BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI
XE KHÔNG KÍNH
(Phạm Tiến Duật)
Xe vận tải ở đường Trường Sơn thời kì kháng chiến chống Mĩ
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai
(Phạm Tiến Duật)
I. Tìm hi?u chung
Tác giả, tác phẩm
a. Tác giả.
Phạm Tiến Duật (1941 - 2007)
- Phạm Tiến Duật( 1941-2007)
- Quê: Phú Thọ
- Ông là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ trẻ thời chống Mĩ.
- Tr­ường Sơn Đông -
trường Sơn Tây
- Lửa đèn
- Gửi em cô thanh niên
xung phong
- Bài thơ về tiểu đội xe
không kính.
-Thơ ông thường viết về thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ với giọng điệu trẻ trung, sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Tác giả: Phạm Tiến Duật (1941 – 2007)
Là chiến sĩ Trường Sơn, tiêu biểu cho các nhà thơ trẻ thời chống Mỹ.
Thơ ông có giọng điệu sôi nổi, trẻ trung, tinh nghịch mà sâu sắc.
b. Tác phẩm
Hoàn cảnh ra đời: 1969 – cuộc kháng chiến chống Mỹ đang vô cùng ác liệt
Xuất xứ: In trong tập « Vầng trăng- quầng lửa»
Thể thơ: Tự do
Chủ đề : ca ngợi tư thế hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn
Nhan đề
Nhan đề dài, mới lạ, độc đáo, tưởng như thừa hai chữ
« bài thơ»
Nhan đề gồm hai vế: BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
+ Tiểu đội xe không kính: hình ảnh quen thuộc trong chiến tranh, nhưng chỉ có nhà thơ PTD mới đưa được hình ảnh này vào thơ ca  sự sáng tạo của nhà thơ trong việc tô đậm hiện thực khốc liệt của chiến tranh
+ Bài thơ: là chất thơ, chất lãng mạn, tình cảm, cảm xúc
cả nhan đề có ý nghĩa: Khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực chiến tranh khốc liệt. Chất thơ đó là tâm hồn lạc quan, yêu đời, tư thế ung dung, hiên ngang của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn
Nhan đề đã góp phần thể hiện tư tưởng, chủ đề của tác phẩm: ca ngợi những chiến sĩ lái xe Trường Sơn với tâm hồn lạc quan, trẻ trung, hiên ngang, dũng cảm vượt lên trên khó khăn, gian khổ.





Bài thơ
về tiểu đội xe không kính
... Bài thơ không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam vượt lên những khắc nghiệt của chiến tranh.
(Phạm Tiến Duật)
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
Bài thơ
về tiểu đội xe không kính
Bài thơ
Hình ảnh
những chiếc xe
không kính
Hình ảnh những
người lính lái xe
Bố cục
(Phạm Tiến Duật)
I. Tìm hiểu chung:
II. Phân tích:
1. Hình ảnh những chiếc xe không kính
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Những chiếc xe độc đáo, mang đầy thương tích mà vẫn hiên ngang ra trận, bất chấp những khó khăn, thử thách của hiện thực khốc liệt

Điệp từ “không”, động từ mạnh “bom giật,bom rung”.
=> Lí giải rõ nguyên nhân kính vỡ là do bom đạn chiến tranh khiến những chiếc xe trở nên độc đáo như vậy .
…“Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,”
 Bút pháp tả thực kết hợp biện pháp điệp ngữ, liệt kê, giọng điệu thản nhiên, lời thơ mang tính khẩu ngữ đã giúp người đọc hình dung được thật cụ thể hình ảnh đoàn xe trần trụi, biến dạng, gợi sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh.

“Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi”...

1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
Câu thơ như văn xuôi; giọng thản nhiên, ngang tàng,
gây sự chú ý về vẻ khác lạ của chiếc xe: xe không kính
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
 Hình ảnh những chiếc xe méo mó, biến dạng, đầy thương tích.
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai.
(Tố Hữu)
Những hình ảnh xe vận tải đường Trường Sơn
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
a. Tư thế ung dung, hiên ngang

Ung dung buồng lái ta ngồi , Nhìn đất , nhìn trời , nhìn thẳng .

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim Như sa như ùa vào buồng lái
Ung dung buồng lái ta ngồi
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng
Đảo ngữ “ung dung” kết hợp với điệp từ “nhìn” “Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng” đã nhấn mạnh tư thế hiên ngang, phong thái đường hoàng, chủ động của người lính lái xe trong mọi hoàn cảnh. Họ nhìn thẳng vào những khó khăn, gian khổ phía trước, không hề run sợ, chùn bước
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa, như ùa vào buồng lái
Hiểu theo nghĩa ẩn dụ, con đường giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước là con đường của trái tim, con đường xuất phát từ trái tim mỗi người
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa, như ùa vào buồng lái
Sao trời, cánh chim là những hình ảnh thiên nhiên thi vị trên con đường hành quân khốc liệt. Nhờ những chiếc xe không kính, con người giao cảm trực tiếp với thiên nhiên.
Nhận xét chung
Khổ thơ cho thấy tình yêu thiên nhiên, tâm hồn trẻ trung, lãng mạn của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn. Thiên nhiên và con người giao hòa, là những người bạn đồng hành thân thiết trên con đường ra trận.
Không có kính , ừ thì có bụi , Bụi phun tóc trắng như người già Chưa cần rửa , phì phèo châm điếu thuốc.
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha .

Không có kính , ừ thì ướt áo Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời Chưa cần thay , lái trăm cây số nữa Mưa ngừng , gió lùa khô mau thôi
3. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
a. Tư thế hiên ngang ( khổ 1, khổ 2)
b. Tinh thần lạc quan, dũng cảm
K3,4)
*Hiện thực gian khổ
- Không có kính, ừ thì có bụi
Bụi phun tóc trắng như người già
- Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Những câu thơ trên đã khắc họa hiện thực gian khổ, thiếu thốn của chiến tranh. Vì không có kính nên chiếc xe đã thiếu đi phương tiện quan trọng để che nắng, che mưa, chắn gió, chắn bụi. Tác giả đã cho người đọc thấy được con đường hành quân khắc nghiệt từ Bắc vào Nam của những chiến sĩ lái xe: những lớp bụi dày trắng xóa phủ lên đầu tóc, những cơn mưa rừng xối xả ướt hết toàn thân
Tinh thần lạc quan, dũng cảm
- Biện pháp điệp cấu trúc câu “ Không có kính, ừ thì ….” đã nhấn mạnh thái độ ngang tàng, bất chấp, thậm chí thách thức mọi khó khăn, gian khổ.
Các hình ảnh thơ “ Bụi phun tóc trắng như người già”, “Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc” nói lên chất lính tinh nghịch, trẻ trung, tếu táo của những chàng lính trẻ mới chỉ mười tám, đôi mươi. Từ láy tượng hình “phì phèo” cho thấy dáng điệu ngạo nghễ, đứng cao hơn hiện thực của những chiến sĩ lái xe
“Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”, đó là tiếng cười lạc quan của tuổi trẻ. Tiếng cười ha ha át đi tiếng bom đạn ngày đêm gầm rú trên bầu trời. Đó là tiếng cười hồn nhiên, yêu đời, xua đi mọi căng thẳng, khốc liệt của chiến tranh. Tiếng cười đó khiến tâm hồn con người trở nên nhẹ nhõm, vui tươi.
Tóm lại: Đoạn thơ trên (khổ 3, 4) đã nói lên tinh thần lạc quan, bất chấp gian khổ của người lính Trường Sơn. Họ sẵn sàng vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ. Những câu thơ tràn đầy sức trẻ của những chàng lính hồn nhiên, yêu đời.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi , lại đi trời xanh thêm

Những chiếc xe từ trong bom rơi Đã về đây họp thành tiểu đội Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi
:





3. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
a. Tư thế hiên ngang
b. Tinh thần lạc quan
c. Tình đồng đội sâu sắc
Bếp Hoàng Cầm: loại bếp dã chiến, có công dụng làm tan loãng khói bếp tỏa ra khi nấu ăn nhằm tránh bị máy bay địch phát hiện từ trên cao. Bếp mang tên người chế tạo ra nó – người anh hùng nuôi quân Hoàng Cầm.
Định nghĩa về gia đình của những chiến sĩ lái xe hết sức cảm động. Họ ăn với nhau một bữa cơm, cùng chung bát đũa, thế là đã đủ trở thành gia đình của nhau. Đó là một thứ tình cảm gắn bó hết sức tự nhiên, mộc mạc, giản dị mà sâu sắc.
Một bữa cơm chung vội vàng trên đường hành quân đủ để họ thấu hiểu, cảm thông và chia sẻ với nhau. Một giấc ngủ tạm bợ trên cánh võng cũng khiến họ xích lại gần nhau hơn. Từ láy tượng hình “ chông chênh” cho ta cảm nhận được giấc ngủ của các anh cũng thật chênh chao, cũng lắc lư theo đường xe chạy. Một giấc ngủ không trọn vẹn.
Bữa ăn, giấc ngủ đều không trọn vẹn, khó khăn, gian khổ là thế, nhưng những người lính chưa bao giờ nản lòng. Những chiếc xe vẫn nối đuôi nhau ngày đêm ra trận:
Lại đi, lại đi trời xanh thêm
Điệp ngữ “lại đi” nhấn mạnh sự bền bỉ, kiên cường của những chuyến xe quyết tâm tiến về phía trước, dù hiện thực có gian khổ và khốc liệt đến thế nào. Vì họ biết ở chân trời xa kia là một bầu trời xanh đang vẫy gọi, màu xanh của hòa bình, độc lập, tự do.
BTVN: Cho câu chủ đề “ Tinh thần lạc quan, dũng cảm là một trong những nét đẹp tâm hồn của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn”
Em hãy viết đoạn văn diễn dịch (12 câu) làm sáng tỏ câu nói trên qua việc phân tích khổ 3, khổ 4 của bài thơ.
Những chiếc xe không kính chạy suốt con đường từ Bắc vào Nam đã họp thành một tiểu đội độc đáo: tiểu đội xe không kính. Trên con đường ấy, những người lính Trường Sơn được gặp rất nhiều bạn bè. Và xe không kính lại là một thuận lợi để họ có thể bắt tay nhau dễ dàng, thoải mái “ Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi”. Cái bắt tay ấm tình đồng đội. Cái bắt tay của sự động viên, an ủi, truyền cho nhau hơi ấm, tiếp cho nhau sức mạnh, nghị lực để vượt qua mọi khó khăn, gian khổ trên con đường hành quân.
d. Ý chí giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,

- Nghệ thuật liệt kê kết hợp với điệp ngữ “không” đã nhấn mạnh hình ảnh chiếc xe mỗi lúc một hỏng hóc, biến dạng nhiều hơn, khó khăn chồng chất khó khăn, gian khổ chất chồng gian khổ. Hiện thực chiến tranh khốc liệt được phơi bày thật rõ ràng, cụ thể qua hình ảnh những chiếc xe méo mó, thảm hại.
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
Phó từ “vẫn” nhấn mạnh và khẳng định : Dù cho hiện thực có gian khổ và khốc liệt thế nào thì những chiếc xe vẫn chưa bao giờ chùn bước, vẫn băng băng tiến về phía trước, đạp bằng mọi thử thách, khó khăn
Điều kiện cần và đủ để những chiếc xe ngày đêm ra trận là trái tim người lính – linh hồn của chiếc xe
Hình ảnh trái tim là hình ảnh giáu ý nghĩa:
+ Ý nghĩa hoán dụ: lấy bộ phận chỉ toàn thể, “một trái tim” để nói đến chiến sĩ lái xe Trường Sơn quả cảm, anh hùng
+ Ý nghĩa ẩn dụ : Trái tim là hình ảnh biểu tượng cho lòng yêu nước cháy bỏng, lí tưởng cứu nước cao đẹp, nhiệt huyết cách mạng sục sôi của những người lính trẻ trong kháng chiến chống Mỹ.
><
Thủ pháp đối lập tương phản
Không có kính, đèn, mui, thùng xe xước
Thiếu thốn về vật chất
Sức hủy diệt ghê gớm của chiến tranh
Có một trái tim
Giàu có tinh thần
Sức mạnh tinh thần, khí phách hào hùng của dân tộc
 Tác dụng: Tôn lên lí tưởng cao đẹp và thể hiện tấm lòng yêu nước nồng nàn của người lính lái xe , tạo nên một kết thúc bất ngờ, thú vị.
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
….Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
Không vật chất
Có tinh thần
Đối lập
Bài tập: Qua bài thơ, em hiểu gì về vẻ đẹp tâm hồn của thế hệ những người lính trong kháng chiến chống Mỹ?
Cái có về tinh thần ở đây là trái tim người lính, là sức mạnh Việt Nam. Trái tim ấy sẽ tỏa sáng cho muôn thế hệ sau này ánh sáng rực rỡ của lòng yêu nước, của lí tưởng cứu nước rạng ngời, cao đẹp
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai
Chữa bài
Thế hệ thanh niên trong thời kì chống Mỹ là một thế hệ anh hùng. Họ mang trong mình nhiều vẻ đẹp phẩm chất, tâm hồn cao quý. Trước hết là vẻ đẹp của lòng yêu nước nồng nàn, lí tưởng cứu nước cao đẹp. Họ ra đi kháng chiến khi tuổi đời còn rất trẻ. Vì vậy ở họ có nét hồn nhiên, tinh nghịch, hóm hỉnh của những chàng lính mới chỉ mười tám, đôi mươi. Nhưng ở những chàng lính tưởng chừng “ăn chưa no, lo chưa tới” đó lại là một tinh thần dũng cảm tuyệt vời, là ý chí nghị lực, tinh thần lạc quan sẵn sàng đạp bằng mọi khó khăn, gian khổ. Chiến tranh, dù có khốc liệt đến đâu, cũng không thể đè bẹp được tư thế hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm của họ. Trên tất cả là khát khao chiến thắng, khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, giành lại độc lập, hòa bình cho dân tộc. Thế hệ anh hùng ấy đã trở thành bức tượng đài bất tử cho mọi thời đại. Các anh chính là tấm gương sáng để thế hệ trẻ chúng em noi theo và học tập.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Hình ảnh những
chiếc xe không kính
Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe
Tư thế
ung
dung
hiên
ngang
Tinh thần
bất chấp
hiểm nguy
dũng
cảm
lạc quan
Tình cảm
đồng đội
gắn bó,
yêu
thương
sôi nổi
Ý chí
quyết
tâm
vì miền
Nam
Nghệ thuật
Đậm chất hiện
thực, nhiều câu
văn xuôi, giọng
điệu ngang tàng,
tinh nghịch,
hình ảnh
thơ độc đáo
BTVN: VIẾT ĐOẠN VĂN QUY NẠP PHÂN TÍCH VẺ ĐẸP CỦA NGƯỜI LÍNH LÁI XE TRONG KHỔ CUỐI BÀI THƠ.