NGỮ VĂN 10
TIẾT 4- 5: KHÁI QUÁT VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM
Nội
dung
bài học
I- Khái niệm văn học dân gian?
II- Những đặc trưng cơ bản của VHGD
III- Hệ thống thể loại của VHDG
IV- Những giá trị cơ bản của VHDG
I. KHÁI NIỆM VĂN HỌC DÂN GIAN :
- Là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng được sáng tác tập thể nhằm mục đích phục vụ trực tiếp cho những sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng.
II. ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM
1.Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng
- Truyền miệng: là sự ghi nhớ theo kiểu nhập tâm và phổ biến bằng lời nói hoặc bằng trình diễn cho người khác nghe, xem.
- VHDG tồn tại, lưu truyền và phát triển bằng phương thức truyền miệng, đây là điểm khác biệt với văn học viết.
- Truyền miệng: Lưu truyền từ người này sang người khác, từ vùng này sang vùng khác (theo không gian) từ đời trước đến đời sau (theo thời gian) bằng lời nói hoặc bằng trình diễn chứ không phải bằng chữ viết.
- Quá trình truyền miệng được thực hiện qua diễn xướng dân gian(trình bày tác phẩm một cách tổng hợp thông qua các hình thức nói, kể, hát, diễn).
CHÈO
LỜI - VHDG
NHẠC
MÚA
DIỄN XUẤT
TRANG PHỤC
ĐẠO CỤ
-Vai trò:
+ Làm cho tác phẩm được lưu truyền rộng rãi, được sáng tạo hoàn chỉnh hơn.
+ Tạo nên những dị bản khác nhau tùy theo mục đích sử dụng.
Ví dụ:
Dạy con từ thuở còn thơ
Dạy vợ từ thuở bơ vơ mới về.
Dị bản:
Dạy con từ thuở còn thơ
Dạy vợ từ thuở ban sơ mới về.
 VD : “ Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Trấn Võ canh gà Thọ Xương” (Hà Nội)
“ Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Thiên Mụ canh gà Thọ Xương” (Huế)
Tóm lại :Tính truyền miệng là phương thức tồn tại cơ bản của VHDG
- Tập thể: một nhóm người, một cộng đồng người.
- Văn học dân gian là sản phẩm của quá trình sáng tác tập thể vì:
  + Quá trình sáng tác tập thể: một người khởi xướng  tác phẩm được hình thành, tiếp nhận  những người khác tham gia sửa chữa, sáng tạo lại.
+ Tác phẩm VHDG là tài sản chung của tập thể.
- Vai trò: làm tác phẩm được trau chuốt, hoàn thiện hơn.
 Tính tập thể và tính truyền miệng là những đặc trưng cơ bản chi phối sự tồn tại và lưu truyền tác phẩm VHDG.
2.VHDG là sản phẩm của quá trình sáng tác tập thể (Tính tập thể)
Một người khởi xướng, tác phẩm hình thành
Tập thể tiếp nhận, bổ sung, sửa chữa
Tài sản chung.
TÍNH TẬP THỂ CỦA VĂN HỌC DÂN GIAN
Văn học dân gian gắn bó và phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác nhau của đời sống cộng đồng.
Sinh hoạt cộng đồng: những sinh hoạt chung của nhiều người như lao động tập thể, vui chơi ca hát tập thể, hội hè...
- Vai trò :
+ Tạo không khí, cổ vũ lao động.
+ Khơi gợi nguồn cảm xúc cho người trong cuộc.
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa
Bay cao thì nắng bay vừa thì râm.

Hôm qua tát nước đầu đình
Bỏ quên chiếc áo trên cành hoa sen
Em được thì cho anh xin
Hay là em để làm tin trong nhà
......
3. Văn học dân gian gắn bó và phục vụ trực tiếp trong sinh hoạt cộng đồng.
III. HỆ THỐNG THỂ LOẠI CỦA VĂN HỌC DÂN GIAN
II. HỆ THỐNG THỂ LOẠI CỦA VĂN HỌC DÂN GIAN
IV. NHỮNG GIÁ TRỊ CƠ BẢN CỦA VHDG VN
1. VHDG là kho tri thức vô cùng phong phú về đời sống các dân tộc
- Văn học dân gian cung cấp tri thức về tự nhiên, xã hội, con người theo nhận thức của nhân dân , là những kinh nghiệm mà nhân dân đã đúc kết từ cuộc sống.
Vd: Tục ngữ: cung cấp kinh nghiệm
TCT Trầu cau: cho biết về tục ăn trầu
- Văn học dân gian của các dân tộc thiểu số cung cấp tri thức về đời sống đồng bào các dân tộc đó.
Vd: Sử thi Đăm San: tục nối dây
Truyện thơ Tiễn dặn người yêu: Tục ở rể
- Tri thức ấy lại được trình bày bằng ngôn từ của nhân dân, nó vô cùng sinh động, hấp dân người nghe.
2. VHDG có giá trị giáo dục sâu sắc về đạo lí làm người :
-VHDG giáo dục tinh thần nhân đạo và lạc quan. Đó là tình yêu thương đồng loại, là tinh thần đấu tranh không biết mệt mỏi để bảo vệ và giải phóng con người khỏi những bất công, là niềm tin bất diệt vào chiến thắng cuối cùng của chính nghĩa, của cái thiện…
3.Văn học dân gian có giá trị thẩm mĩ to lớn, góp phần quan trọng tạo nên bản sắc riêng cho nền văn học dân tộc
- Góp phần hình thành tư duy thẩm mĩ đúng đắn, tiến bộ:
+ Cái đẹp hài hoà, trong sáng, thanh cao
+ Chiều sâu của cái đẹp là ở phẩm chất bên trong
- Nhiều tác phẩm trở thành mẫu mực nghệ thuật
- Là nguồn sữa tinh thần mát lành nuôi dưỡng tâm hồn các nghệ sĩ văn học viết
III- LUYỆN TẬP
Câu 1: Nối cột: Chọn lựa tên tác phẩm phù hợp với thể loại:
III- LUYỆN TẬP
Câu 1: Nối cột: Chọn lựa tên tác phẩm phù hợp với thể loại:
Đáp án:
a. Thân em như cá rô thia - Ra sông mắc lưới vào đìa mắc câu.
b. Thân em vừa trắng lại vừa tròn - Bảy nổi ba chìm với nước non.
c. Thân em như trái bần trôi - Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu.
d. Thân em như tấm lụa đào - Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai.
Câu 2: Trong những văn bản sau, văn bản nào không thuộc tác phẩm văn học dân gian?
Đáp án:
b. Thân em vừa trắng lại vừa tròn - Bảy nổi ba chìm với nước non.


Chúc các em học tốt!