Tiết 8,9: Văn bản
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
Ngô Tất Tố
I. Tìm hiểu chung
1.Tác giả
*Tác phẩm chính
2. TÁC PHẨM
a. Xuất xứ: trích chương XVIII tác phẩm “Tắt đèn”.
Ngô Tất Tố viết Tắt Đèn năm 1937, vào năm này lụt lội xảy ra liên miên gây nên mất mùa đói kém, nhân dân lâm vào cảnh lầm than, bế tắc đặc biệt là người nông dân. Vì vậy, vấn đề nông dân đấu tranh chống lại chính sách sưu thuế, áp bức bóc lột của bọn thực dân, quan lại, địa chủ, cường hào, đòi cải thiện đời sống cho người dân cày là một vấn đề lớn, trọng tâm của cách mạng. 
b. Thể loại + PTBĐ:
Thể loại: Tiểu thuyết
PTBĐ: Tự sự kết hợp MT, BC
Do còn thiếu suất SƯU của chú Hợi — người em trai đã chết, nên anh Dậu bị bắt trói, bị đánh đến ngất đi, rũ như xác chết, được khiêng trả về nhà.
Sáng sớm hôm sau, khi anh Dậu còn đang cố gượng dậy húp bát cháo từ tay vợ, thì cai lệ và người nhà lí trưởng sấn sổ tiến vào tay roi, tay thước. Chúng quát tháo, dọa nạt đòi tiền SƯU và định bắt trói anh Dậu.
Chị Dậu đã hết lời van xin nhưng chúng vẫn không buông tha. Tên cai lệ còn chửi mắng rồi bịch luôn vào ngực chị Dậu. Lúc này, chị Dậu tức quá không chịu được liền cự lại bằng lí lẽ. Nhưng cai lệ vẫn không dừng lại,hắn tát vào mặt chị Dậu và nhảy vào trói anh Dậu. Không chịu đựng được nữa, chị Dậu đã vùng lên đánh ngã cai lệ và cả tên người nhà lí trưởng.
3. Đọc -Tóm tắt
Phần 1: Từ đầu ...hay không
Phần 2: Còn lại
4. BỐ CỤC
Tình thế của gia đình
chị Dậu
Cuộc đối mặt của chị Dậu với bọn tay sai
II. Tìm hiểu văn bản
1. Hoàn cảnh nhà chị Dậu
BỐI CẢNH
Làng vào vụ thuế căng thẳng, gay gắt nhất.
GIA CẢNH
+ Nghèo nhất nhì trong hạng cùng đinh.
+ Phải bán con, bán chó, bán khoai nhưng vẫn không đủ tiền nộp thuế.
+ Anh Dậu bị đánh gần chết và bị trả về nguy cơ bị bắt tiếp.
+ Nhà không có gì để ăn bà hàng xóm thương tình cho bát cháo.
Cổng làng đóng lại, công việc cày bừa đình đốn, bọn lý trưởng, trương tuần chửi bới, quát tháo om sòm; Mấy tên cai lệ, lính cơ tay thước, roi song, dây thừng đi tróc người thiếu thuế. Tiếng trống, mõ, tù và inh ỏi, tiếng thét lác, đánh đập, tiếng kêu khóc thảm thiết vang lên như trong một cuộc săn người. 
- Tình cảnh rất thê thảm, đáng thương.
- Tình thế nguy cấp, tìm mọi cách để bảo vệ chồng.
Không khí Làng ntn?
Tình cảnh nhà chị Dậu? Tình thế này buộc chị phải làm gì?
2. Cai lệ và người nhà Lí Trưởng
Ngoại hình
Nhiệm vụ
Bản chất
Nhân vật Cai Lệ
Vật dụng
Hành động
Ngôn
ngữ
Nhiệm vụ: lính phục vụ chuyên đi đánh người thiếu sưu thuế.
Ngoại hình: gầy như một anh chàng nghiện.
Vật dụng: roi song, tay thước, dây thừng.
Hành động:
- Sầm sập tiến vào, thét bằng giọng khàn khàn
- Trợn mắt giọng hằm hè
- Giật cái thừng chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu
- Bịch vào ngực chị Dậu, trói anh Dậu, tát vào
mặt chị Dậu
Ngôn ngữ: Xưng hô ông – mày; lời nói đe dọa..
- Thái độ: Cười một cách
mỉa mai.
- Hành động: chửi mắng nhưng không dám hành hạ người ốm nặng
- Lời nói: “Anh ta lại sắp phải gió
như đêm qua đấy!”, lóng ngóng,
ngơ ngác, muốn nói mà không dám nói.
Người nhà lí trưởng
Là tên tay sai chuyên nghiệp, hung bạo, dã thú sẵn sàng gây tội ác.
Là hiện thân của bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong kiến.
- Hình dáng: Gớm ghiếc
- Ngôn ngữ: Hách dịch
- Hành động: Hung dữ, tàn bạo.
- Mục đích: Bắt anh Dậu phải nộp sưu bằng được.
Bộc lộ bản chất gì? Đại diện cho thế lực nào?
Nhận xét về hình dáng, ngôn ngữ, hành động, mục đích của bọn chúng?
2. Cai Lệ và người nhà Lí trưởng
3. Nhân vật chị Dậu
Phân tích, đối chiếu hành động, cử chỉ của chị Dậu trước và khi cai Lệ đến?
- Cử chỉ: “Quạt cho cháo chóng nguội, rón rén bưng một bát đến cho chồng, chờ xem chồng ăn có ngon miệng hay không.”
Lần 1: “run run, cố van xin tha thiết. Gọi cai lệ là “ông” xưng “cháu”
 Chị Dậu là người phụ nữ đảm đang, hết lòng yêu thương chồng con, tính tình vốn dịu dàng, tình cảm.
 Lần 2: Chị nói lí lẽ, gọi cai là “ông” xưng “tôi”
Lần 3: Chị vụt đứng dậy, nghiến hai hàm răng, gọi “mày” xưng “bà”

- Hành động: Túm lấy cổ, đánh nhau với cai lệ
Qua cách chăm sóc anh Dậu cho thấy chị là người phụ nữ ntn?
Nhận xét về thái độ, hành động của chị Dậu?
 lễ phép, nhẫn nhịn, chịu đựng
 Đặt mình ngang hàng với cai lệ đấu lí
Tư thế đứng trên so với kẻ thù đấu lực
 Phản kháng

Chị Dậu hiền dịu vị tha, sống khiêm nhường, biết nhẫn nhục chịu đựng nhưng hoàn toàn không yếu đuối, có sức sống mạnh mẽ, tinh thần phản kháng tiềm tàng. khi bị đẩy tới đường cùng, chị đã vùng dậy chống trả quyết liệt, thể hiện thái độ bất khuất.
Nhận xét về từ ngữ của nhân vật và giọng văn miêu tả?
-> Từ ngữ: Phù hợp với tâm lí khi bị dồn nén.
-> Giọng văn: Hài hước bởi sử dụng nghệ thuật đối lập.
Chị tiêu biểu cho người phụ nữ nông dân Việt Nam.
3. Nhân vật chị Dậu
Chị Dậu là người phụ nữ như thế nào? Đại diện cho ai?
Phân tích
nguyên nhân của:
Tức nước vỡ bờ?
Chế độ xã hội tàn ác bất công
Người nông dân nghèo khổ, túng quẫn
Hống hách, hung hăng, thô bạo
Lễ phép, nhẫn nhịn chịu đựng
“Túm lấy dúi ra cửa”
 Sức sống mãnh liệt
“Ngã chỏng quèo”
 Cậy thế, hèn nhát
“TỨC NƯỚC”
“VỠ BỜ”

Sơ đồ diễn biến tâm trạng của chị Dậu và cai Lệ
Hùng hổ
Nhẫn nhục
Dữ tợn
Chống trả bằng
vũ lực
Tơi tả ,thảm hại
Phản kháng bằng lời
DIỄN BIẾN TÂM TRẠNG CỦA CHỊ DẬU VÀ CAI LỆ
Hùng hổ,
quát tháo
Dữ tợn,
sấn tới
Tả tơi,
thảm hại
Nhẫn nhục
“van xin”
Phản kháng bằng lời
Chống trả bằng vũ lực
CAI LỆ
CHỊ DẬU
Lí giải
nhan đề “Tức nước vỡ
bờ”?
Thử đặt
thêm nhan đề khác cho đoạn trích?
 Quy luật: có áp bức, có đấu tranh
NHAN ĐỀ
Tố cáo vạch trần bộ mặt của giai cấp thống trị
Thấu hiểu, cảm thông,yêu thương người nông dân
Tức nước // Vỡ bờ
Sự áp bức, bóc lột của
người nhà lý trưởng đối
với chị Dậu.
Sự phản kháng, vùng lên đấu tranh của chị Dậu đối với cai lệ và người nhà lý trưởng.
Thể hiện quy luật?
Giá trị nhân đạo của tác phẩm?
Nhan đề khác?
Lấy dẫn chứng về lịch sử dân tộc ta để chứng minh quy luật trên là đúng?
Nghệ
Nội
Thuậ
t
dung
III.TỔNG KẾT
Khắc họa nhân vật điển hình, nghệ thuật tượng phản nổi bật tính cách nhân vật
- Ngòi bút hiện thực sinh động, ngôn ngữ đối thoại đặc sắc, chi tiết giàu kịch tính.
Vạch trần bộ mặt tàn ác bất nhân của xã hội phong kiến đương thời
- Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân, vừa giàu tình yêu thương vừa có sức sống tiềm tang, mạnh mẽ.
Nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng:“Ngô Tất Tố đã xui người nông dân nổi loạn.” em hiểu thế nào về nhận xét đó? Qua đoạn trích “Tức nước vỡ bờ” em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.”
Sức mạnh kì lạ của lòng căm thù sôi sục, sự uất ức cao độ khi bị dồn đến đường cùng, không thể chịu đựng được nữa. Chị Dậu bị chửi, mắng, bị tát, bị đánh. Chồng chị bị bắt, bị trói, bị hành hạ, nguy đến tính mạng. Không còn con đường nào khác để bảo vệ chồng con, bảo vệ chính mình trong phút giây khẩn cấp, chị đã vùng lên chống trả quyết liệt và chị đã chiến thắng vẻ vang. Diễn biến thái độ dẫn đến hành động của chị Dậu bất ngờ nhưng hoàn toàn hợp tình hợp lí và hợp quy luật. Câu nói mộc mạc của chị Dậu ở cuối đoạn trích là lời tuyên ngôn hùng hồn cho quy luật ấy. Đúng như nhà văn Nguyễn Tuân đã nói “Ngô Tất Tố đã xui người nông dân nổi loạn” trước cái xã hội thực dân phong kiến bất công đen tối đó”.
CỦNG CỐ
CẢM ƠN CÁC EM