ĐẤT NƯỚC
(TRÍCH TRƯỜNG CA MẶT ĐƯỜNG KHÁT VỌNG)
NguyỄN khoa điềm
Khi ta lớn Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái "ngày xửa ngày xưa.." mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc.
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó..
Đất là nơi anh đến trường
Nước là nơi em tắm
Đất Nước là nơi ta hò hẹn
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi "con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc"
Nước là nơi "con cá ngư ông móng nước biển khơi"
Thời gian đằng đẵng
Không gian mênh mông
Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ
Đất là nơi Chim về
Nước là nơi Rồng ở
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng

Đất nước
Những ai đã khuất
Những ai bây giờ
Yêu nhau và sinh con đẻ cái
Gánh vác phần người đi trước để lại
Dặn dò con cháu chuyện mai sau
Hằng năm ăn đâu làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ
Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Khi hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm
Khi chúng ra cầm tay mọi người
Đất Nước vẹn tròn, to lớn
Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang Đất Nước đi xa
Đến những tháng ngày mơ mộng
Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời..
=> Đất nước bình dị gần gũi được cảm nhận từ nhiều phương diện và trách nhiệm của mỗi người đối với đất nước.
9 câu thơ đầu: Nguồn gốc của Đất Nước và phong tục văn hóa dân tộc:


-Lời thơ thấm đẫm cảm xúc, nhà thơ đã thể hiện những cảm nhận về Đất Nước “ Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi” -> Như một lời tâm sự => Khẳng định chiều dài lịch sử của đất nước.
-Đất nước hiện diện “ Trong những cái ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể”
-> Trong câu chuyện đầu đời của con trẻ
-> Mỗi người lớn lên với vẻ đẹp tâm hồn của con người Việt Nam, đất nước Việt Nam.
“ Khi ta lớn Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái "ngày xửa ngày xưa.." mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc.
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó..”
-Hình ảnh “ miếng trầu”
-> Vẻ đẹp trong văn hóa giao tiếp, vẻ đẹp trong tình yêu chung thủy.
-Hình ảnh cây tre: Tượng trưng cho tinh thần yêu nước và sự kiên cường bất khuất của dân tộc ta.
-Hình ảnh “ Tóc mẹ…”
-> sự kết tinh và tôn vinh vẻ đẹp từ sâu thẳm bên trong tâm hồn của người phụ nữ.
-“ Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn”: mượn hình ảnh “ gừng cay muối mặn” trong các câu ca dao xưa.
->Tình yêu thủy chung sắt son. Từ tình yêu ấy “ Cái kèo cái cột thành tên” -> Mái ấm gia đình được hình thành.
-Hình ảnh hạt gạo + thành ngữ “ một nắng hai sương”+ động từ “xay”, “giã”, “giần”,”sàng” -> sự cần cù, chăm chỉ của người lao động.

=>Nhà thơ khép lại đoạn thơ bằng một câu thơ dạt dào cảm xúc “ Đất nước có từ ngày đó…” để một lần nữa khẳng định đất nước có từ lâu đời và hiện diện trong những điều vô cùng gần gũi, bình dị của đời sống tâm hồn con người.
20 câu tiếp
Đất là nơi anh đến trường
Nước là nơi em tắm
Đất Nước là nơi ta hò hẹn
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”
Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi”
Thời gian đằng đẵng
Không gian mênh mông
Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ
Đất là nơi Chim về
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng
Những ai đã khuất
Những ai bây giờ
Yêu nhau và sinh con đẻ cái
Gánh vác phần
người đi trước để lại
Dặn dò con cháu
chuyện mai sau
Hằng năm ăn đâu
làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ
Cảm nhận đất nước qua không gian địa lí
_ Phép chiết tự “ Đất nước” thành hai từ “đất”,“nước”
=> Cảm nhận sâu sắc hơn về đất nước
_Cảm nhận về không gian của đất nước
+ “ nơi anh đến trường” “nơi em tắm” “ nơi ta hẹn hò” “nơi em đánh rơi chiếc khăn…”
=> Gắn liền với cuộc đời con người từ thuở ấu
thơ cho đến khi biết yêu, không gian nhớ
nhung lãng mạn ghi dấu thuở ban đầu lưu
luyến cũng là không gian của quê hương
đất nước
+ Không gian mang đậm màu sắc huyền thoại
Đất là nơi “ con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”
Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi”
=>Mượn câu hò Bình Trị Thiên – dân ca miền trung quen thuộc, gần gũi để gợi cảm nhận về sự mở rộng địa bàn của người Việt
_ Từ láy
+ “ đằng đẵng” ở đây chỉ thời gian quá dài,
không biết bao giờ mới hết
+ “mênh mông” ở đây chỉ không gian vô cùng rộng
lớn , không có giới hạn chiều dài của thời
gian và độ rộng của không gian
=> Niềm tự hào của nhà thơ về đất nước
“ Đất nước là nơi dân mình đoàn tụ ”
=> Không gian sinh tồn của nhân dân – không gian vừa gần gũi, giản dị vừa thấm đậm sắc màu huyền thoại
“Đất nước là nơi chim về
Nước là nơi rồng ở”
=> Cảm nhận về không gian gợi nhớ về thời gian ; quá trình hình thành đất nước gắn với sự tích
“ Lạc Long Quân và Âu cơ “ – Con rồng cháu tiên
_Thời gian lịch sử gắn với sự hi sinh của biết
bao anh hùng và những người đang hiện diện và
khéplại bằng câu thơ “ Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ
Tổ ”
Thể hiện truyền thống cao đẹp ( uống nước
nhớ nguồn) của dân tộc ta
13 câu còn lại
Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Khi hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng mình
hài hoà nồng thắm
Khi chúng ta cầm tay mọi
người
Đất nước vẹn tròn, to lớn

Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang đất nước đi xa
Đến những tháng ngày mơ
mộng
Em ơi em Đất Nước là
máu xương của mình
Phải biết gắn bó san sẻ
Phải biết hoá thân cho
dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn
đời..
_Lời xưng hô “anh và em” rất triều mến, thiết tha
=> Thể hiện lời nhắn như dành cho thế hệ trẻ
_ Những từ ngữ “ cầm tay”, “ hài hòa”,
“ nồng thắm”, “ vẹn tròn”, “ to lớn”
Sức mạnh tinh thần đoàn kết, khát vọng
của nhà thơ về một đất nước độc lập, tự
do và thống nhất
+ Hai tiếng “con ta” càng thể hiện sự gắn bó mật thiết của nhà thơi với đất nước, với dân tộc
+ “Tháng ngày mơ mộng”: giàu hình ảnh, cảm xúc
Tháng ngày mà đất nước không con
chiến tranh, nỗi chia cắt. Đó là những
tháng ngày bình yên hằng mong ước
trong trái tim của biết bao giới trẻ thời
chống Mĩ.
“ Em ơi em”
=> Tiếng gọi tha thiết, tác động sâu sắc đến cảm xúc người đọc

Nhấn mạnh trách nhiệm của mỗi người với đất nước, cao cả nhất là sự “ hóa thân”
hi sinh cho tổ quốc
Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó san sẻ
Phải biết hoá thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời..