CÂY NHÃN
CÂY ĂN QUẢ
CÂY
NHÃN
Giới thiệu chung
Đặc điểm sinh học
Đặc điểm sinh thái
Kĩ thuật canh tác
Thu hoạch, b?o quản
GIỚI THIỆU CHUNG
****
Phân loại thực vật
Giá trị của cây nhãn
Nguồn gốc, phân bố
Tình hình sản xuất
Một số giống nhãn ở Việt Nam
1. Phân loại thực vật
Nhãn (Dimocarpus longan Luor)

B?�(ordo) : Sapindales
H? (familia) : Sapindaceae
Chi (genus) : Dimocarpus
Loài (species) : D. longan
2. Giá trị của cây nhãn
Giá trị sử dụng: được dùng để ăn tươi, sấy khô, đóng hộp, làm bánh kẹo...
Giá trị dinh dưỡng: quả nhãn có chứa nhiều carbonhydrate, vitamin C, vitamin K, Ca, Fe, P, Na, K...
Giá trị y học: cùi nhãn, vỏ quả nhãn, hạt nhãn... đều được dùng trong Đông dược.
Giá trị mỹ quan: tạo bóng mát, làm đẹp cảnh vườn...
Có ý nghĩa về kinh tế.
3. Nguồn gốc, phân bố
Nhãn có nguồn gốc ? mi?n Nam Trung Qu?c, được trồng nhiều ở Trung Quốc, Ấn Độ, Malaysia, Việt Nam, Phillipines.
Ở Việt Nam, nhãn được trồng phổ biến ở cả miền Nam và miền Bắc: Hung Yên, H?i Duong, Hà Nam, D?ng Tháp, Sóc Trang, Vĩnh Long, Ti?n Giang, B?n Tre.
4. Tình hình sản xuất
Trung Quốc có diện tích trồng nhãn đứng thứ nhất thế giới.
Thái Lan có diện tích và sản lượng trồng nhãn khá cao.
Ở Việt Nam, di?n tích tr?ng nhãn c? nu?c có 122.686 ha, cho thu ho?ch 92.915 ha v?i s?n lu?ng hon 585.000 t?n (theo tài li?u c?a Vi?n Quy ho?ch và Thi?t k? Nông nghi?p, nam 2004).
5. Một số giống nhãn ở Việt Nam
Ở MIỀN BẮC
Nhãn lồng
Nhãn Hương Chi
Nhãn đường phèn
Nhãn cùi
Nhãn cùi điếc
Nhãn nước
Nhãn thóc

Ở MIỀN NAM
Nhãn tiêu da bò
Nhãn xuồng cơm vàng
Nhãn tiêu lá bầu
Nhãn long
Nhãn da bò
NHÃN NHẬP NỘI TỪ TRUNG QUỐC
Nhãn Đại Ô Viên
Nhãn Thạch Hiệp
Nhãn Trữ Lương
Một số giống nhãn ở miền Bắc
Nhãn lồng
Một số giống nhãn ở miền Nam
Một số giống nhãn Trung Quốc
ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC
THÂN
LÁ
CÀNH
RỄ
THÂN
Nhãn là cây thân gỗ, sống lâu năm. Thân nhãn có vỏ xù xì, màu xám, cao trung bình 5 - 10m, thân có nhi?u cành lá um tùm.
LÁ
Lá kép lông chim, mọc đối xứng hay so le. Lá hình mác, mặt lá xanh đậm, lưng lá xanh nhạt, cuống lá ngắn, gân lá nổi rõ, lá non có màu đỏ hay đỏ nâu tùy giống.
CÀNH
Cành được phát triển từ lộc. Cây nhãn phân rất nhiều cành. Dựa vào mùa vụ phát sinh, cành được chia thành cành xuân, cành hè, cành thu, cành đông.
RỄ
Dạng rễ cọc, khỏe, ăn sâu, lan rộng. Dựa vào chức năng, rễ được chia làm 3 loại: rễ hút, rễ quá độ, rễ vận chuyển
HOA
Hoa màu vàng nhạt, mọc thành chùm ở đầu hay kẽ lá. Hoa được chia thành: hoa đực, hoa cái, hoa lưỡng tính, hoa dị hình (Trần Thế Tục, 1999)
HOA
QUẢ
Quả dạng hình cầu, đỉnh quả tròn, cuống quả hơi lõm. Quả có cùi có vị ngọt, mùi thơm, hạt màu đen hay nâu đen
ĐẶC ĐIỂM SINH THÁI
NHIỆT ĐỘ
ÁNH SÁNG
NƯỚC
GIÓ
ĐẤT ĐAI
Nhiệt độ thích hợp cho nhãn sinh trưởng và phát triển tốt nhất là ở 21 - 270C. Cây nhãn cần một mùa đông ngắn với nhiệt độ 12 - 220C trong vài tuần để cây có thể phân hóa mầm hoa, lúc hoa phát triển cần nhiệt độ 25 - 320C.
Nhiệt độ
Nhãn cần nhiều ánh sáng, nếu bị rợp, cây cho trái ít.
Nhãn cũng không thích ánh sáng trực xạ
Ánh sáng
Nhãn là cây ưa ẩm và sợ ngập úng. Hàm lượng nước trong đất thích hợp cho bộ rễ phát triển là 15 - 20%.
Nước
- Gió làm giảm nhiệt độ vườn nhãn, giúp hoa nhãn thụ phấn.
- Gió mạnh, bão dễ làm cho gãy đổ, hoa, quả rụng gây tổn thất về năng suất và thất thoát về kinh tế.
Gió
Nhãn thích ứng được với nhiều loại đất.
Phát triển tốt trong điều kiện độ mặn thấp (< 0,2 %), pH chua nhẹ (pH = 5,5 - 6,5).
Đất đai
KĨ THUẬT CANH TÁC
ĐẤT TRỒNG
GIỐNG TRỒNG
KĨ THUẬT TRỒNG
CHĂM SÓC
PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH
CHUẨN BỊ ĐẤT TRỒNG
Vùng đồng bằng hoặc những nơi đất thấp, trũng cần đào mương lên liếp hay làm mô để trồng.
Vùng gò đồi nên thiết kế vườn theo đường đồng mức hay làm bậc thang. Có thể đào hố để trồng cây.
Cần chuẩn bị đất trước khi trồng từ 15 - 30 ngày
GIỐNG TRỒNG
a) Nhân giống
- Nhân giống hữu tính (gieo hạt).
- Nhân giống vô tính: chiết, ghép
GIỐNG TRỒNG
a) Cách chọn giống trồng
- Chọn giống tốt mang đặc trưng của giống.
- Chọn giống đúng nhu cầu, khỏe, mập, bộ rễ khỏe.
CHĂM SÓC
Đắp mô, bồi liếp
Làm cỏ, xới xáo
Tưới tiêu
Tỉa cành
Bón phân
Xử lí ra hoa
Phòng trừ sâu bệnh
Trong 2 năm đầu, hằng năm cần đắp thêm đất vào chân mô, giúp mô cao hơn, rộng hơn. Từ năm thứ 3 trở đi, hằng năm nên vét bùn non đáy mương bồi thêm.
Thường xuyên làm cỏ kết hợp xới xáo giúp thông thoáng, tránh không xới sâu vì dễ làm tổn thương rễ.
Cần tưới nước đầy đủ để nhãn phát triển mạnh, ra hoa, kết trái tốt.
Cần có hệ thống thoát nước trong mùa mưa đối với vùng đồng bằng, vùng trũng dễ ngập úng.
Cắt tỉa lúc cành đã có quả.
Sau thu hoạch cần cắt tỉa những cành sâu bệnh, cành bị che khuất, cành vượt...
Bấm tỉa những cành vừa được thu trái.
Tùy vào tình trạng cây, tuổi cây, điều kiện đất đai mà có chế độ bón phân cho phù hợp.
Bón phân dựa vào các giai đoạn sinh trưởng, phát triểm của cây.
Cách bón phân: bón vào gốc cây, bón qua lá.
Bi?n pháp khoanh cành: khoanh vỏ ở 2/3 đến 3/4 số cành có trên cây, độ rộng vết khoanh từ 5 - 10 mm.
Dùng hóa chất: Paclobutrazol nồng độ 500 - 1.000 ppm hay Uniconazole nồng độ 50 - 400 mg/l.
PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH
Bo xít hại nhãn
Phòng trừ bằng cách:
- Bắt bọ xít qua đông trong những đêm tối trời.
- Ngắt các đốt lá có ổ trứng.
- Dùng thuốc hóa học: Sherpa 0,2 - 0,3 %, Trebon 0,15 - 0,2 %.
Sâu tiện vo (xén tóc)
Sâu gặm vỏ trên thân chính, cành chính rồi đục vào phần gỗ. Cây bị hại thường sinh trưởng kém, dễ bị đổ khi có gió to.
Sâu đục quả nhãn
Sâu đục vào bên trong quả làm quả bị hỏng
Phòng trừ:
- Thu dọn những trái bị hại đem tiêu hủy.
- Phun thuốc hóa học Fastac, Sumicidin, Polytrin, Oncol.
Rệp hại nhãn
Rệp chích hút làm cho hoa quả non rụng hàng loạt.
Trừ bằng cách sử dụng thiên địch hoặc dùng thuốc hóa học: Sherpa 0,1- 0,2% , Trebon 0,1-0,2 %.
Sâu đục nõn, cành, thân
Sâu ăn và đục các nõn, cành non.
Sử dụng thuốc hóa học: Map Go 20ME, Regent 5SC, Supracide 40EC, Decis 0,2 - 0,3%, Sherpa 0,2 - 0,3%, Sumicidin 0,2 - 0,3%, Polytrin 0,2 - 0,3%.
Câu cấu xanh hại nhãn
Bệnh thán thư hại nhãn
Vết bệnh là các đốm màu xám đen hoặc nâu đen. Bệnh làm thối, khô và dẫn đến chết chồi, lá, hoa, quả non.
Dùng thuốc: Bavistin 50FL 0,1%; Benlate 50 WP 0,1%.
Bệnh mốc sương và sương mai
Đây là đối tượng dễ phát sinh thành dịch.
Phòng trừ bằng cách:
-Vệ sinh vườn, cắt tỉa cây.
- Dùng Bordeax 1%, Ridomil MZ 0,2% , Avil 0,2%. Score 0,05% hoặc hỗn hợp Ridomil MZ 0,2% + Avil 0,2%.
Bệnh tổ rồng (chổi rồng)
Bệnh làm lá, đọt, bông bị dúm lại, như bó chổi, làm các bộ phận này không phát triển được
Bệnh thối rễ, lở cổ rễ
Cây bị bệnh sinh trưởng kém, lá bị vàng và rụng dần dần, dễ bị đỗ ngã, cây còn nhỏ có thể bị chết khô hoàn toàn.
Phòng trừ bằng cách:
- Kiểm tra vườn, phát hiện những cây bệnh để cần đào bỏ.
- Vun mô cao, thoát nước tốt, bón vôi vào cuối mùa nắng.
- Dùng thuốc gốc Metalaxyl hay Ridomyl Gold để tưới vào gốc.
Bệnh thối quả nhãn
Bệnh tấn công từ bên đỉnh quả, sau đó lan dần lên và quả rụng khi vết bệnh chiếm khoảng 1/3 trái. Vết bệnh đầu tiên có màu đen xám, ấn nhẹ vào vùng bệnh vỏ trái mềm nhũn và bể, nước chảy ra có mùi thối chua.
Bệnh cháy lá nhãn
Vết bệnh tạo thành những mảng cháy màu nâu, trên đó có những đường vân màu nâu xám nhạt. Lá bị bệnh vàng khô và rụng.
Dùng Zineb 0,4%, Viben 0,3%, Score 0,05%, Daconil 0,3% để trừ.
Dơi, rốc hại nhãn
THU HOẠCH VÀ BẢO QUẢN
THU HOẠCH
- Khi vỏ quả màu nâu hơi xanh chuyển sang màu nâu sáng hay vàng, vỏ quả xù xì hơi dày chuyển sang mỏng và nhẵn, quả mềm, có vị ngọt, thơm là quả đã có thể thu hoạch được.
- Thu hoạch vào buổi sáng sớm hay trời mát. Khi thu hoạch, hái cả chùm, bẻ cuống ngắn.
THU HOẠCH VÀ BẢO QUẢN
BẢO QUẢN
Để bảo quản quả được lâu, giữ được ngoại hình và phẩm chất cần chú ý:
- Chăm sóc tốt cho cây trước lúc thu hoạch.
- Chọn giống tốt để bảo quản.
- Chọn đúng thời điểm hái.
- Dùng hóa chất xử lý.
- Bảo quản lạnh.
THU HOẠCH VÀ BẢO QUẢN
CHẾ BIẾN
Nhãn được sấy khô