúc các em chăm ngoan, học giỏi.